Marvirinstrato, Tim Westover

PDF: Marvirinstrato, Tim Westover
MarvirinstratoMarvirinstrato
Originalaj Noveloj en Esperanto
Tim Westover
e l d on e j o l i t e r at u ro.net
2009Tiu ĉi novelaro estas havebla sub la permesilo
Creative Commons
Atribuo – Nekomerca – Neniuj derivaĵoj 3.0 Usono.
Oni rajtas uzi kaj represi la novelojn el tiu ĉi novelaro
en klubo, kurso, podkasto, radioelsendo, bulteno aŭ periodaĵo
laŭ la kondiĉoj de tiu permesilo.
Vizitu

http://www.marvirinstrato.com/

por kontakti la aŭtoron, legi detalojn de la permesilo,
aŭ elŝuti elektronikan version de tiu ĉi novelaro.
ISBN: 1-4392-3634-8
E ld onejo L iteraturo.net
242 S Culver St, Ste 214
Lawrenceville, GA 30045
USA
First published in 2009 by Eldonejo Literaturo.net
Unue eldonita en 2009 de Eldonejo Literaturo.net
Copyright ©2009 Tim Westover
Kopirajto ©2009 Tim Westover
Printed in the United States of America
Presita en Usonoal mia edzino, megOrfiŝeto kaj la Glacia Monto
P
oste Orfiŝeto sekvis la rivereton ĝis la riverego, kaj la riverego
fluis tra dezerta loko. Strange, pensis Orfiŝeto, ke apud la
akvofluo ne kreskas arboj aŭ arbustoj. Ĝi levis la kapon en la
aeron kaj tuj konstatis la kialon. Varmegaj ventoj el la okcidento pikis
la haŭton de la kompatinda Orfiŝeto.
Proksimiĝis al la riverbordo barbulo, kiu trenis kamelon per bri-
dilo. Liaj barbo kaj haroj estis longaj kaj blankaj. Sur la kamelo pen-
dis hakilo, mantelo, kaj pajloŝtopita skatolo. La barbulo genuis por
trinki. Orfiŝeto, pro sia kutima scivolemo, ennaĝis en liajn manojn,
kiam li trempis ilin en la akvon.
“Sinjoro”, petis Orfiŝeto, “kial vi portas hakilon en tiu ĉi senarba
loko?”
“Por la glacio, Orfiŝeto”, respondis la barbulo.
“Kaj sinjoro, kial vi kunportas mantelon en tiu ĉi varmega
dezerto?”
“Pro la malvarmaj orientaj ventoj”, respondis la barbulo.
“Kaj, sinjoro, kial vi kunportas pajloŝtopitan skatolon?”
“Por konservi la glacion”, respondis la barbulo. “Sed mi jam for-
donis ĝin, kaj mi ekiras denove al la nordo. La reĝo ĉiam bezonas
glacion.”
Orfiŝeto jam vidis sufiĉe de la mondo por kompreni, kia reĝo ĉiam
bezonas glacion. Kruela reĝo en ruĝa silko sidas sur ora trono. Vent-
umas lin sklavoj; alportas vinberojn al li sklavinoj. Lukse li vivas;
mizere vivas lia popolo. Orfiŝeto memoris la vortojn de la saĝa baleno
antaŭ sia foriro: “Vivi avide kaj avare estas la celo de la homa koro.”
Jes, Orfiŝeto vidis multajn kruelaĵojn dum siaj aventuroj. Orfiŝeto
koleriĝis en sia blua koro, sed ĝi ne povis fari malbonon al homo,
nur bonon. Ĉar kolero estas senutila, Orfiŝeto cedis la koron denove
al scivolemo.
7Marvirinstr ato
“Mi volas viziti la nordon kaj vidi, de kie venas tiu glacio. Se vi
kunportos min, mi plenumos unu peton vian per mia ĉielarka vosto.”
Dirite, konsentite! Kaj la barbulo metis Orfiŝeton en tason plenan
je riverakvo. Longe ili iris kune kun la kamelo, sekvante la riveron al
fora havenurbo. “Kial vi ne uzas boaton por iri laŭ la rivero?” deman-
dis Orfiŝeton.
“Estas timigaj monstroj en la rivero, se oni kredas je monstroj. Kaj
se ne, estas akvofaloj kaj kirlakvoj, kiuj faras la riveron nenavigebla.”
“Neniam en la vivo mi vidis monstron en la akvo”, diris Orfiŝeto,
“sed pri akvofaloj kaj kirlakvoj mi bone konscias.” Kaj pri kruelaj
reĝoj, aldonis la Orfiŝeto en sia koro.
Fine la barbulo kaj Orfiŝeto atingis la havenurbon. Tie staris
granda nigra ŝipo kun kvar mastoj. Maristoj kuris laŭ la ŝipoŝnuroj
kiel formikoj sur mielo. “Saluton, kapitano!” diris la maristoj al la
barbulo. “Saluton, Orfiŝeto! Ĉu vi velos kun ni al la poluso?”
“Jes”, diris Orfiŝeto, kaj la maristoj komencis kanti.
“La nia estas bona ŝipo, kaj la viroj en ĝi bonaj homoj”, diris la
barbulo. “Dek fojojn jam ni velis al la poluso por la glacio de nia reĝo;
dek fojojn ni revenis.”
“Dek unu estas malfeliĉa cifero!” kantis la maristoj. “Ĝi signifas
avidon kaj troplenon. Sed kun Orfiŝeto, ni certe revenos hejmen!”
Orfiŝeto zorgis pri la maristoj, ĉar ĝi volis nur bonon por homoj.
Sed la kruela reĝo sendis ilin al danĝera vojaĝo; la kruela reĝo en sia
tuta korpo ne havis tiom da kompato, kiom la malgranda Orfiŝeto.
La maristoj levis la blankajn velojn, kaj la ŝipo ekiris al la blua
horizonto. Multajn monatojn ĝi velis. Fojfoje minacis la ŝipon
ŝtormaj ventoj; fojfoje minacis pacaj tagoj, kiam ne blovis eĉ la plej
eta spiro de mevo. Tiuj tagoj estis teruraj, kaj la amikemaj maristoj
fariĝis koleremaj, komencis vetludi, eĉ priparolis ribelon kontraŭ la
barbulo. Sed ribelo ne blovigas venton, diris la barbulo. Denove la
ventoj ekblovis, kaj ondon post ondo oni alproksimiĝis al la poluso.
8Orfiŝeto kaj la Glacia Monto
“Jen la glacio!” diris maristo de sur la plej alta masto. La maristoj
brajlis la velojn. Pordetoj en la flankoj de la ŝipo malfermiĝis, kaj la
maristoj trempis grandajn remilojn en la maron.
“Ĉu vi prenos nun la glacion?” demandis Orfiŝeto.
“Ĉi tie ĝi estas duonfandita”, diris la barbulo. “Ĝi ne restos sol-
ida tra la dezerto. Ni devos iri pli norden.” La barbulo surmetis la
mantelon.
Ju pli norden velis la ŝipo, des pli dika fariĝis la glacio, ĝis la ŝipo
ne povis plu veturi per la fortoj de la remiloj. La maristoj elsaltis el
la ŝipo kaj prenis ĉenojn ligitajn al ĝia pruo. “Kaj, ek! Kaj, ek! Kaj,
ek!” la barbulo kriis – dum “kaj” la maristoj pretiĝis, kaj dum “ek”
ili tiregis la ĉenojn, kaj la ŝipo rampis antaŭen. La maristoj ŝvitegus,
sed la malvarmaj orientaj ventoj glaciigis ĉiun ŝvitguton sur la brovoj.
“Strange”, diris Orfiŝeto, “ke homoj nun veturigas ŝipon!” La
maristoj ridis de malantaŭ la glacikovritaj lipharoj.
Dum tri tagoj la maristoj tiel veturigis la ŝipon. Finfine la barbulo
ordonis, ke oni faru bivakadon, ĉar la glacio estis solida plato, kaj oni
estis sufiĉe proksime al la glacia monto. La maristoj per siaj talentoj
ekflamigis fajron en bareloj sur la glacio. Ili varmigis siajn fingrojn
kaj rostis fiŝojn kaptitajn el truoj fositaj en la glacio.
“Ĉu ĝenas vin, Orfiŝeto, ke ni manĝas viajn kuzojn?” demandis la
maristoj.
“Ne ĝenas min”, diris Orfiŝeto, “ĉar la fiŝoj nur volas fari al vi
bonon.”
Distance oni vidis ion, kiu similis al granda nubo tuŝanta la teron.
“Jen la glacia monto, Orfiŝeto”, diris la barbulo. La monton la
vento skulptis dum jaroj da konstanta blovado. Ĝi estis ronda, glata
kaj polurita – sendifekta krom la cikatro, de kie la barbulo kun siaj
maristoj elprenis glacion por la reĝo. Orfiŝeto bedaŭris, ke oni de-
vas vundi la monton por elpreni la glacion. Per la hakilo la barbulo
eltranĉis grandan pecon kaj montris ĝin al Orfiŝeto. Ĝi estis dika kaj
9Marvirinstr ato
forta, jen blublua jen kristalklara, kiel la okuloj de bonkora knabino.
Princina glacio, reĝa glacio.
“Ĉu ne bele?” diris la barbulo, kaj Orfiŝeto konsentis.
Ĉiuj maristoj prenis hakilojn, kaj dum semajno ili plenigis la
ŝipon per glacio. La granda holdo, iam plenplena je biskvitoj, rumo
kaj oranĝoj, estis nun plenplena je glacio. Inter la ŝipŝelo kaj la glacio
la maristoj metis tavolon de pajlo, por konservi la malvarmecon. Al
Orfiŝeto tiaj laboroj estis preskaŭ nekompreneblaj – ĝi apenaŭ povis
memori la varmegon de la dezerto.
Kun la holdo plena je la kara kargo, la ŝipo ekiris suden, unue per
homa forto, poste per remiloj, poste per vento. Kiam la veloj pufiĝis
pro milda blovo, la maristoj ekkantis. Sunradioj varmigis fingrojn
kaj nazojn.
Belaj tagoj tamen cedis al teruraj. Ŝtormoj taŭzis la kompatindan
ŝipon. “Orfiŝeto, ni timas!” diris la maristoj, sed ili estis kuraĝaj dum
la ondoj bategis. La maro bolis kaj muĝis. En la ondoj Orfiŝeto vidis
ion, kiu devas esti monstro, ĉar en la maro ne estas akvofaloj. Ĉiuj
timis, sed Orfiŝeto ne povis helpi per sia ĉielarka vosto. Ĝia ĉielarka
vosto estis promesita al la barbulo, kiu prenis Orfiŝeton el la rivero.
Sed la barbulo restis en la holdo, kie la glacio malrapide ŝrumpis.
Tagon kaj nokton ŝtormoj minacis, sed pelis la ŝipon hejmen.
Fine griza strio aperis ĉe la horizonto – la pontoj, flagoj kaj lumoj
de la havena urbo. La ŝipo alkajiĝis, sed la barbulo ne atendis revenan
feston. Li metis la glacion sur longan platan veturilon. Knabetoj volis
tuŝi la glacion, kaj knabinoj provis kapti pecetojn inter siaj maldikaj
fingroj, sed la barbulo forbatis la fingrojn per branĉeto. Ne estis eble
defendi la glacion kontraŭ ĉiuj forraboj, kaj ĝi ŝrumpis. La barbulo
kovris la glacion per ruĝa silko kaj tavoloj de tolo kaj pajlo.
Ĉevaloj tiris la veturilon el la havena urbego laŭ la ĉefa vojo. Ho-
moj kaj bestoj kuradis ambaŭdirekte, tirante sakojn, barelojn, kes-
tojn kaj vagonojn. Tian frenezon Orfiŝeto vidis nur en la plej fortaj
10Orfiŝeto kaj la Glacia Monto
oceanaj fluoj, kiam salikokoj, moruoj kaj polpoj migras por manĝado
aŭ naskado.
“Kien iras ĉiuj ĉi?” demandis Orfiŝeto el sia taso.
“Ne gravas”, diris la barbulo. “Ĉiuj konas sian propran destinon.”
Sed ĉiuj konis ankaŭ la valoron de la glacio sub la ruĝa silko. La
glitado de la veturilo kaj susuro de ruĝa silko estis kiel tintado de
oraj moneroj. La oreloj de saĝvizaĝaj marĉandistoj pintiĝis kiam la
veturilo preterpasis. Orfiŝeto memoris la vortojn de la saĝa baleno:
“Vivi avide kaj avare estas la celo de la homa koro”. Sed la plej avida,
jes, estas tiu kruela reĝo, kiu forsendis la barbulon kaj liajn maristojn
al la fora nordo, al danĝero kaj aventuroj!
Oni veturis senĉese ĝis la ĉefa vojo fariĝis kota pado, kaj poste
ĝis la kota pado fariĝis sabla nenio. La barbulo atingis la randon de
la dezerto, kaj ĉe la lasta haltejo antaŭ la sabla maro li interŝanĝis la
ĉevalojn kaj la veturilon por kamelo kaj granda sako. En la sakon la
barbulo metis la restintan parton de la glacio, kiu estis ne pli granda,
ol bulko da pano. Kaj la glacio daŭre ŝrumpis.
Nun la barbulo kaj Orfiŝeto vojaĝis tage kaj nokte. En la tagoj la
akra suno estis minaco por ĉiuj – barbulo, Orfiŝeto kaj glacio. Ili be-
nis la noktojn malgraŭ la malvarmego. La luno brilis blue kaj faris
el la dezerto frostan pejzaĝon. Orfiŝeto pensis, ke ĝi vidas denove la
glacian monton. Tamen, ne: tio estis la kurba tegmento de la reĝa
palaco. Jen, ringita de domoj, vendejoj kaj kadukaj grizaj konstruaĵoj,
la blankmarmora reĝa palaco.
Ĉe la pordego la barbulo forlasis sian kamelon. Restis nur peceto
da glacio, nur tiel granda, kiel pugno. Heroldoj renkontis la barb-
ulon kaj per trumpetoj anoncis la alvenon. Soldatoj kun kurbaj glavoj
certigis, ke la stratoj al la palaco estis senobstaklaj. De malantaŭ la
brilantaj klingoj, ĉifonuloj rigardis la glacion kaj ties posedanton kun
avido kaj envio.
“Orfiŝeto, kia beno! Glacio, kiom pli!” diradis la ĉifonuloj.
11Marvirinstr ato
La pordegoj de la palaco larĝe malfermiĝis, kaj la barbulo kun
Orfiŝeto eniris la grandan halon. Granitaj statuoj de la antikvaj
herooj kaŝis siajn vizaĝojn malantaŭ ŝtonaj kaskoj. “Kredeble ili
konkeris monstrojn”, pensis Orfiŝeto, “sed mi dubas, ĉu ili konkeris
akvofalojn aŭ kirlakvojn. Aŭ la glacian monton.” Dancistinoj aperis
kaj malaperis. Ankaŭ ili kaŝis siajn vizaĝojn, sed per buntaj toloj, ne
per malvarma ŝtono.
La lasta pordo estis malfermita por malkovri armeon de korteg-
anoj kaj eĉ du elefantojn, kies dentegoj estis kovritaj per ruĝa silko.
Sed oni apenaŭ atentis la bestegojn. Korteganoj, soldatoj, dancistinoj
kaj la barbulo kun Orfiŝeto klinis sin antaŭ la ora reĝo sur la ora
trono. Lia barbo estis rivero de lumo, kaj lia hararo estis arbaro de
cinamo. Li ridegis, kaj ĉiu sentis lian ridadon en siaj piedoj.
“Saluton, Orfiŝeto!” diris la reĝo. “Vian rakonton mi volonte aŭdos
poste. Sed mankas al ni tempo.”
Al la reĝo la barbulo solene donis la glacion.
La reĝo stariĝis kaj per grandaj paŝoj kuris el la palaco. Kune kun
ĉiuj siaj korteganoj kaj ornamitaj elefantoj, dancistinoj kun buntaj
vualoj kaj soldatoj kun brilantaj klingoj, la reĝo eniris la labirinton de
mallarĝaj kaj malhelaj aleoj de la urbo, zigzagante kvazaŭ hazarde.
Orfiŝeto ne sciis, ĉu la reĝo sekvis iun signifoplenan vojon aŭ elektis
laŭ la kapricoj de sia koro.
La reĝo haltis antaŭ pordo, kiu estis identa al cent aliaj, kiujn oni
jam preterpasis. Ene mezaĝulo prilaboris botojn. Al li la reĝo etendis
sian manon. La botisto formetis sian martelon kaj prenis la glacion,
kiu finfine ne estis pli granda, ol Orfiŝeto mem. Ĝin li metis en sian
buŝon kaj fermis la okulojn, frandante.
“Dum sia tuta vivo la reĝo neniam gustumis glacion”, diris la barb-
ulo al Orfiŝeto. “La plej grandan trezoron oni ŝparas por ordinarulo.”
“Kaj kion oni faros poste? Ĉu feston?” demandis Orfiŝeto.
12Orfiŝeto kaj la Glacia Monto
“Kia festo povus egali la aferon?” diris la barbulo. Jam la reĝo estis
for, kaj nur la dancistinoj pro siaj buntaj vualoj estis videblaj inter la
grizaj homamasoj.
“Reportu min al la rivero”, diris Orfiŝeto el sia taso al la barbulo,
“ĉar jam mi vidis pli, ol mi povas kompreni.”
La barbulo reportis Orfiŝeton al la bordo kaj metis la tason en la
riveron, por ke Orfiŝeto facile elnaĝu. “Mi dankas pro la afabla akom-
pano”, diris la barbulo.
“Mi dankas pro la vojaĝo al la glacia monto”, diris Orfiŝeto. “Kaj
nun mi memoras mian promeson. Mi plenumos unu peton vian per
mia ĉielarka vosto. Diru, kaj mi faros.”
La barbulo profunde klinis sin, ĝis la lipoj preskaŭ tuŝis la akvon.
“Mi volas esti tiu, kiu ricevas la glacion.”
13Nia Bestoĝardeno
S
e vi, fremdulo, iam vizitos nian bestoĝardenon, nepre venu al
la fenikso. Infanoj kun balonoj kaj glaciaĵoj ĉiam ĉirkaŭas ĝian
lokon inter la unukornulo kaj la marvirino. Gepatroj senzorge
klaĉas inter si kaj ne atentas la infanojn, ĉar la fenikso estas nedanĝera
besto. Ĝi sidas inter la branĉoj de pokopagoarbo kaj serĉas insektojn,
kiujn allogis la bonodoraj floroj. La infanoj gaje krias kiam la fenikso
trovas blaton aŭ papilion, ĉar insektoj devas esti pli bongustaj, ol la
griza supo, kiun proponas la bestoĝardenestro. La belegaj ruĝaj plu-
moj, kiuj elfalas ĉiusezone, estas aĉeteblaj en la memoraĵvendejo.
Tri fojojn semajne, la bestoĝardeno okazigas spektaklon pri la fe-
nikso. Nia bestoĝardeno estas novmoda, kaj la vizitantaro ne volas
vidi beston nur en kaĝo. Dum la spektaklo, tri flamoturoj lumigas
la scenejon, kaj la plumoj de la fenikso rebrilas per la tuta ĉielarko.
Malantaŭ si la fenikso trenas diafanan voston, kiu tuŝas niajn kapojn
kiam ĝi rondflugas super ni. Fonografo aŭdigas heroan muzikon. La
fenikso tiam sidiĝas sur arbuston en la mezo de la scenejo. Belulino
vestita kiel araba haremanino dancas rakontante la legendon: ĉiun
jarmilon la fenikso mortas en flamoj kaj renaskiĝas el la cindro kun
korpo bela kaj juna. Virinoj aŭskultas tiujn vortojn kaj raviĝas, kaj
viroj rigardas la ŝultrojn de la belulino. Ŝi tenas tukon inter la spek-
tantoj kaj la fenikso, kaj ni ĉiuj atendas kun streĉitaj koroj. Cimbaloj
sonoras kaj piroteknikaĵoj saltas de malantaŭ la tuko. La tolo falas,
kaj ni buŝaperte vidas nur cindron. La belulino kovras la cindron,
kaj dum kelkaj teruraj momentoj ni kuraĝas nek spiri nek esperi.
Subite la lumoj ekbrilas kiel sunoj, kaj la tuko leviĝas kaj malaperas
en verdaj fajreroj – la fenikso vivas! Ĝi raŭke krias sian venkon super
la morto kaj denove rondflugas super niaj kapoj. Se kelkaj cindreroj
falas sur nin, ni taksas tion beno pro nia fido.
La marvirino estas ne malpli populara, ol la fenikso. Dum someraj
tagoj ŝi naĝas en la lageto, kaj ni sidas en subtera ĉambro kun vitra
14Nia Bestoĝardeno
muro kaj spektas ŝiajn subakvajn piruetojn. En la vespero ŝi sidas sur
roko kaj kombas sian oran hararon, aŭ kuŝas en la groto kaj kantadas
dolĉajn marvirinajn fabelojn tradukitajn el la mara lingvo. Ŝia nazo
estas tiu de nobelulino, kaj ŝi diras, ke sub la ondoj ŝi estis princino
kaj venis al la bestoĝardeno por lanĉi karieron kiel filmstelulino.
Volonte ŝi forportus gaston al sia palaco en la maro – vi povas longe
teni la spiron, ĉu ne? Jes, ni diras, kaj ni ekkonkursas pri spirtenado.
Sub la umbiliko la marvirino havas belan verdan fiŝvoston. Super la
umbiliko ŝi portas nur mamzonon el algo kaj konkoj, kiu sufiĉas por
aspektigi ŝin deca sed bele provizas la imagopovon.
En la bestoĝardeno estas ankaŭ trio de baziliskoj, sed por protekti
la vizitantojn ili vivas trans nigra kurteno. De malantaŭ la kurteno
aŭdiĝas fojfoje laŭtega sono kiel ronkado, sed ŝildo klarigas, ke temas
pri voko al pariĝo. Ni kredas, ke la baziliskoj estas la malplej interesaj
el ĉiuj bestoj en nia bestoĝardeno, sed ni legas la ŝildon kaj staras kiel
statuoj antaŭ la kurteno por respekti la bestojn, ĉar ili ja estas niaj.
Kampo en angulo de la bestoĝardeno estas fekunda tero por
floranta planto, kies frukto similas al ŝafidoj sed havas purpuran
haŭton glatan kiel melongeno. Samkiel ŝafidoj, la fruktoj blekas. De
tempo al tempo la blekado similas balbutan lingvaĵon kaj ridigas la
spektantojn. Se unu el la ŝafido-fruktoj putras, ankoraŭ pendante de
la planto, la aliaj fruktoj pli akre kaj laŭte blekas, kaj por ni tio estas
komedio unuaranga. Ni permesas, ke oni fortranĉu la putran fruk-
ton nur kiam la odoro superas la amuzon. La bestoĝardenestro dum
aŭtuno rikoltas la ŝafido-fruktojn kaj faras el ili marmeladon, kiun li
vendas sub la propra marko en la memoraĵvendejo. La gejunuloj en
la urbo amas ĝin kaj ŝmiras sur panon aŭ kukojn, sed la maljunuloj
evitas la marmeladon. Ili memoras la malfacilajn jarojn, kiam man-
dragoro ekfloris en la urba placo. Por la maljunuloj kriantaj fruktoj
diferencas nur en detaloj.
La unukornulo dum sia longa vivo havis multajn aventurojn. Kom-
preneble ĝi mem ne priparolas ilin. Ĝi nur manĝas herbaĵojn la tutan
tagon. La bestoĝardenestro sidas apud la kaĝo de la unukornulo kaj
15Marvirinstr ato
rakontas. Fojfoje ĝiaj aventuroj estas streĉaj: la unukornulo kaptiĝis
en milita malliberejo kaj helpis siajn kamaradojn eskapi, aŭ pro mal-
bonega vetero ĝi fuĝis en dometon kaj tie amikiĝis kun diversaj in-
teresaj homoj. Sed pli ofte la rakontoj estas amuzaj: la unukornulo
manĝis ĉokoladan biskviton kaj ĉagreniĝis, aŭ nevole aperis en aĉa
spektaklo anstataŭ fama kantisto. Kvankam ni aplaŭdas la unukor-
nulon, nian plej amatan ĉevalon, ĝi neniam kliniĝas nek eĉ henas
por agnoski nin. La bestoĝardenestro klarigas, ke dresi unukornulon
estas tre malfacile kaj tial ĝi havis tiom da aventuroj. Dresitaj bestoj
havas nur prozaĉajn vivojn.
Tamen, neniuj el la nunaj enloĝantoj de la bestoĝardeno egalas
en niaj memoroj la du feinojn, kiuj nomiĝis Vola kaj Vela. Ili staris
ne pli altaj, ol tagmezaj ombroj, kaj havis nur po unu flugilon. Sed
kiam la du feinoj brakumis unu la alian, ili povis flugi preter la pinto
de la preĝejo. Dum la somero Vola kaj Vela ludis koncertojn. Vola
havis violonon el skarabokarapaco kun arĉo el la propraj haroj; Vela
ludis bekfluton, kiun ŝi faris el volvita herbo. Ĉar la instrumentoj
estis tiel malgrandaj, la aŭskultantaro devis sidi tre proksime, kaj
tial biletoj estis malmultaj kaj karaj. Nur malfrue en ilia kariero la
bestoĝardenestro faris scenejon el fonografo, kaj per la korno la sono
plilaŭtiĝis. De tiu tempo konserviĝis fotoj, ankoraŭ vendataj en la
memoraĵvendejo. Sur la fotoj la feinoj havas tre delikatajn trajtojn –
maldikajn nazojn, arkitajn brovojn, orelojn kiel konketoj, kaj sulkojn
ĉirkaŭ la buŝoj, kvazaŭ pro konstanta ridetado. Vela tenis siajn helajn
harojn en nodo, kiel edzino; Vola lasis siajn nigrajn harojn fali de
sur la ŝultroj. Ambaŭ portis robojn el ruĝa silko kaj aŭtunaj folioj.
La feinoj loĝis en vitra dometo en la bestoĝardeno, kaj ŝajne ne ĝenis
ilin respondi petojn eĉ kiam ili banis sin. Ni preskaŭ ĉesis taksi la
feinojn bestoj, ĉar ili flugis libere tra la urbo kaj vizitis la dancejojn,
kaj la urbestro invitis ilin lanĉi novan ŝipon el la haveno. Ili eĉ versis,
kaj kvankam la verkoj ne estis elstaraj, ili estis niaj. La cetera mondo
tamen ne aprezis la feinojn. Iliaj sondiskoj, fotoj kaj versaĵoj vendiĝas
nur en nia urbo – verdire, nur en la memoraĵvendejo.
16Nia Bestoĝardeno
Vola mortis unue. Oni diris, ke ŝi estis venenita. Nigran tukon la
bestoĝardenestro metis sur la vitran domon. Nur kelkajn tagojn poste
mortis Vela. Lernejoj kaj dancejoj estis fermitaj dum semajno, kaj
ŝipoj hisis nigrajn flagojn. La bestoĝardenestro aranĝis memorkon-
certon, sed li mem estis tro malgaja por ĉeesti. Ĝis hodiaŭ nekonato
metas florojn ĉiusemajne ĉe la tomboj de la feinoj – etaj kvadratoj ĉe
la enirejo de la bestoĝardeno.
Nelonge post la mortoj de la feinoj estis skandalo en la
bestoĝardeno. La dukapaj serpentoj venenis esploreman kaj elastan
knabon, kiu rampis super la barilon de la kaĝo. La patrino kriegis, kaj
respondis deko da helpemuloj kun hakiloj. Per komuna forto ili suk-
cesis malfermi la pordon de la kaĝo, sed estis tro malfrue. La knabo
estis jam mordita, kaj kelkaj serpentoj fulmrapide elrampis el la kaĝo
tra la malfermita pordo. Rapide la serpentoj estis rekaptitaj. Tamen,
montriĝis al la spektantaro, ke ne estis veraj dukapaj serpentoj, sed
nur unukapaj serpentoj kunligitaj per ŝnuro. La homamaso marŝis
protestante al la bestoĝardenestro. Per tremanta voĉo li klarigis, ke
ĉiuj dukapaj serpentoj en la bestoĝardeno mortis pro malsano en la
sama tempo, kiam mortis la feinoj Vola kaj Vela. La urbo jam estis
en tia funebra humoro, kaj la bestoĝardenestro ne volis aldoni al niaj
ŝanceliĝantaj animoj plian malfeliĉon. Tial li falsis dukapajn serpen-
tojn el la lokaj unukapaj variantoj. La homamaso eligis larmojn pro
la karaj Vola kaj Vela, kaj la bestoĝardenestro publike pardonpetis.
Novdungita psilo iom sukcesis repopularigi la serpentojn inter la viz-
itantoj, kaj la mordita knabo resaniĝis. Broŝuro kun la tuta historio
estas aĉetebla en la memoraĵvendejo.
De tempo al tempo fremduloj venas al nia bestoĝardeno kaj ne es-
tas tiel ravitaj, kiel ni. Pri la fenikso, marvirino, baziliskoj kaj serpen-
toj, la fremduloj havas nur malestimon; tamen la ŝafido-fruktojn ili
ne povas tiel facile ignori, kaj ni ne eltenas fiajn onidirojn pri Vola kaj
Vela. La fremduloj invitas nin viziti siajn bestoĝardenojn en Berlino,
Sandiego, Moskvo aŭ Londono, kie onidire videblas enormaj bestoj
kun dumetraj nazoj, oranĝaj ĉevalsimiliaj bestoj kun kolo pli longa,
17Marvirinstr ato
ol la korpo, kaj nigreblankaj birdoj kiuj ne flugas nek manĝas insek-
tojn, sed naĝas en akvo kaj vivas en fora lando, kie estas nur glacio. La
fremduloj parolas ensorĉite pri siaj fantastecaj bestoj, kvazaŭ ili estus
pli bonaj, ol la niaj. Finfine la fremduloj foriras, murmurante pri nia
obstino kaj niaj falsaj kredoj.
Ho, kara! Nia bestoĝardeno ne devas bonvenigi fremdulojn por
vivteni sin.
18Tri Ruĝaj Knabinoj
“Unu nokton, li sonĝis, ke li estas sur kampo kun kelkaj aliaj personoj, apud
arbaro. Unu el liaj kunuloj avertis lin, ke io terura okazos, se tri ruĝaj knabi-
noj eliros el la arbaro. Dum la homoj rigardis la arbaron, subite tri ruĝaj
knabinoj ja aperis el ĝi, kaj la avertinto, timigite, ekkriis, ‘Jen la tri ruĝaj
knabinoj!’. La nekonscia menso de knabo solvis la problemon dum dormo.”
Boulton, Zamenhof, Aŭtoro de Esperanto.
E
n la kvieton de nia aleo enŝteliĝis nur malofta klakado de ŝuoj
sur ŝtonoj. Aŭtomobiloj evitis la aleon, kaj festivalo neniam
penetris ĝin. Eĉ ni, knaboj, sciis, ke ne indas laŭte kriadi. La
suno estis ĉiam kaŝita malantaŭ dompintoj, kaj stratlampoj siblis la
tutan tagon. Tiu fakto malhelpis niajn ludojn. Estis malfacile sekvi
pilkon pro la ombroj. Ni petis niajn patrinojn porti nin en la kampa-
ron. Tie, ni povis pilkludi sur verdaj gazonoj kaj karamboli en falintaj
folioj aŭ falĉita pajlo. Sed malofte ni vizitis la kamparon.
En nia aleo, gvatis nin malicaj malamikoj kiel Vidvino Pintanazo.
Se niaj piedfrapoj aŭdiĝis tro proksime al ŝiaj fenestroj, ŝi aperis kun
pugna mano kaj griza senvida okulo. Ni tuj forkuris kaj ŝprucis nin
per la akvo, kiu kolektiĝas en fluejoj ekster la preĝejo. Mateko kaj
Jan iomete timis mian domon, ĉar mi loĝis inter Vidvino Pintanazo
kaj malplena domo. Mia domo dividis kun tiuj murojn, ĉar la tri
domoj estis kunligitaj. La najbaroj de Mateko estis pli amikaj. Ĉe unu
flanko de Mateko vivis Fraŭlino Bovido, kiu donis al ni biskvitojn kaj
tridek groŝojn kiam ni trovis ŝian katinon. Aliflanke loĝis Keneĉjo
kaj lia familio. Keneĉjo estis amiko nia sed li mortis pro tifo kaj oni
enterigis lin en kamparan tombejon kaj tial li ne revenis kiel fan-
tomo, ĉar Keneĉjo estis multe pli feliĉa en la kamparo. Jan ne havis
najbarojn ĉar lia domo estis ĉe aleofino. Tuj apud lia domo tamen
estis eta fluejo, kaj tie ni foje trovis hundidon kun sanganta kruro.
19Marvirinstr ato
Ni bandaĝis ĝin kaj nutris ĝin per viando, kiun ni kaŝis en la poŝojn
dum vespermanĝo. Sed la kompatinda hundido mortis post du tagoj.
Ni volis enterigi ĝin apud Keneĉjon, sed niaj patrinoj ne volis porti
la kadavron en la kamparon kaj diris, ke ni malsaniĝus se ni daŭre
tuŝus mortinton. Efektive Jan malvarmumis.
En la mallongaj tagoj fine de februaro mi kaj Jan sidis sur ŝtuparo
ekster mia domo kaj atendis Matekon. Ni ĵetis pilkon inter ni, ĉar
estis pli facile, ol fari nenion. Jan tamen mallerte ĵetis, kaj la pilko
flugis super mia kapo en ombron de apuda domo. Antaŭ ol mi povis
kuri post la pilko, aperis tenanta ĝin ruĝa knabino.
Ruĝa, ĉar de la ŝuoj ĝis la ŝtrumpetoj, ĝis la jupo, ĝis la harbanto
ŝi estis vestita per ruĝo, kaj ŝiaj longaj haroj flamis kiel kampara sun-
subiro, kiel sango, kiel fajrobrigadisto, kiel kolero, kiel … nu, knabo
konas nur certan kvanton da ruĝaĵoj. Ŝiaj manoj estis puraj, kaj ŝi ne
kaŝis ilin en siajn poŝojn. Ŝia robo eĉ ne havis poŝojn. Estus terure
ne havi poŝojn por kaŝi dolĉaĵojn, raneton aŭ la malpurajn mano-
jn. Kaj ŝiaj ŝtrumpetoj estis tiritaj ĝis la genuoj. Eĉ niaj patrinoj ne
devigis nin tiel alte porti ŝtrumpetojn. Ĉu aliaj knabinoj tiel portis
ŝtrumpetojn? Mi ne povis memori. Verŝajne mi neniam atentis.
Ŝi etendis al mi nian pilkon, sed mi rimarkis nur la haretojn laŭ
ŝia brako. El ombro aŭdiĝis kvieta rido de aliaj knabinoj. Ŝi metis
nian pilkon sur la stratoŝtonojn kaj malaperis en mallumon. Momen-
ton mi staris frostigita, sed tiam Mateko alvenis kun bonega nova
fiŝkaptilo, kaj ni foriris al Ŝtona Ponto.
Oni nur malofte kaptis fiŝojn de sur Ŝtona Ponto. Tamen en la
rivero flosis multaj objektoj tre interesaj al knabo. Fojfoje ni kaptis
skatolojn kun unu aŭ du cigaredoj, kiujn ni vendis al preterpasantoj
kontraŭ groŝonoj. Ni kaptis ĉapelojn kaj paperpecojn kun strangaj
simboloj. Ni kaptis ostojn. Sed plej ofte ni kaptis ŝuojn, kiuj mal-
bonodoras kaj estas senutilaj sen siaj paruloj. Ni antaŭe reĵetis tiajn
ŝuojn en akvon, sed iam policisto vidis nin. Post tio ni portis kapt-
itajn ŝuojn al la rubejo, kiu troviĝis apud la bazaro.
En tiu tago, kiam ruĝa knabino trovis nian pilkon, ni kaptis
20Tri Ruĝaj Knabinoj
malpuran pupon. Ĝi estis preskaŭ kalva, kaj ŝlimo gluiĝis al ĝia korpo.
“Ej bubo, reĵetu en la riveron”, diris Jan. “Malpuraĵo, aĉaĵo,
senvalora.”
“Ne, ni povas purigi, eble vendi al Maljuna Toporo. Nenion li ĝis
nun rifuzis”, mi diris.
Mi ne kredis, ke ni povus purigi la pupon sen grandega peno, kiun
ĝi ne meritis. Sed mi ne povis reĵeti ĝin. Iam tiu pupo havis mastri-
non. Eble ĝi estis amata sed perdita, kaj iu atendis ĝin plorante. Pliajn
misaventurojn mi ne povis partopreni.
“Ho, tute jes, ni povas renovigi ĝin”, diris Mateko. “Ni pentros
novan vizaĝon – mia fratino havas penikojn kaj farbojn. Kaj novan
hararon ni faru el ŝnuro. Povas esti bela pupo.”
“Estas ina afero. Kial vi volas ludi per pupo?” diris Jan.
“Nu, ĉar, ĉar ni povas vendi ĝin”, diris Mateko.
Mateko provis preni la pupon de mi, sed mi ne donis ĝin. Rapide
li forgesis pri ĝi kaj ekinteresiĝis pri nova kaptaĵo – ladskatolo kun
desegnaĵo de fiŝo portanta ĉapelon.
“Kial ĝi portas ĉapelon?” ridis Mateko. “Fiŝo kun ĉapelo! Bonan
tagon, sinjorino fiŝo!”
“Tio devas esti la marko”, diris Jan.
“Sed kia marko? Kiu volas manĝi elegantan fiŝsinjorinon?”
Mateko denove ridis.
“Jen la sola fiŝo, kiun ni kaptis dum la tuta tago”, diris Jan.
Fine la vespero fariĝis tiel nigra, ke ni ne povis vidi eĉ niajn mano-
jn. Jan kaj Mateko foriris al siaj vespermanĝoj. Mi sidigis la pupon
sur la randon de Ŝtona Ponto. Eble preterpasanto vidus ĝin kaj ekpre-
nus. Sed dum la vespermanĝo mi pensis nur pri tiu pupo. Mi devus
reĵeti ĝin en la riveron kun ceremonio, aŭ savi ĝin el pluvo kaj morto,
renovigi ĝin, kaj doni al iu malriĉa infano.
La postan tagon malantaŭ mia domo en la betona kvadrato kiun
oni nomis ĝardeno, ni klopodis malnodi la ŝnuron de nia fiŝkaptilo.
Tian laboron indas plenumi silente, ĉar ĝi estas tre malfacila. Sed de
la apuda ĝardeno aŭdiĝis kantado. Ne gaja kantado, sed monotona
21Marvirinstr ato
– “la la la la la”. Tre kurioza estis tiu sonado. Ankaŭ mia patrino kan-
tis, senŝeligante migdalojn kaj frappurigante tapiŝojn, sed ŝi kantis
per veraj vortoj. Ni ŝovis niajn nazojn super la barilon.
Tie ni vidis tri ruĝajn knabinojn sidantajn en rondo. Ĉiuj estis ves-
titaj same, per ruĝa tuto. Estis neeble scii, kiun el la tri knabinoj mi
vidis la antaŭan tagon. Ili estis tiel similaj, kiel tri novaj kupraj groŝoj.
Ili ekvidis nin kaj ĉesis kanti.
“Saluton”, mi diris. Ili ekstaris kaj ridetis.
“Kion vi faras?” diris Mateko.
“Ni preparas kukojn”, diris unu ruĝa knabino, kaj alia levis kuku-
jon plenan de koto.
“Kaj kial vi kantas?” mi demandis.
“Tio estas bakado.”
Jan tiris sin iom pli alte. “Hej, ĉu vi povas fari tion ĉi?” kaj li volvis
sian langon en tubeton. La ruĝaj knabinoj kapneis.
Mateko komencis saltadi. “Ĉu vi povas tiel alten salti? Ĉu?” li diris.
“Ĉu vi volas pilkludi kun ni?” mi demandis, sed la kantado
rekomenciĝis, kaj ili ne plu atentis nin.
Venontan matenon mia patrino vekis min kaj diris, ke miaj amikoj
jam estas en nia ĝardeno. Mi trovis ilin spionantaj tra la barilo al la
ruĝaj knabinoj.
“Kaj kion ili faras nun?” mi demandis, serĉante trueton.
La tri ruĝaj knabinoj sidis en sia ĝardeno, ĉetable kun kvar pupoj
kaj etaj tetasoj. En la mezo estis kotokuko. Niaj patrinoj aranĝis tef-
estojn kaj ĉiam malpermesis nin eniri la ĉambron dume. Ĉu ankaŭ ili
manĝas kotokukojn kaj gastvenigas pupojn?
La knabinoj verŝis ion ruĝan el tekruĉo en la tetasojn kaj komencis
babili, sed tiel kviete, ke ni ne povis aŭdi. La kotokukon la knabinoj
tranĉis kaj disdonis, sed neniu manĝis. Longan tempon ni rigardis
tra la barilo. La knabinoj klinis la kapojn kaj tuŝis la lipojn tre de-
likate kaj zorgeme, kvazaŭ ĉiu movo estis planita. Ni havis la senton,
ke ili ludas laŭ reguloj al ni nekonataj. La tefesto ja estas komplika kaj
sekreta rito – je kiu aĝo patrinoj instruas ĝin al knabinoj?
22Tri Ruĝaj Knabinoj
Fine, la knabinoj elverŝis la lastajn gutojn el la tekruĉo. Ni vidis
kiel herbaĵoj gluiĝis al iliaj kruroj kaj faris etajn verdajn makulojn.
Super la barilo flugis flava io, kaj ni luktis unu kontraŭ la aliaj por
kapti ĝin. Ĝi estis flava papero, premita en pilkon. Ĉu mesaĝo? Mi
unue kaptis la paperon, sed Jan ŝiris ĝin el miaj manoj, kaj Mateko
pugnobatis lin. Ses manoj batalis, kaj la papero ŝiriĝis. Tamen ne gra-
vas – ĝi estis malplena.
Mia patrino ne sciis, ke ni havas novajn najbarojn. “Vidvino Pin-
tanazo scias ĉion, kaj ŝi nenion diris pri novaj najbaroj.” Ŝi sekvis min
en la ĝardenon kaj rigardis super la barilo.
“Bonan tagon, knabinoj!” ŝi diris.
“Bonan tagon, sinjorino”, ili respondis.
“Ĉu vi lastatempe enloĝiĝis ĉi tie?”
“Jes, sinjorino.”
“Do, bonvenon. Kie estas viaj gepatroj?”
“Patro laboras, kaj Patrino bakas kukojn en la kuirejo.”
“Fuŝ, la kukoj!” kriis mia patrino. Sed jam estis senutile, ĉar blan-
ka fumo ŝvebis amase el la kuirejo.
La tri ruĝajn knabinojn ni vidis en la vespero apud la rivero. Ili
sidis sur la bordo kaj lavis blankajn vestaĵojn en la malpura akvo. Ni
sidis sur la ponto kaj lasis la krurojn pendi super la akvo.
“Estas strange, ke ili lavas en la rivero”, mi diris.
“Ĉu ili ne havas lavmaŝinon en la domo?” diris Jan.
“Eble ili estas malriĉaj”, diris Mateko.
La knabinoj sternis ĉemizojn sur la bordaj ŝtonoj, kvazaŭ por
sekigi ilin, sed la tremantaj stratlampoj donis strangajn ombrojn al la
ĉemizoj. Mi ekpensis pri dormantaj fantomoj.
“Hej, vi demandu ilin”, diris Jan al mi.
“Kial mi demandu ilin?”
“Ĉar ili loĝas apud vi”, diris Jan.
“Mi ne volas”, mi respondis. “Kial gravas, ke ili vivas apud mi?”
“Ni decidu per lumbrikoj”, diris Mateko.
Li elprenis tri longajn mallarĝajn dolĉaĵojn, kiujn ni nomas
23Marvirinstr ato
“lumbrikoj”, el sia poŝo. Ni ĉiuj prenis po unu kaj mordis. Ĉe Mateko
la restaĵo estis la plej longa; ĉe Jan la plej mallonga. Tial estis decidite,
ke mi alparolu la ruĝajn knabinojn. La ludo estis uzebla nur por tri-
opo. Kiam Keneĉjo estis ankoraŭ viva, ni havis komplikan riton, kiu
kaŭzis multe pli da disputo.
Mi lekis la fingrojn kaj puŝis ilin tra la haroj, ĉar tion faras junuloj
kiam ili alparolas junulinojn ekster la kinejo. Mateko kaj Jan sekvis
min.
“Ĉu vi estas malriĉaj?” mi diris al la knabinoj. Tio estis neĝentila.
Mi devus demandi alimaniere.
“Ne, ni ne estas malriĉaj”, respondis ili.
“Ĉu vi ne havas lavmaŝinon en la domo?”
“Ni havas.”
“Kial vi lavas la vestaĵojn en la rivero?”
“Ni ne lavas la vestaĵojn; ni purigas la riveron.”
Mi klopodis foriri, sed Jan ĵetis ŝtonon kiu frapis min en la kruro,
kaj mi returniĝis al la knabinoj. Tiel facile ili laboris – sen peno aŭ
ĝeniĝo.
“Ĉu vi estas riĉa”, diris la knabinoj.
Iliaj vortoj ne sonis kiel demando, tamen mi respondis: “Jes, tre
riĉa”. Mi laboris por la onklino en ŝia ŝuvendejo post la lernotago,
kaj Fraŭlino Bovido donis al mi tridek groŝojn kiam mi trovis ŝian
katinon. Tio estis riĉeco. “Entute, tre riĉa”, mi diris, “kaj mi povas
aĉeti ion bonan por vi, se vi volas.”
“Estus bele, se vi volas”, diris la knabinoj.
“Nepre mi faros”, mi diris.
Ili revenis al la rivero, kie ili trempis blankajn tolaĵojn en akvon
kaj eltiris griz-brunajn.
Mi revenis hejmen por trovi mian monujon, sed mia patrino an-
oncis, ke mi enlitiĝu pro la malfrua horo. Nenia argumento venkis
ŝian insiston. Por rezisti ŝin mi petolis en la banĉambro, plaŭdis
en la akvo kaj malsekigis la plankon. Sed mi subite bedaŭris miajn
24Tri Ruĝaj Knabinoj
knabecajn agojn kaj kuŝiĝis. Petolaĵoj tute ne plaĉus al la tri ruĝaj
knabinoj – kiel ĝentile ili respondis al mia patrino, kiel elegante ili
gvidis tefeston, samkiel plenkreskuloj.
Mi provis dormi, sed la somera sunsubiro, kies lastaj radioj eltenis
eĉ en tiu ĉi malfrua horo, puŝis sin tra la kurtenoj, kaj ĵetis makulojn
de oranĝa lumo sur mian vizaĝon. Mi leviĝis por ĝustigi la kurt-
enojn. Strange, ke la vintro tiom rapide forglitis. Ĉio estis varma kaj
luma. De ekstere aŭdiĝis kantado, kaj mi vidis la tri ruĝajn knabi-
nojn. En siajn hararojn ili enplektis rozojn. Iliaj blankaj noktovestaĵoj
lante sekvis la rondiran dancadon. Mi ŝteliris preter la dormanta pat-
rino kaj senŝue eniris la betonan ĝardenon. La barilo inter mi kaj la
knabinoj fandiĝis. Kreskis herbaĵoj kaj floroj – ni eniris kampon for
de l’ mondo. Anstataŭ domoj la altaj kaj silentaj arboj ĉirkaŭis nin.
La knabinoj kaptis miajn manojn, tirante min en sian rondiron. Ili
kantis, sed meze de ilia dolĉa kantado mi aŭdis sonorilon. La herbaĵoj
velkis, kaj la ruĝaj floroj, kiujn la knabinoj enplektis en siajn harojn,
fariĝis malsekaj folioj. Mi stumblis, kaj la ruĝaj knabinoj lasis min
fali. Mia kruro turniĝis sub mia korpo kaj frapis ŝtonon. Aŭdinte
mian ekkrion, la patrino eniris mian dormoĉambron, kie neniu
lumo enpenetris la vintrofrostitajn fenestrojn.
“Ĉu inkubsonĝo, karuleto?”
Kion diri? Mi ne povis priplori la perditan sonĝon. Sed post ĝia
malapero restis doloro, kiu daŭris eĉ post kiam mia patrino portis al
mi varman teon kun lakto kaj mielo.
Matene, antaŭ ol mia patrino vekiĝis, mi renkontis Janon kaj
Matekon ekster la domo. La matena aero densiĝis antaŭ niaj buŝoj.
Mateko forte elspiris por krei nubetojn kaj muĝis kiel drako, sed nek
mi nek Jan ridis.
Ni laŭiris Vronski Prospekton, apenaŭ atentante la afiŝojn por no-
vaj filmoj. En la bazaro la budoj ĵus malfermiĝis. La bakisto zumante
balais la hieraŭajn bulkojn en la akvofluejon. La ombrelvendisto
rigardis la ĉielon kaj decidis meti la plenan stokon sur la bretojn,
25Marvirinstr ato
anticipante aĉetantojn ĉirkaŭ tagmezo. Laŭ la strato estis ĉiu ebla ob-
jekto – sed necesis trovi ion taŭgan por la tri ruĝaj knabinoj.
Mi ne sciis, kial Jan kaj Mateko venis kun mi. “La knabinoj ne
petis vin aĉeti donacon”, mi diris.
“Kion-kion?” respondis Mateko.
“Vi eĉ ne volis alparoli ilin hieraŭ. Vi faris tion nur ĉar vi malgaj-
nis lumbrikojn. Sorto decidis, ne vi”, diris Jan.
“Nu, kaj kiajn donacojn vi esperus aĉeti? Vermojn aŭ fiŝkaptilo-
ŝnuron?” mi diris.
“Pacon, bubaĉo”, diris Jan. “Estas tri knabinoj, tri knaboj.”
“Ĉu vi kredas, ke ili estas dispartigeblaj, kiel tortopecoj?” mi res-
pondis. “Oni ne povas disigi ilin tiele, dividi inter ni kiel biskvitojn
aŭ groŝojn. Kia bestaĉa propono.”
Jan ruĝiĝis komprenante, ke mi estis prava.
Mi proksimiĝis al la unua budo, kie Marzo vendas bombonojn
kaj aliajn frandaĵojn. Li faris ovalojn el blanka sukero kaj enverŝis
mielon, kaj la tuto estis ovo de iu mirinda dolĉa birdo. Mia patrino
ĉiam aĉetis kelkajn por mi je la tago de Sankta Margareto.
“Mi ŝatus aĉeti du manplenojn”, mi petis al la helpantino.
“Ĉu vi volas en saketo aŭ en skatolo?”
“En skatolo. Kun ruĝa rubando.”
“Aha, ĉu donaco por via amatino? Kiel bele! Ĉu vi renkontiĝis en
la lernejo? Ĉu vi tenas la manojn kaj promenadas laŭ la riverbordo?
Kiel bele! Jen por vi, Kasanovo. Sesdek groŝoj kaj duono.”
Tiun princan sumon mi ne havis.
“Aha, ĉu ne? Hm, mi donos al vi unu manplenon, en saketo, por
dudek naŭ.”
Sed en la poŝo mi havis nur du arĝentajn monerojn kaj kvar papil-
iojn: ok kaj triono.
Mi turnis min al Jan kaj Mateko.
“Kiom da mono vi kunportis?”
“Mi havas du duopojn kaj kelkajn onojn”, diris Jan.
26Tri Ruĝaj Knabinoj
“Jen mi kunportis”, diris Mateko.
Li montris al ni monteton de brilantaj rondaĵoj, sed post kiam ni
elprenis la butonojn kaj botelŝtopilojn, restis nur sep groŝoj.
“Eĉ kune ne sufiĉas”, mi diris.
La helpantino en la budo palpebrumis. “Kompatinduloj. Ĉu vi ĉiuj
havas amatinojn? Jen, por vi.”
Ŝi donis al ni unu el la bombonoj. Kiel tri knaboj povas dividi unu
mielovon, ni ne sciis. La rezulto estis mielkovritaj fingroj kaj malsataj
knaboj.
“Ĉu ni ne havas tridek groŝojn de post kiam ni trovis la katinon de
sinjorino Bovido?” mi diris.
“Havis, sed tio estis antaŭ semajnoj”, diris Jan.
“Kaj kion ni povas aĉeti kontraŭ dudek groŝoj?” mi diris.
“Nun pri ni, bubaĉo? Antaŭ minuto vi taksis nin superfluaj”, diris
Jan.
Mateko ridis.
Ni laŭiris la tutan bazarostraton kaj vizitis plurajn budojn. Tri
pomoj estus tute malinda donaco. La florvendisto postulis altegan
sumon, ĉar oni devas dumvintre rikolti la florojn de la Sudo. Jan pro-
ponis, ke ni aĉetu teon, eĉ se tre malmulte, ĉar oni ankoraŭ konsi-
deris ĝin luksaĵo, sed en la budo la Vidvino Pintanazo parolis kun la
vendisto, kaj ni zorge evitis ŝian rigardon.
Je la fino de la strato, en la lasta budo, sidis la Maljuna Toporo kun
sia amaso de forĵetaĵoj. Mia patrino foje trovis tie arĝentan kuleron,
kiu perfekte anstataŭis perditan kuleron. Momente ni havis espe-
rojn, ke tie kuŝas la perfekta donaco. Sed la Maljuna Toporo havis
strangajn humorojn kaj fojfoje ne allasis homojn eĉ alproksimiĝi. Oni
diris, ke li estas sentema.
“Hej, buboj, for, for! Nenion bonan vi trovos por viaj knabinoj”,
diris la Maljuna Toporo kiam ni estis ankoraŭ kelkajn paŝojn for.
Ni afektis konfuzon. “Kiuj knabinoj?”
“La knabinoj! La tri knabinoj. Io malbona okazos pro la knabinoj.”
27Marvirinstr ato
“Kial ‘la’? Kiel vi scias, ke temas pri ‘la’ knabinoj?” ni diris.
“Ĉar ili estas la solaj knabinoj en la tuta mondo por vi, ĉu ne? Nun
for! Mi ne partoprenos vian problemon.”
Por tio ne estis respondo, do ni reiris hejmen kun nur manoj en
la poŝoj.
Mia patrino diris de la kuirejo, ke mi lasu la ŝuojn ĉe la ŝtupo. Ŝi
demandis, ĉu mi deziras kuketon, ĉar la novajn ŝi ĵus elprenis el la
forno, sed mi ne havis apetiton.
Mi fosis iomete en la ŝranko en mia ĉambro, sed inter blankaj
ŝtrumpetoj, ŝnurpecoj, biskvitoj, glataj ŝtonoj, ursodento, ligna aglo
kaj tri radoj de trajno mi nenion trovis. Miaj vestaĵoj neniujn sekre-
tojn kaŝis. En la fundo de la tirkesto mi malkovris paperon. Ĝi estis
desegnaĵo de arbo kaj birdoj, kiun mi komencis fari en la lernejo kaj
poste prilaboris hejme dum multaj vesperaj horoj. Mi volis, ke ĉiu
linio estu perfekta, kaj mi preskaŭ detruis la paperon per plurfoja
redesegnado. Mi neniam finis ĝin – ĝi ne povas esti finita.
Sed eĉ tiun trezoron, iam tre karan al mi, mi taksis malinda por
la tri ruĝaj knabinoj.
Mia patrino envenis kun kuketo kaj taso da varma lakto. Mi
ankoraŭ ne havis apetiton, sed sentis, ke eble tio ne gravas. La patrino
sidiĝis apud mi sur la plankon.
“Panjo, mi bezonas ion por donaco, sed mi ne havas monon.”
“Kaj ne taŭgas viaj ursodento aŭ trajnradoj, ĉu? Tre speciala don-
aco. Venu, venu.”
Mia patrino malfermis la pordeton en la plafono kaj malsupren-
tiris la ŝtupetaron. Tio estis la ŝtupetaro al la subtegmento. Neniam
antaŭe mi vizitis ĝin, ĉar la patrino taksis ĝin tro danĝera. Grim-
pinte laŭ la ŝtupetaro, mi vidis, ke la subtegmento ne estis tre inter-
esa. Plejparte troviĝis nur polvo, sed sub la eta fenestro en angulo
estis tri skatoloj. Mi antaŭsupozis pli da objektoj tie. Mi vidis filmojn,
en kiuj subtegmentoj enhavis keston kun mapo al trezoro, aŭ mal-
novajn vestaĵojn kun glavoj kaj plumoj, aŭ almenaŭ monstrojn.
28Tri Ruĝaj Knabinoj
Mia patrino forblovis tavolon de polvoneĝo, malfermis unu el la
skatoloj, kaj eltiris ĉapelon.
“Jen, ĉu ne moda?” ŝi diris kaj metis la ĉapelon sur la kapon.
“Mi ne scias, Panjo.”
La rideto malaperis. “Aŭguras malbone porti ĉapelon en la domo”,
ŝi diris. Ŝi malfermis alian skatolon kaj elprenis librojn, verŝajne
plenaj je fotoj.
Mi kontrolis la aliajn angulojn de la subtegmento.
“Karulo, zorgu!” ŝi diris, vidante min apud truo en la malalta ob-
likva muro.
“Kio ĝi estas?”
“Ni uzis tiujn truojn dum la milito por viziti la najbarojn. Iam oni
povis iri ĝis la aleofino, neniam elirante surstraten. Sed nun tie devas
esti najlo aŭ akraj ligneroj aŭ io.”
Nur la maldikaj muroj apartigis min de la tri ruĝaj knabinoj, kaj
jen truo eĉ en tiu malforta barilo. Estus tiel facile transiri. Same faris
mia patrino, eĉ ĝis la aleofino …
Mi ne povis elteni pli longe. Kial ŝi tiris min en tiun ĉi polvejon?
“Ho, donaco. Ne, nenio taŭga ĉi tie”, diris la patrino. “Mi par-
donpetas. Mi pensis, ke eble vi trovus ĉapelon, pentraĵon, aŭ ion
donacindan.”
Ŝi ne rigardis min sed rigardis tra la eta fenestro en la betonajn
ĝardenojn de la najbaroj.
“Domaĝe, ke vi ne povus aĉeti por ŝi florojn. Sed ankoraŭ estas
frue en la jaro. La floroj estas multekostaj. Tamen vidu la florojn de
Vidvino Pintanazo! Ili jam floras! Ŝi havas iun sorĉan povon super
tiuj violetoj.”
Sorĉa povo! Ŝajnas, ke la tri ruĝaj knabinoj ekhavis iun sorĉan po-
von super mi, se mi tiel freneze serĉas por ili donacon. Floroj estus
perfektaj donacoj. Sed la Vidvino Pintanazo certe ne donus la florojn
al mi – ŝi estas malafabla kaj avara. Tial ŝi kreskigas florojn malantaŭ
barilo, kie nur ŝi (kaj spionoj, kiuj rigardas el subtegmentaj fenestroj)
29Marvirinstr ato
povas vidi ilin. Se mi povos akiri tiujn florojn, mi ne nur havos belan
donacon por la knabinoj – mi ankaŭ liberigos tiujn belajn objektojn
el ilia malliberejo.
Estus tamen danĝere akiri la florojn. Mi malsupreniris laŭ la
ŝtupetaro kaj iris en nian ĝardenon, apud tiu de Vidvino Pintanazo.
Necesas plani. Ŝia barilo estis alta, ŝajne nesuperebla. Mi paŝis al la
alia flanko de la ĝardeno por studi la tuton, sidante en la ombro de la
barilo, kiu apartigas mian domon de la tri ruĝaj knabinoj.
“Bonan tagon, sinjoro”, diris knabinaj voĉoj de trans tiu barilo.
Ĉio, kion mi volis, troviĝis je alia flanko de barilo.
Mia koro batadis kiel tamburo pro la surprizo. “Ho, bonan tagon,
sinjorinoj”, mi apenaŭ elbuŝigis.
“Kial vi nomas nin sinjorinoj? Ni estas fraŭlinoj.” La knabinoj
ridetis inter si, kaj unu trinkis gluteton el flava taso. Ŝi forŝovis falint-
ajn harojn malantaŭ la orelon. Tiu eta movo, natura kaj luksa, instigis
mian koron batadi eĉ pli forte. Sed nun ni ne havis ion por diri unu
al la aliaj. En la silento, kiu ekestis inter ni, mi imagis, ke la batado de
mia koro fariĝis pli kaj pli laŭta. Mi devis rompi la silenton, por ke la
tri ruĝaj knabinoj ne aŭdu mian korbatadon.
“Mi trovis por vi donacon”, mi diris. Sed mi tuj pentis miajn vor-
tojn. Kaj se ili nun petos ĝin?
“Tre bele”, diris la knabinoj. “Ĉu ni povas peti ĝin?”
“Kompreneble. Momenton.”
Mi ne plu havis tempon por plani mian invadon. Mi kuris al la
barilo de Vidvino Pintanazo. Per plenforta salto kaj lerta gimnastiko
mi alteriĝis en ŝian ĝardenon. Espereble la knabinoj vidis tiun salton,
ĉar ĝi estis unuaranga. Mi dubas, ĉu Jan aŭ Mateko povus same salti.
En la ĝardenon de Vidvino Pintanazo jam alvenis printempo. Flo-
ris lilioj kaj violetoj. El truoj en la betono kreskis petunioj. Mia pa-
trino ne sukcesus krei tiel pitoreskan ĝardenon eĉ en la somermezo.
De la domo mi aŭdis tuson, kaj ombro moviĝis ĉe la fenestro.
La Vidvino havis dikan promenbastonon, kaj ŝia hundo estis la plej
30Tri Ruĝaj Knabinoj
danĝera en la tuta aleo. Oni ne povas alproksimiĝi al ĝi, eĉ tenante
kolbason. Mi ŝiris grandan aron da petunioj per unu mano kaj fas-
kon da violetoj kaj tulipoj per la alia. Sed la floroj malhelpis mian
eskapon. Kun plenaj manoj estis malfacile grimpi la barilon. Kelkajn
florojn mi premdifektis, kaj miaj membroj tordiĝis. Mian kruron
gratis akra pinto en la barilo, kaj mi preskaŭ ekkriis pro la doloro.
“Jen, jen”, mi diris, lame irante al la tri ruĝaj knabinoj.
La knabinoj ne plu troviĝis tie.
Sed tio estis bonŝanco! Pro kapturniĝo kaj naiveco, mi estis preta
donaci al la tri ruĝaj knabinoj florojn ĵus eltiritajn el fremda ĝardeno,
al kiuj ankoraŭ gluiĝis koto kaj roso. Velkantaj, magraj, pekaj floroj.
Mi eniris mian domon kiel ŝtelisto. Se mia patrino rimarkus min,
estus la fino. Mi refreŝigis la florojn per kelkaj gutoj da akvo kaj volvis
la tigojn per flava papero kaj ruĝa rubando. Kaj nun la floroj aspektis
kiel respektinda, aĉetita donaco, kiu venas de riĉulo.
Mi renkontis Janon kaj Matekon kelkajn domojn for. Ambaŭ tenis
pakaĵojn.
“Ĉu ankaŭ vi havas donacojn por la knabinoj?” mi diris.
Jan montris tetason kun etaj flavaj anasoj sur ĝi. “La avino ne plu
bezonas ĝin”, li diris.
Mateko havis libron kun purpura bindaĵo kaj kun rubando. “Mia
onklino vendas tiajn aĵojn en sia butiko, kaj ŝi donis tion ĉi al mi, ĉar
ĝi estas jam eksmoda.”
“Kion ĝi enhavas? Ĉu poemojn?” mi diris.
“Ne, ĝi estas malplena. Por verki la proprajn pensojn aŭ desegni
katidon aŭ ĉielarkojn aŭ mi ne scias kion.”
Pri la tetaso mi havis neniujn timojn, sed la purpura libro estas tre
taŭga donaco.
“Ĝi estas stulta donaco”, mi diris. “Kiu volus malplenan libron?”
“Nu, kaj kion vi akiris, riĉulo?” diris Jan.
“Florojn”, kaj mi montris la bukedon, kies petaloj brilis kolorplene
eĉ en la duonlumo de la aleo.
31Marvirinstr ato
“Ho, ĉu? Sed ili estas tiom multekostaj!” diris Mateko.
“Ja mi estas riĉulo”, mi diris.
“Nu, diru vere, bubaĉo. De kie vi akiris tiujn florojn?” diris Jan.
“Neniam mi malkaŝos.”
“Kio okazis al via kruro?” Mateko demandis.
Mi rigardis – mia kruro sub la genuo aspektis terura, kun nigra
kontuzo kaj profunda fingrolonga vundo. La sango jam ĉesis flui, sed
ĝi sekiĝis en timigaj ruĝaj makuloj.
“Ho, nenio”, mi respondis.
Sed interne mi blasfemis. Kial mi ne portis pantalonon? Kulotoj
en vintro estas plena malsaĝo, konvenaj nur por ludantaj knaboj kiuj
umas per pilkoj kaj fiŝkaptiloj. Sed dum mi pripensis, ĉu mi risku
eniri la domon denove por pantalono aŭ almenaŭ por forviŝi la san-
gon, Mateko frapis ĉe la pordo de la tri ruĝaj knabinoj.
Ni ĉiuj rektiĝis sur la ŝtupo, kaj mi provis glatigi la harojn per
malseka mano.
“Nu, kaj kio, se aperas ilia patrino?” diris Jan. Niaj okuloj larĝiĝis
pro timo.
“Kaj kio, se la patro?” diris Mateko. Niaj kruroj komencis ŝanceliĝi.
Sed neniu venis al la pordo. Mi frapis denove, dufoje. De interne
ni aŭdis paŝojn, sed ili ne povis esti homaj – eble hundaj aŭ kataj. Jan
enrigardis la fenestron, sed dika nigra kurteno kovris la tuton.
Dum la sekvaj minutoj ripetiĝis la jena sceno:
“Neniu estas hejme. Ni foriru”, diris iu el ni.
“Ne, vi trompas!” diris alia. “Vi revenos post kelkaj minutoj, tro-
vos la knabinojn, kaj sole donacos al ili vian aĉaĵon.”
“Ni devas ĉiuj atendi kune”, diris la tria.
Tiel vesperiĝis. Vespermanĝoj finiĝis, kaj aperis en la aleo infanoj,
kiuj provis sekvi pilkojn en la ombroj. Niaj stomakoj plendis, kaj la
floroj tro firme tenataj en mia mano aspektis iom velkaj – la buntaj
koloroj paliĝis.
Sed subite la pordo malfermiĝis kaj ellasis malfreŝan spiron.
32Tri Ruĝaj Knabinoj
“Bonan vesperon, sinjoroj”, diris la tri ruĝaj knabinoj. “Ĉu vi fra-
pis ĉe la pordo?”
“Bonan vesperon, knabinoj”, ni respondis.
El fora domo eliris sinjorino kun nigra ĉapelo. Ŝi iris kelkajn
paŝojn kaj, sentante, ke ŝiaj ŝuoj estas tro bruaj kontraŭ la ŝtonoj de la
aleo, deprenis ilin kaj pluiris nudpiede.
“Ĉu al vi ne estas malvarme?” diris la knabinoj. “Ja vi portas
kulotojn.”
“Nu, ni ekzercas la korpon”, mi diris. “Ni fortigas la pulmojn per
freŝa nokta aero.”
“Aĥ, ĉu?” diris la knabinoj.
Bojis hundo.
“Jen, mi havas donacon por vi”, mi diris.
“Ankaŭ mi”, diris Jan kaj Mateko.
“Aĥ, ĉu?” diris la knabinoj.
Mi prezentis la florojn al ili.
“Tre belaj ili estas”, diris la knabinoj.
“Same mi diras pri vi”, mi respondis. Jan kaj Mateko ĝemis.
“Kaj mi havas por vi tetason”, diris Jan. “Ĉar mi vidis vian tefeston
hieraŭ kaj vidis, ke vi ĝuas teon, kaj mi volus aĉeti por vi teon, tamen
oni fortrinkas teon, sed tetaso daŭras por ĉiam.”
“Tre utila”, diris la knabinoj.
Mateko staris fikse kun sia libro en la mano. Finfine li senvorte
transdonis ĝin.
“Multajn dankojn”, ili diris, trafoliumante la malplenan libron.
“Jam ĝi estas plenŝtopita de verkotaĵoj.”
Niaj oferoj estis akceptitaj.
“Ĉu vi volas eniri? Estas tro malvarme por vi ekstere.”
Ni eniris. Jan fermis la pordon malantaŭ ni.
Ni troviĝis en granda kaj malluma salono. La ĉambro plenis je
miksita odoro, dolĉa sed malfreŝa, kvazaŭ oni bakis frandaĵojn en la
pasinteco, sed neniam malfermis la fenestrojn por eligi la fumon. La
33Marvirinstr ato
nura lumo venis de kvar kandeloj en altaj feraj kandelingoj. Pli kaj
pli niaj okuloj alkutimiĝis al la mallumo. Unu muron kovris ŝtona
kameno, kaj super ĝi pendis pentraĵo de arbara rivereto. Librobretaro
tenis ne librojn, sed aliajn objektojn: grandan lignan ĉevalon, fluton,
rubandojn, tason da akvo. La libroj kuŝis sur la planko. Iu Biblio aŭ
vortaro apud mia piedo havis ŝiritan kovrilon, kaj la paĝoj estis ĉifitaj
pro ofta uzado.
En la mezo de la ĉambro estis la malalta tablo, kiun la knabinoj
uzis dum la hieraŭa tefesto (ĉu nur hieraŭ? ŝajnis al mi kiel jardeko).
Ĉirkaŭis ĝin ok blankaj seĝoj kun pentritaj floretoj kaj kreskaĵoj. La
tablo kaj teleroj – kruĉo, tasoj, subtasoj, eĉ vazo en la mezo – havis
la samajn desegnaĵojn, kiel la seĝoj. Oni faris la tuton kiel komple-
ton, verŝajne antaŭ multaj jaroj. Kvar pupoj okupis kvar seĝojn. Sur
la muroj pendis fotoj – kalva viro kun okulvitroj kaj barbo, diketa
virino kun malhelaj haroj en nodo, seriozmiena maljunulino tenanta
pesilon. En kadroj estis kelkaj infanaj bildoj. Ses ridetantaj makuloj
ligitaj per linioj. Kato. Kampo kun flavaj faskoj de tritiko. Ĉielarko
super arboj. La lasta ne estis en kadro. Ĝi estis desegnita sur la muro
mem. Unu el la knabinoj staris antaŭ ĝi por kaŝi ĝin de ni. Sed la
bildo estis granda, kaj ŝi ne povis kovri la tuton.
Miajn florojn knabino metis en la vazon sur la tetablo, kie ili aspek-
tis profunde mizeraj. La tetaso de Jan estis ridinde maltaŭga apud la
aliaj, sed la knabino, kiu metis ĝin sur la tablon, ridetis kontentige. La
purpuran libron knabino metis sur la breton super la kameno.
“Bonvolu atendi, sinjoroj”, diris la knabinoj kaj malaperis en la
koridoron. Iliajn nudajn kalkanojn ni vidis laste, sed la susuro de iliaj
jupoj estis aŭdebla kelkajn pliajn momentojn.
Jan ekzamenis la pentraĵon de ĉielarko.
“La koloroj estas renversitaj”, li diris.
“Ĉu la koloroj ĉiam estas en la sama vico?” diris Mateko. Li pied-
batis ion, sed ĝi estis pli malpeza, ol li supozis, kaj ĝi flugis en la apu-
dan kuirejon. Ni sekvis ĝin ĝis la sojlo de la ĉambro sed ne eniris.
34Tri Ruĝaj Knabinoj
Sur breto en la kuirejo staris kelkaj vinglasoj, ankoraŭ plenaj. Pano
tranĉita por sandviĉoj formis turon apud ujo da populara marme-
lado. Duona kuko, kun ruĝaj ĉerizoj, finis la panoramon. Ni ne volis
ĝeni la aranĝon, kiu ŝajnis preskaŭ perfekta.
La knabinoj revenis en la salonon, nun portante ĉapelojn kaj aliajn
robojn. Ne plu ili portis nur ruĝon! La roboj estis verdaj kun mal-
longaj jupoj, kiuj malkaŝis la genuojn. Kiaj genuoj! Sen ajna vundo aŭ
difekto, kvazaŭ el marmoro aŭ vakso.
“Ĉu ne elegante?” diris la knabinoj.
“Tre”, ni diris.
“Tiuj jupoj kaj ĉapeloj estas por somera promenado. En la kam-
paro. Oni ne povas promenadi en la urbo en tiaj jupoj”, diris la
knabinoj.
La knabinoj turniĝis dekstren kaj maldekstren por montri la
jupojn.
“Kaj la ĉapeloj … perfekte por la suno!” ili diris.
La ĉapeloj ja estis ruĝaj, kun falsaj floroj enplektitaj en la randaĵojn.
Trankviligis min, ke la ĉapeloj estis ruĝaj.
“Tre ĉarmaj ĉapeloj”, ni diris.
La knabinoj atendis, ke ni diru ion pli.
“Ĉu vi ŝatas ĉevalojn?” diris Mateko.
“Jes, multe”, diris la knabinoj.
“Mi vidis grandan ĉevalon sur la bretaro”, diris Mateko.
“Tie estas multaj ĉevaloj!” diris unu el la knabinoj kaj prenis la
ĉevalon de sur la bretaro.
“Ne, estas neinterese”, diris alia knabino.
Sed la unua jam premis butonon en la ventro de la granda ĉevalo,
kaj ĝi dividiĝis en du pecojn. Kelkajn ĉevaletojn la knabino elŝutis
sur la tetablon.
“Jen la violeta, kiun mi plej ŝatas, kaj purpura, kaj blua, verda,
flava, oranĝa, kaj ruĝa!”
Por Mateko tio estis fascina, kaj li prenis la violetan.
35Marvirinstr ato
“Tiuj ĉi ludiloj ne estas ĉevaloj”, diris alia knabino. “Ĉevaloj vivas
en la kamparo kaj estas sovaĝaj. Neniu bridas ilin, kaj ili kuras tra la
arbaro kaj neniam estas vidataj de homoj.”
“Forigu la ĉevalojn de la tablo”, diris la tria knabino. “Ĉio estu
ordigita kiel antaŭe.”
Mateko helpis la knabinon remeti la ĉevaletojn en ilian patrinon.
“Kiel nomiĝas viaj pupoj?” mi diris. “Pupo devas havi nomon, ĉu
ne?”
“Ili ne plu havas nomojn”, diris la knabinoj.
Unu el ili palpebrumis nenormale.
“Do, kiel nomiĝis la pupoj, kiam ili havis nomojn?” mi diris.
“Tulipo, Lilio, Petunio, kaj Violeta”, ili respondis.
“Tre belaj nomoj por pupoj”, mi diris.
“La nomoj estas ankaŭ niaj.”
“Ĉu vere? Belaj nomoj!” diris mi, Jan kaj Mateko samtempe.
Kiu nomo apartenas al kiu knabino? Malfacila decido. La knabi-
noj estis tiom similaj – kaj distingojn inter floroj ni ne tre bone konis.
Kaj kio pri la kvara nomo?
“Sed vi estas tri, ĉu ne?” mi diris.
“La kvara estas en la arbaro”, diris la knabinoj. “Ŝi estas floro. Ni
ĉiuj estas floroj.”
Kaj la knabinoj ĝustigis siajn ĉapelojn. Tiel solene! Sed mi
kontraŭvole, kontraŭanime, ridetis. Ili portis verdajn robojn (tigoj!)
kaj ruĝajn ĉapelojn (petalojn)! Ili ja similis al floroj, al rozoj.
“Estas ŝerco”, diris la knabinoj kaj ekridis. “Kiaj strangaj nomoj
por knabinoj.”
Ni ĉiuj ridis.
Tri sonorojn de fora sonorilo mi aŭdis, kaj la knabinoj ĉesis ridi.
“Estas fuŝe porti ĉapelojn en la domo. Aŭguras malbone”, diris
unu el la knabinoj. La aliaj kapjesis kaj demetis la ĉapelojn.
“Nia patrino revenos baldaŭ”, diris la knabinoj.
36Tri Ruĝaj Knabinoj
“Ĉu ŝi butikumas, vizitas najbarojn?” mi demandis, nur por
daŭrigi.
“Ni ne scias, sed ĉio devas esti ordigita antaŭ ol ŝi revenos”, ili
diris.
“Ni helpos!” diris Mateko. Li kolektis librojn kaj portis ilin al la
librobreto.
“Dankon, sed ni mem faros”, diris la knabinoj. “Bonan nokton,
sinjoroj.”
“Sed ĉu ni ne renkontiĝos morgaŭ?” mi diris.
“Ĉu renkontiĝos, ĉu ne renkontiĝos, ne eblas scii”, diris la kna-
binoj. “Sed bonvolu hasti.”
“Nepre ni renkontiĝos!” diris Jan. “Ni iru al la kinejo … ”
“Ne estas eble”, diris la knabinoj, kaj ilia voĉo estis plena je mal-
trankvilo kaj bedaŭro.
“Nu, ni iru en la kamparon por promeni”, diris Mateko.
“Ĉu vi povas flugi kaj flugigos nin?” diris la knabinoj akre. “Ĉu vi
transformos la betonon al herbejoj kaj ebenigos la urbon?” La kna-
binoj malfermis la pordon. La subita ŝanĝo en ilia mieno estis forte
skua. Neniam antaŭe la knabinoj parolis malĝentile. Ilia hastoplena
voĉo pelis nin el ilia domo.
Sed mi ne povis foriri sen promeso pri revido.
“Mi invitas vin al tefesto!” mi diris. “En mia domo. Tute apude.”
La knabinoj paŭzis.
“Tute apude?”
“Jes, nur unu muron for.”
“Kaj via patrino ne estos hejme?”
“Eble jes, eble ne, sed ŝi ne ĝenos nin”, mi diris.
“Ĉu vi estas certa?” ili diris.
“Jes, jes!” mi diris.
“Tiam ĉe vi morgaŭ je la kvara posttagmeze”, ili diris.
Jen mi, Jan kaj Mateko staris en la aleo, en la frosta vento. La pordo
jam estis ŝlosita malantaŭ ni. Sed eĉ la rapida fuĝo ne malfeliĉigis
37Marvirinstr ato
nin, ĉar amindaj estas la knabinoj – belaj kaj amindaj, kaj ni morgaŭ
trinkos teon kun ili kiel plenkreskuloj.
Estos bele, kiam mi estos plenkreska kaj la knabinoj estos plen-
kreskaj. Ni iros en la kamparon per aŭtobuso aŭ eĉ mia propra aŭto.
Sur la herbejo rande de la arbaro ni sternos litkovrilon kaj sur ĝin ni
dismetos bankedon el sandviĉoj kaj vino en verdaj boteloj. Por ĉiu
ruĝa sinjorino mi plukos rosobanitan rozon kaj ĝin donos kun klino
kaj mankiso. Eble ili volos rideti, ĉar miaj lipharoj iomete tiklos. Jes,
kisi la manon, tion mi devos memori. Kaj vekiĝinte el la postbankeda
dormeto en la mola sunlumo, ni tenos la manojn kaj gaje eniros la
arbaron, kaj tie ni ludos kaj kantados kaj pasigos senfinajn vesperojn
kaj noktojn.
Tiel mi revis ĝis la frosta vento fariĝis neeltenebla. Mia patrino
ne salutis min, sed mi aŭdis ŝian voĉon el la salono, kiu verŝis flavan
lumon en la malhelan koridoron.
“Verŝajne pro la najbaraj knabinoj”, ŝi diris.
Mi eniris la salonon, kaj la frosto, kiun la hejma varmo forigis, tuj
revenis. La Vidvino Pintanazo sidis ĉe la tablo kaj trinkis teon kun
mia patrino.
Jen mi trafas en saŭcon, mi pensis.
“Bonan vesperon”, la patrino diris al mi. “Vidvino Pinto … , nu
Sinjorino Fanensen, vi konas mian filon, ĉu ne?”
La Vidvino Pintanazo klinis la kapon al mi. Per sia griza senviva
okulo ŝi rigardis min de la kapo ĝis la piedoj. Mi sentis kvazaŭ om-
broj kaj fantomoj lekus miajn membrojn.
“Bone mi konas lin, sinjorino, ĉar ĝuste tiun figuron mi vidis en
mia ĝardeno antaŭ kelkaj horoj.”
“Kaj Sinjorino Fanensen, ĉu vi bonvolus ripeti, kion tiu figuro
faris en via ĝardeno?” diris mia patrino.
“Tiu figuro, via filo, ŝtelis florojn. Kaj mi venis ĉi tien por sciigi vin
pri la okazaĵo kaj peti rekompencon, ĉar kiel vi scias, tiaj floroj estas
tre multekostaj en tiu ĉi sezono.”
38Tri Ruĝaj Knabinoj
Mia menso tuj provizis al mi dekon da senkulpigoj. Ne min ŝi vi-
dis en sia ĝardeno, sed Janon aŭ Matekon. Eble mia patrino kredus
tion, ĉar ŝi same bone sciis, ke la Vidvino Pintanazo estas maljuna
kaj havas nur unu okulon. Mi eniris ŝian ĝardenon nur por repreni la
pilkon, mi ne ŝtelis florojn. Aŭ eĉ pli bone, mi vidis la perditan katidon
de Fraŭlino Bovido sed antaŭ ol mi povis savi ĝin via bojanta hundo
fortimigis ĝin.
Sed tiuj mensogoj ne plaĉus al la ruĝaj knabinoj. Ili aprobus
kuraĝon, ne senkulpigojn.
“Jes, mi prenis la florojn. Mi rekompensos al vi, kvankam monon
mi ne havas nun.”
La kolero de mia patrino mildiĝis iomete. La vidvino tamen ne
estis kontenta.
“En mia junaĝo oni draŝis knabojn, kiuj ŝtelis de maljunulinoj, kaj
se mi ankoraŭ havus la forton, mi mem draŝus vin.”
Mia patrino balancis la kapon por esprimi malaprobon.
La vidvino daŭrigis sian admonon al mi. “Do, kiel vi rekompensos
vian krimon?”
“Mi laboros laŭ via bontrovo por vi, aŭ mi laboros por gajni la
monon aliloke.”
Ŝia okulo fikse rigardis min. Mia spirito estus velkinta, se mi ne
havus animon fortikigitan per dolĉaj vortoj kaj amplenaj ridetoj.
“Kaj por kio vi prenis la florojn? Ĉu por tiuj knabinoj en la apuda
domo?”
Mi silentis.
“Knabo, vidu”, diris la Vidvino Pintanazo. Ŝi prenis sian tetason
kaj montris al mi, kiel la tefolioj gluiĝis sur la fundo. “Vi scias, ke oni
povas ekkoni la estontecon per tefolioj, ĉu ne? Jen vi, kies loko en la
Sudo estas tre malbona aŭguro. La knabinoj – jen tri nigraj folioj,
kiuj staras inter vi kaj la plej profunda parto de la taso, kiu signifas
plenumon, feliĉon.”
Mia patrino paliĝis, sed la Vidvino Pintanazo ne atentis ŝin. “Pri
39Marvirinstr ato
tiuj knabinoj mi havis strangajn sentojn, do mi dismetis la kar-
tojn, verŝis akvon en la lunspegulo, kaj ruligis la Ostokubojn en la
Kverkokruco. Mi elprovis ĉiujn rimedojn, kiujn provizis al ni La Mis-
teroj. Kaj miajn eltrovojn mi dividos kun vi, kvankam la destinon
vi mem elektis. Tiuj knabinoj estas ombroj, fantomoj, diabloj, kaj ili
katenos vin ĝis la morto.”
“Mi taksas ilin tute ĝentilaj kaj afablaj”, diris mia patrino, sed la
Vidvino Pintanazo ne atentis la interrompon.
“Neniam vi forgesos aŭ forskuos ilin el via memoro. En ĉiu rebrilo
de flamo vi vidos nur ilin. En ĉiu alia virina vizaĝo, kiun prezentos
al vi bonŝanco aŭ malfeliĉo, vi vidos nur ombrojn de la tri ruĝaj kna-
binoj. Sed ĉio ĉi estas eble tro nebula por via juna menso, kiu pensas
nur pri konkretaĵoj kiel pilkoj, fiŝkaptiloj, ĉapeloj kaj ŝtelitaj floroj.
Per la propra okulo mi vidis, ke vi vundis la kruron fuĝante de via
sorto. Per la lunspegulo mi vidis, ke vi vundos la kruron grimpante
al ĝi. Aŭskultu, knabo! Io terura okazos, se tri ruĝaj knabinoj eliros
el la arbaro.”
“Kiam ĉio ĉi okazos?” mi demandis.
“La folioj klarigas pri vero, ne pri tempo”, respondis la Vidvino
Pintanazo.
Mia patrino ekparolis. “Sinjorino, mi dankas, ke vi sciigis min
pri mia filo kaj viaj floroj, kaj mi dankas pro la konversacio dum la
tetrinkado, kaj pro la konsiloj pri mia florĝardeno, kvankam mi ne
scias, de kie akiri vespertopolvon. Tamen jam estas malfrue, kaj mia
filo devas enlitiĝi.”
La Vidvino Pintanazo remetis sian ĉapelon sur la kapon, skuis
iom da polvo de sia koltuko, kaj leviĝis.
“Bonan nokton, sinjorino”, ŝi diris. “Poste ni daŭrigos nian konv-
ersacion, kaj mi petas, ke via filo venu postmorgaŭ je la oka matene.
Morgaŭ li estos okupata.”
Post kiam la Vidvino Pintanazo foriris, mia patrino kaj mi sidis
solene en la salono. Ŝi verŝis por mi teon.
40Tri Ruĝaj Knabinoj
“Ĉu por la najbaraj knabinoj vi prenis tiujn florojn?” ŝi diris.
“Jes.”
“Ĉu la floroj plaĉis al ili?”
“Jes. Mi invitis ilin por tefesto morgaŭ posttagmeze.”
“Ĉi tie? Ni devas pretiĝi.”
La teo estis varma en miaj manoj, sed mi ne volis trinki ĝin. La
folioj flosis en la likvaĵo. Ili ankoraŭ ne trovis sian lokon ĉe la fundo.
“Ĉu vi ne koleras, Panjo?”
“Karuleto, la mensoj de gejunuloj estas misteraj, kaj se mi kolerus
je vi, mi devus koleri je via patro, je mi mem. Foje via patro venis
tra la tuta urbo noktomeze dum pluvego, ĉar li kredis, ke mi ne plu
amas lin. Li frapis ĉe la pordo, vekis min. Li staris tie ĉe la sojlo sen
ombrelo. Lia ĉapelo estis tiel malseka kaj peza, ke ĝi similis al velk-
anta floro! Kortuŝe! Sed li terure malvarmumis kaj la longa malsano
malfortigis lian koron. Li neniam vere resaniĝis. Sed ĉion ĉi vi jam
scias … ”
Ŝi trinkis el sia tetaso.
“Ni vizitis Majstrinon Saran en la bazaro antaŭ ol ni geedziĝis.
Estis tradicio, kaj mi interesiĝis pri tiaj aferoj: kartoj, la Ostokuboj
kaj tiel plu. Sed nin atendas malbona sorto, diris Majstrino Sara. Iu
el ni mortos pro akvo, ŝi diris. Kvankam nek via patro nek mi vere
kredis je tiu aŭguro, ni evitis riverojn kaj neniam luis remboaton ĉe
la parko. Eble tio ŝajnas tute stulta al vi! Sed eĉ tiuj, kiuj certas, ke
porti ĉapelon en la domo havas neniujn konsekvencojn, tamen deme-
tas ĝin antaŭ ol eniri. Kaj eĉ tiuj, kiuj havas nigran katon kiel hejm-
beston, momente hezitas, kiam ĝi preteriras la vojon.”
“Do, ĉu vi kredas al Vidvino Pintanazo?”
“Ne, tute ne! Ŝi estas malfeliĉulino, eble pli ĵaluza, ol kolera, sed
ĉiukaze amare kaj malzorge parolis. Ni ne kredu, ne kulpigu. Sed ŝi
diris, ke vi vundis la kruron. Ĉu vere?”
Mi montris la kruron al ŝi. Ĉar mi ankoraŭ ne havis okazon purigi
la vundon, ĝi ankoraŭ aspektis pli serioza, ol ĝi vere estis.
41Marvirinstr ato
“Kara mia! Kial vi nenion diris antaŭe? Ni devas tuj fari ion.”
Mia patrino foriris en la kuirejon, verŝajne por preni tukon aŭ
bandaĝon. Ŝi estis for dum longa tempo. Mi ekstaris por serĉi ŝin,
sed miaj kruroj ŝanceliĝis. Malfacile mi antaŭeniris; la koridoro
etendiĝis longe antaŭ mi. Por teni la ekvilibron mi tuŝis la muron,
kaj tra miaj fingroj mi sentis vibradon, malvarmon, eĉ … flustrojn, se
eblas senti flustron. Mi metis la duan manon al la muro kaj pli forte
sentis la vibradon. Ĝi estis regula, kvazaŭ iu frapetis ĉe la muro. La
konstanta frapado fariĝis korritmo trankviliga, kaj ĝi pacigis mian
mizeran menson samkiel la patrina brusto pacigas suĉinfanon. For-
ton pli freŝan mi akiris. La koridoro ne ŝajnis tiom longa, kaj miaj
kruroj ne tiom ŝanceliĝis. Mi paŝon post paŝo atingis la kuirejon. Ta-
men ne la patrinon mi vidis, sed la tri ruĝajn knabinojn.
“Bonan vesperon”, ili diris.
“Bonan vesperon, knabinoj.”
“Ni volis danki pro la belegaj floroj, kiujn vi akiris rekte kaj kuraĝe,
ne timigite de la vidvino nek de la hundo, kaj konservis dum la densa
malvarmo ekster nia domo, kie vi pacience kaj obstine eltenis nur
por omaĝi nin kaj plenumi promeson, kaj pro ĉio ĉi vi estas la plej
aminda inter ĉiuj viaj amikoj.”
Kaj mi ricevis tri kisojn sur la frunton, kiuj signifis benon kaj es-
peron kaj feliĉon.
Sed vere mi falis en la salono. Mia patrino metis malvarman tu-
kon sur mian frunton.
“Ho, kara! Vi estas tiom laca. Vi devas enlitiĝi post kiam ni puri-
gos vian kruron”, ŝi diris.
Frumatene la patrino vekis min. Ŝi diris, ke la plej belaj kaj freŝaj
produktoj por tefesto estos haveblaj nur en la fruaj horoj en la bazaro.
Ŝi jam surhavis ĉapelon kaj estis tute preta butikumi. Liston ŝi legis al
mi dum mi brosis la dentojn.
“Teo, kompreneble, kaj citronoj, kaj mi kaj Vidvino Pintanazo
formanĝis ĉiujn kukojn, do ni devos aĉeti novajn frandaĵojn … eble
42Tri Ruĝaj Knabinoj
la mielovojn, kiujn faras Marzo? Ilin vi tre ŝatas, kaj ili taŭgas por
eleganta tefesto. Aŭ ĉu ni baku proprajn kukojn?”
Survoje al la bazaro ŝi ĉiam estis unu paŝon antaŭ mi, kaj miaj
kruroj ne povis sekvi ŝian rapidan piedotakton. Ni alvenis al la rando
de la bazaroplaco, kaj la odoro de novbakitaj mielovoj plenigis la
aeron.
“Du manplenojn. En skatolo kun ruĝa rubando”, mia patrino diris
al la helpantino.
“Tio estas multekosta, Panjo!” mi diris, sed ŝi jam donis
monbileton.
“Kaj nun teon”, mia patrino diris. Sed ne estas juste, ke ŝi regu
la tuton. Tefesto estas afero por plenkreskuloj, ne por knaboj, kiuj
ankoraŭ tenas je la manoj siajn patrinojn. Mi tusis kiel gravulo kaj
alparolis la patrinon: “Ĝi devas esti mia tefesto. Kaj mi tre dankas pro
via helpo, sed …”
Mia patrino tuj perceptis, pri kio temis. Ŝi rigardis ne min, sed la
plankon. “Tute prava vi estas, karuleto. Nu, jam ne plu karuleto! Eta
sinjoro, kiu amindumas tri belajn knabinojn. Ĉu vi havas propran
monon?”
“Jes, sed nemulte.”
“Prenu tri biletojn. Mi devos aĉeti kelkajn aĵojn por la domo.”
“Multajn dankojn, Panjo”, mi diris.
Ŝi donis la biletojn kaj komencis foriri, sed returniĝis.
“Ĉu la liston vi volus? Mi skribis liston por la tefesto”, ŝi demandis.
“Volonte mi prenos la liston”, mi respondis, ĉar mi taksis tion
ĝentila.
Ni ambaŭ direktis nin al la tevendisto, malkomforte kunirante,
sed post kelkaj paŝoj la patrino haltis por ekzameni iun nebezonatan
bagatelaĵon, kaj mi forlasis ŝin.
En la budo de la tevendisto, mi kontrolis kelkajn ujojn, flaris
kaj premis la tefoliojn inter miaj fingroj kvazaŭ mi estis lerta pri
tiuj aferoj. Sed finfine mi aĉetis saketon da ordinara teo. La teo ne
43Marvirinstr ato
estis multekosta, almenaŭ por knabo provizita per monbiletoj, do
mi vizitis la bakiston kaj aĉetis nigran panon. Por la pano mi aĉetis
fromaĝon. Mia plej ŝatata – malmola salita fromaĝo el ŝaflakto – ne
estus taŭga por sandviĉetoj, do mi aĉetis facile tranĉeblan flavan
fromaĝon.
Inter du budoj artisto starigis kelkajn kanvasojn. Mi paŭzis por
rigardi la pentraĵojn. Unu montris rivereton en la profunda arbaro:
blanka akvo rapide fluas super rokoj, kaj ora lumo lumigas ĉiun fol-
ion kaj rosoguton. Ĝi estis tre trankviliga sceno, sed, dum mi rigardis
ĝin, mi vidis etan movon en la arboj, kaj mi retiriĝis. La artisto rik-
anis al mi.
Mi kontrolis la liston. Restis citronoj, do mi iris al la fruktoven-
disto. Sed ene staris mia patrino. Ŝi prenis pomojn kaj kontrolis ilin
pri difektoj. Mi kviete iris al la tablo de citronoj kaj oranĝoj, rapide
elektis du kaj pagis per la lastaj groŝoj de la donita mono. La patrino
atendis min ekster la budo kaj ekparolis.
“Ĉu vi jam estas preta?” ŝi diris. “Mi aĉetis pomojn kaj bifstekon.
Ne por la tefesto, sed por ni. Mi pli amplekse butikumis hieraŭ, sed la
pomoj estis tiel ruĝaj kaj belaspektaj, kaj la viando estis tiel freŝa. La
buĉisto ĵus tranĉis ĝin.”
Mi diris, ke mi aĉetis ĉion necesan.
Ni transiris la bazaroplacon, preterpasante budon vualitan per
purpuraj kurtenoj. Afiŝo ekstere diris, Majstrino Eva. De interne so-
nis ridadoj vira kaj virina.
“La Majstrino Sara havis sian budon en la sama loko”, diris mia
patrino. “Ĉiu vizitis ŝin antaŭ la geedziĝo. Tradicio, vi komprenas. Ĉu
la knabinoj en via klaso legas manplatojn?”
Mi hezitis. Pri knabinoj en la lernejo mi nenion memoris.
“Ne”, mi diris.
“Nu, tradicioj ŝanĝiĝas. Eble ili aŭskultas la radion aŭ vetas je
ĵetkuboj aŭ praktikas la kraĉarton.”
Mi ne povis imagi la tri ruĝajn knabinojn kraĉi aŭ vetludi.
44Tri Ruĝaj Knabinoj
“Almenaŭ knabinoj en tiu ĉi epoko ankoraŭ havas tefestojn, eĉ se
kun knaboj kaj ne kun pupoj”, diris la patrino.
Hejme mi aranĝis aferojn en la kuirejo. Flanke staris mia patrino,
zorgante.
“Ĉu la fornon vi scias funkciigi?” ŝi demandis min.
“Jes, Panjo.”
“Kaj kiam vi rompos la ovojn, klopodu, ke peco de ŝelo ne falu en
la miksaĵon.”
“Bone, Panjo, dankon.”
“Ĉu vi servos tiun ĉi fromaĝon kun la nigra pano?” diris la patri-
no. “Ne estos bonguste. La nigra pano estas tro dolĉa. Prefere ni metu
buteron sur la nigran panon kaj fari la sandviĉetojn el tiu ĉi pano.”
Ŝi elprenis blankan panon, kaj mi tranĉis ĝin. Tamen buteron mi
ne povis trovi. Ĝi ne estis en la listo, kiun donis la patrino, kaj ne-
niom troviĝis en la fridujo.
“Petu la Vidvinon Pintanazo”, diris mia patrino.
Sed ŝia griza okulo ŝvebis antaŭ mi. Mi ne volis pligrandigi mian
ŝuldon al ŝi.
“Do, petu la knabinojn”, diris mia patrino.
“Sed ĉu ne estus misaŭgure, vidi ilin antaŭ … ”
“Nu, antaŭ nuptofesto, eble. Mi dubas, ke estas simila kredo pri
tefestoj”, diris mia patrino.
Mi frapis ĉe la pordo de la tri ruĝaj knabinoj. La pordo tuj
malfermiĝis, eĉ antaŭ ol mia frapo ĉesis soni.
“Bonan tagon, sinjoro”, diris la tri ruĝaj knabinoj. “Ĉu ĉio en
ordo?”
“Jes, kompreneble, ni atendas vian bonvolan ĉeeston je la kvara
posttagmeze.”
“Tre bone. Ĉu via patrino forestos?”
“Jes, mi forigos ŝin.”
“Tre bone, ĉar alie estos ploroj kaj ĝemoj.”
“Kial?”
45Marvirinstr ato
“Ĉu via patrino ne kriadas, ploras, muĝas kaj kraĉas malbenojn
sur la tuta tero?”
“Tute ne!”
“Strange. Ĉiu patrino kriadas, ploras, muĝas kaj kraĉas malbenojn
sur la tuta tero.” La tri ruĝaj knabinoj rigardis malantaŭ si.
“Ĉu vi havas buteron?” mi demandis. “Ĝi estas nekutima peto, mi
scias, sed mi bezonas buteron por la tefesto.”
“Kompreneble. Ĉu vi deziras laktan buteron aŭ kotan?”
“Laktan, mi petas.”
La tri ruĝaj knabinoj malaperis en la profundon de la domo, las-
ante min sur la ŝtupo. Mi ŝovis la nazon trans la sojlon kaj vidis,
ke ĉio en la salono iĝis malsama. La libroj staris sur la librobreto,
verŝajne ordigite laŭ la koloroj, de ruĝo ĝis verdo, ĝis bluo, ĝis vi-
olkoloro. Vestaĵoj kuŝis sur la pentrita tetablo; la granda ĉevalo, kiu
enhavis la ĉevaletojn, sidis en la brakseĝo; la tetasojn kaj kruĉon mi
ne vidis.
“Jen por vi”, diris la knabinoj, kiuj revenis silente kaj surprize.
Ili donis al mi manplenon de butero. Tio estas, iliaj manplatoj es-
tis kovritaj per buterŝmiro, kaj la fandiĝanta substanco estis preskaŭ
likva en miaj interplektitaj manoj.
“Ni pardonpetas, ke ĝi ne estas en ujo. Nia patrino koleriĝus.”
“Dankon”, mi diris, ĉar mi ne povis diri ion alian. Mi ne havis
tempon ĝuste ĝisi, ĉar la butero rapide forfluis tra miaj fingroj. En la
propra domo mi trovis ujon.
“Almenaŭ estos facile enmiksi ĝin en la paston por kukoj”, diris
mia patrino. “Kiajn kukojn vi volas prepari?”
“Migdalajn”, mi diris.
“Tiam prenu la migdalojn el la sako. Manplenon vi bezonos.”
“Mi scias, Panjo!”
La patrino ruĝiĝis. “En ordo. Ja vi ne estas knabo. Sed vi komp-
renas, estas malfacile.”
Mi ŝutis migdalojn en la farunaĵon.
46Tri Ruĝaj Knabinoj
“Karuleto! Vi ne senŝeligis ilin!”
“Diablo prenu la tuton!” mi sakris.
Sed mia patrino ne pinĉis miajn orelojn nek devigis min gluti
anizlikvoron por purigi la langon. Ŝi ridis. “Ĉu mi helpu vin serĉi la
migdalojn?”
“Jes, bonvolu.”
Unu post unu ni trovis la migdalojn kaj senŝeligis ilin. La patrino
mallaŭte kantis laborante: “Fiŝon kaptis bela koro, mola haŭto, rava
koro … ”
Fine la migdalojn senŝelajn ni remetis en la miksaĵon kaj verŝis
ĝin en kukujon. Mia patrino lasis min meti la ujon en la varmegan
fornon kaj staris malplenmane, gaje zumante laŭ la melodio de sia
antaŭa kanto.
“Ankaŭ la knabinoj kantis, preparante kukojn”, mi diris.
“Ho ĉu? Mi kaj miaj fratinoj ĉiam faris kotokukojn dum ni estis
junaj. Ni kantis, ĉar en la domo estis malnova forno, kiu ĉiam bruis
kaj knaris iom timige kaj mistere dum ĝi funkciis. Mia patrino kantis
por kaŝi la sonon. Kaj ni imitis ŝin.”
La patrino ekvidis la horloĝon. “Vidu! Jam temp’ está. Vi devas
pretiĝi. La gastoj baldaŭ venos. Ne zorgu pri la malpuraj bovloj. Mi
lavos ilin kaj boligos la akvon por la teo.”
Apenaŭ mi surmetis la longan pantalonon kaj butonumis la kol-
umon, kiam sonis frapado ĉe la pordo. Kiam mi malfermis ĝin, mi
surpriziĝis vidi Janon kaj Matekon.
“Pluvas”, ili diris.
“Venos gastoj tre baldaŭ, kaj mi ne havas tempon por vi”, mi diris
al Jan kaj Mateko.
“Kompreneble venos gastoj! Ne nur vi estis hieraŭ kun la tri ruĝaj
knabinoj”, diris Jan. “Ni alvenis por la tefesto!”
Mia patrino enportis bonodoran kukon en la salonon.
“Jen, la tri amikoj!” ŝi diris. “Kaj ĉiuj estas frake vestitaj.”
“Mi kunportis biskvitojn”, diris Jan.
47Marvirinstr ato
“Kaj mi kunportis nenion, sed parkerigis ŝercojn”, diris Mateko.
Mia patrino ridis kaj taŭzis la harojn de Mateko. “Ho, vi estas
dolĉa etulo!”
Du pliajn seĝojn mi portis en la salonon el la kuirejo. Mi metis la
kukon, kiun enportis la patrino, kaj tekruĉon en la mezon de la tablo.
La biskvitojn de Jan mi metis en verdan vitran ujon. La mielovoj jam
havis propran skatolon sufiĉe elegantan.
“Ĉu vi volas aŭskulti ŝercojn? Mi volas provi ilin antaŭ ol alvenos
… ” diris Mateko.
Sed en tiu momento aŭdiĝis frapado ĉe la pordo. Staris ĉe la sojlo
la tri ruĝaj knabinoj, ĝisoste malsekaj, kvazaŭ ili naĝis de trans la
maro, ne iris nur kelkajn paŝojn de la apuda domo. Sed eĉ malsekaj ili
estis tute belaj – eble pli amindaj, ĉar kompatindaj. Ili portis blankajn
robojn kun jupoj super la genuoj kaj blankajn ŝtrumpojn kaj ŝuojn.
Mi rimarkis, ke mi forgesis surmeti ŝuojn kiam mi frake vestiĝis. La
knabinoj ankaŭ surhavis verdajn gantojn kaj la ruĝajn ĉapelojn, kiujn
ni hieraŭ vidis. La ĉapeloj peze pendis sur iliaj kapoj. La ruĝaj haroj
kiel riveroj falis de sur iliaj ŝultroj.
“Saluton, rozoj”, mi diris. “Envenu, mi petas.”
La knabinoj montris fingropintojn en siaj verdaj gantoj. “Jen la
dornoj”, ili diris.
Ni sidiĝis ĉe la tablo. “Pluvas kaj pluvas!” mi diris, por diri ion.
“Jes, longe pluvos, ĝis la vento ŝanĝiĝos”, diris la knabinoj.
“Ĉu vi ne volas preni sekajn vestaĵojn en via domo kaj reveni? Mi
ne deziras, ke vi malvarmumu”, mi diris.
“De malvarmumoj oni kuraciĝas”, diris la knabinoj. Unu ternis.
“Ĉu teon vi volas? Ĝi varmigos vin”, mi diris.
“Bonvolu”, diris la knabinoj.
Ĉu estis nur antaŭ kelkaj tagoj, kiam mi unue renkontis la knabi-
nojn? Tiam ilia tefesto ŝajnis mistera rito, kiu apartenas nur al
plenkreskuloj. Sed nun vidu, kiel lerte mi regas la tutan aferon. Mi
48Tri Ruĝaj Knabinoj
verŝis teon en la tasojn de la knabinoj kaj en la mian. Jan kaj Mateko
murmuris kaj mem prenis la kruĉon por plenigi siajn tasojn.
“Do, ĉu viaj …” komencis Jan, sed interrompis Mateko.
“Mi havas ŝercon! Ĉu vi volas aŭdi ŝercon?”
“Bonvolu”, diris la knabinoj.
“Kio estas la diferenco inter fiŝo kaj ĉapelo?”
“Ni ne scias”, diris la knabinoj. “Kio do estas la diferenco inter fiŝo
kaj ĉapelo?”
“Ĉu vi jam rezignas?” diris Mateko. “Fiŝon kaptas viro; ĉapelon
kaptas virino!” diris Mateko kaj ekridis.
“Tio estas stulta ŝerco”, diris Jan.
La knabinoj ridetis sub siaj ruĝaj ĉapeloj. Kiaj ĉarmaj ĉapeloj! Ta-
men, ĉu ne aŭguras malbone, ke ili portas ilin en la domo? Mi ne
povas peti ilin demeti la ĉapelojn nun – tio estus kvazaŭ forŝiri la
petalojn de rozoj. La tri rozoj, kiuj floras ĉirkaŭ mia tablo …
“Mi havas pli bonan ŝercon”, diris Mateko. “Momenton, mi provos
rememori ĝin.”
La knabino apud mi petis pli da teo per sia rava, signifoplena voĉo.
“Ĉu vi bonvolus verŝi por mi iom pli da teo?” estas demando kun
multaj tavoloj. Ĉu al ŝiaj okuloj mi povus nei, ĉu kontraŭ ŝiaj flustroj
mi povus ribeli?
“Ĉu vi bonvolus verŝi por mi iom pli da teo?” denove petis la
knabino.
Mi verŝis teon kaj tranĉis por ŝi pecon de la migdala kuko.
“Tiuj ĉi dolĉaĵoj estas tre bonaj. Kiel ili nomiĝas?” demandis alia
knabino.
“Mielovoj”, mi respondis.
“Mielovoj. Birdoj kaj abeloj. Ĉu vi scias, ke en la angla ‘birdoj kaj
abeloj’ signifas …” komencis la knabino apud mi, sed ŝi ne finis sian
frazon.
“Ĉu vi konas la anglan?” mi interesiĝis.
49Marvirinstr ato
“Ne”, respondis la knabino. “Sed proverbojn ni konas de multaj
lingvoj. Ni studis kamparan lingvon.”
“Ne kamparan! Komparan!” korektis alia knabino.
La unua ruĝiĝis kaj estis ŝajne tiel konsternita, ke ŝi renversis sian
tetason. Sur ŝia jupo disfluis granda bruna makulo.
“Atendu, mi prenos por vi tukon”, mi diris.
Mia patrino renkontis min en la koridoro tenante malsekan tukon.
“Ĉu ion alian vi bezonas? Pli da teo?” ŝi demandis.
“Ne, dankon”, mi diris kviete. Sed ene mi bolis pro kolero. Ŝi
spionis nin, subaŭskultis ĉion. Sed kion diri? Jam ŝi malaperis en la
kuirejon. Mi paŭzis por retrankviliĝi. Se la knabinoj perceptus mian
embarason, ili eble petus min pri la kialo. Kaj tiam mi devus malkaŝi
la ĉeeston de la patrino aŭ mensogi al la knabinoj. Ambaŭ kazoj ha-
vus terurajn konsekvencojn.
Simpla tefesto fariĝis tre komplika. Fiŝkapti estus pli simpla.
“Jen por vi tuko”, mi diris, donante ĝin al la ruĝa knabino. Sed
jam la makulo estis preskaŭ nevidebla. La knabinoj havis ion sur la
fingroj kaj masaĝis ĝin en la teksaĵon. La makulo pli kaj pli heliĝis.
“Temas pri akvo kaj polvo kaj lertaj fingromovoj”, diris la kna-
binoj. “Tre utile por forigi ajnan makulon. Ni lernis tiun arton kiam
ni ludis en la kampoj kaj la herbaĵo makulis niajn ŝtrumpetojn.”
“Ho, ĉiuj virinoj konas tiujn sorĉojn! Mia patrino … ” komencis
Mateko.
“Do!” mi interrompis por retiri la konversacion al la kutimaj
ĝentilaĵoj, kiuj, mi imagis, plenigas la konversaciojn de plenkreskuloj.
“Do, ĉu vi loĝis en la kamparo antaŭ ol vi translokiĝis en la urbon?”
“Jes, ni naskiĝis apud la vilaĝo Gacbi en la nordo”, diris la kna-
binoj. “Ni havis tro malgrandan domon, do ni ĉiam ludis ekstere. Tie
estis rivereto kaj arbaro. Plaĉis al ni esplori. Fojfoje kiam ni vagadis
en la profundon de la arbaro, ni decidis ne reveni, sed vivi sub la
folioj. Nia patrino tre koleriĝis. ‘Se tri knabinoj eliros el la arbaro, io
terura okazos!’ minacis nia patrino. Kiel ŝi sciis tiun estontecon? Per
50Tri Ruĝaj Knabinoj
tefolioj aŭ kartoj? Ni volis resti ĉiam en la arbaro, sed tio ne eblas. Ni
revenis, kaj efektive nia patrino draste punis nin!”
“Ho, la kamparo!” mi diris. “Dolĉa revado, plena spirado, freŝa
aero.”
“Ĝi estas tre bela”, diris la knabinoj. “Se ni ricevus permeson, ni
ŝatus iri tien. Oni povus lui biciklon aŭ ĉevalon kaj rajdi, aŭ prom-
enadi laŭ la arbaraj padoj.”
En la taso de la plej proksima knabino la tefolioj gluiĝis al la fundo.
“Ĉu vi volas, ke mi legu viajn tefoliojn?” mi diris.
“Ĉu vi scipovas legi tefoliojn?” ili demandis.
Mi prenis la tason kaj provis ŝajni lerta pri la afero. “Jen, vidu la
folion en la Sudo. Tio estas tre bonaŭgura. Vi fariĝos pli feliĉa, ĉar vi
renkontis novan amikon, kiu helpos vin kaj savos vin de ĉia malfeliĉo.
Nu, kaj viaj fratinoj, vidu ilin ĉi tie kaj ĉi tie. Vi restos proksimaj kaj
vi ĉiuj fariĝos feliĉaj. Jen gutoj da teo restas ĉi tie, apud la krucitaj
folioj. Tio signifas, ke vi vojaĝos baldaŭ … ”
“Ĉu en la kamparon?” demandis la knabino.
“Jes! En la kamparon, ĝuste, bonege. Kaj ĉu vi vidas tiun ĉi gran-
dan kurbiĝintan folion? Tio estas plenkreskulo, eble via patrino. Kaj
ŝi estas tute ĉe la rando, kio signifas, ke ŝi neniel ĝenos aŭ malhelpos
vin.”
“Se tio estus vera”, diris knabino.
“Kaj kion vi scias pri nia patrino?” diris alia.
“Nur tion, kion montras la folioj. Kaj mi finos: jen gutoj en la plej
profunda parto de la taso, kio signifas grandan feliĉon. Kia bona
estonteco!”
Se mankus la malhelpoj, kiujn la mondo metas inter gejunulojn,
mi sekvus la tri ruĝajn knabinojn en la kamparon. Nubojn kaj grizon
ni lasus en tiu ĉi malluma kaj pluvema urbo, kie muroj ĉiam dividas
nin. En la kamparo, kie la herboj kaj arboj kreskas senlime, ĉio estos
proksima, ĉio estos ebla.
Sonoris la horloĝo.
51Marvirinstr ato
“Ni devas foriri”, diris la knabinoj.
“Ĉu? Sed estas ankoraŭ frue!” mi diris.
“Jes, tre frue, sed nia patrino koleriĝos”, ili diris. “Teon ni ne rajtas
trinki, ĉapelojn ni ne rajtas porti.”
“Sed kia patrino malpermesas al vi trinki teon?”
“Ŝi estas alta kaj belega, kaj ŝiaj haroj brulas kiel rando de ĉielarko
aŭ ŝtorma sunsubiro. Kaj ŝi havas tiel elegantajn ĉapelojn, kiuj pen-
sigus vin pri granda damo, kaj ŝi povas baki mil migdalajn kukojn
per unu mano dum ŝi punas per la alia. Ŝi estas perfekta kaj ĵaluza,
kaj se vi vidus ŝin, vi ekamus ŝin. Ŝi ridetus kaj ĝentile salutus, sed,
post kiam vi forirus, ŝi malbenus vin kaj dirus, ke ni ne pensu pri vi
kaj ne alparolu vin, kaj ke ni tuj purigu niajn ĉambrojn, ĉar venos
baldaŭ la avino, kaj ke ni kaŝu la malpurajn piedojn kaj pensojn sub
niajn jupojn.”
La knabinoj jam atingis la pordon kaj malfermis ĝin. Eble por
ĉiam ili foriris. Se ilia patrino estis tiel rava kaj terura, kiel eblis ŝin
kontraŭstari? Jen la decida hor’.
“Permesu, ke mi kisu la manon”, mi diris. Mi prenis la manon de
unu el la knabinoj kaj kisis ĝin. Ŝi ridetis kaj ruĝiĝis. Ĉiam rigardante
al mi, la knabinoj paŝis en la pluvon kaj malaperis en sian domon.
Mia patrino kaj mi lavis la telerojn kaj manĝis la migdalajn ku-
kojn, kiuj restis de la tefesto.
“Ni formanĝis la mielajn ovojn”, mi diris.
“Bone. Ili ne restus freŝaj ĝis morgaŭ”, ŝi diris. “Tial ili estas
luksaĵoj. Oni ne povas aĉeti amase kaj frandi dum monato.” La pat-
rino sekigis la telerojn.
“Ĉu vi subaŭskultis nian tutan konversacion?” mi diris.
“Vi loĝas en mia domo. Vi estas mia filo. Kaj la muroj ne estas
dikaj.”
“Sed mi ne subaŭskultas vin!” mi diris. “Mi ne ĝenas vin en viaj
aferoj.”
52Tri Ruĝaj Knabinoj
“Proprajn aferojn mi ne havas”, diris mia patrino. “Nur por vi mi
vivas, karuleto.”
“Ĉu vi timis, ke io malbona okazus? Ke la knabinoj, nu, forŝtelus
min? Mortigus min?”
“Ne, tute ne.” Sed ŝia voĉo tremetis. Mi bedaŭris mian koleron.
“Dankon, ke vi helpis min pretigi la tefeston”, mi diris.
“Ne dankinde, karuleto”, diris la patrino. “Mia etulo havas
koramikinon, eĉ plurajn! Estas dolĉe.”
Mi lavis tason, je kies rando estis la postsignoj de knabinaj lipoj.
“Ili estas iom strangaj”, mi diris.
“Kial? Pro tio, ke ili ludas per pupoj kaj bakas kotokukojn? Se tio
signifas, ke ili estas strangaj, tiam ankaŭ mi kaj miaj fratinoj estis
strangaj en la junaĝo.”
“Kaj ilia patrino?” mi demandis.
“Karuleto, inter patrino kaj filino ĉiam estas luktado, de florado
ĝis morto. Eĉ post kiam filinoj fariĝas mem patrinoj. Viaj amatinoj
ne estas tiel strangaj.”
Mi enlitiĝis sed restis maldorma, pensante. Filinoj, patrinoj. La tri
ruĝaj knabinoj estis kiel etaj patrinoj. Ili zorgis pri pupoj kaj faris la
lavadon. Ili bakis kukojn kaj estris tefestojn multe pli lerte ol mi. Ili
portis elegantajn ĉapelojn kaj kondutis dece kaj rafinite. Verŝajne la
knabinoj ne fascinus min, se ili ne montrus tiujn trajtojn. Dum jaroj
mi vidis knabinojn en la lernejo kaj en la bazaro, sed neniam antaŭe
ili tiel kaptis min plenanime, kiel nun.
Miaj pensoj interplektiĝis kun la tiktako de horloĝo, sed subite mi
konsciis, ke mi ne havas horloĝon en mia dormoĉambro. Mi leviĝis
kaj aŭskultis. La sono estis frapado kontraŭ la muro.
Mi premis orelon sur la muron. Vibrado fariĝis flustroj, kaj mi
aŭdis “subtegmento”. Prave! En la subtegmento estis la truo inter la
domoj, kiun mia patrino montris al mi. Du fojojn mi frapis la muron
kaj esperis, ke la knabinoj komprenas tion kiel konsenton.
53Marvirinstr ato
Lumo ankoraŭ brilis en la patrina dormoĉambro. Ŝi tamen dor-
mis kun malfermita libro sur la brusto. La ŝnuro por la subtegmenta
pordo pendis tro alte super mia kapo. Mi devis stari sur seĝo. Raŭke
knaris la pordo dum mi tiris ĝin. Ne gravas, ĉu mi vekus mian pat-
rinon. La knabinoj ne estus frapintaj se temus pri ordinaraĵo. Eble
ilia patrino eksciis, ke ili ĉeestis la tefeston. Por tio mi devus porti la
respondecon, kaj mi devus fari mian plejan eblon por ŝirmi la kna-
binojn kontraŭ puno. Tion faras heroo, plenkreskulo.
En la subtegmento mi serĉis laŭlonge de muro. Miaj fingroj palpis
lignon kaj brikojn kaj fine trovis la truon. Ĝi estis pli malgranda, ol
mi memoris. Sed tra la truo mi vidis la tri ruĝajn knabinojn. Ili portis
rozkolorajn noktovestaĵojn; iliaj haroj estis malnoditaj kaj falis taŭze
ĉirkaŭ la kapo.
Ili vokis, kaj mi provis rampi tra la truo, al destino mi-ne-scias-
kia. Mia kapo trairis la truon, sed ne miaj ŝultroj. Ligneroj gratis min.
En momento de malespero, tamen, mi sentis malvarman manon sur
mia frunto. La subita ekscitiĝo donis impeton al mia laboro – eble
troan, ĉar mia kruro trafis najlon. Plorkrion mi glutis malgraŭ la
granda doloro. Sed miaj penso kaj turmento kaj doloroj kaj esperoj
ne estis efikaj – mi ne povis transiri.
Pezaj piedfrapoj aŭdiĝis de sube, kaj la tri ruĝaj knabinoj paliĝis.
“For, for!” ili kriis.
Surprizis min de la forta emocio en ilia voĉo, sed mi ne returniĝis,
ĝis mi ekvidis la virinon, kiu aperis en la subtegmento de la tri ruĝaj
knabinoj. Eĉ en la malforta lumo, ŝiaj buklaj ruĝaj haroj brulegis kiel
incendio. Jen ilia patrino, alta kaj terura.
“Karulinetoj, kion vi faras ĉi tie?” Sed ŝia voĉo estis zorgoplena, ne
minaca nek kolera.
“Ni pensis, ke ni aŭdis fantomon en la subtegmento, kaj ni volis
kontroli”, diris la knabinoj.
“Ho venu, karulinetoj. Kuraĝaj vi estas. Mi legis al vi timigan mir-
rakonton. Vi scias, ke ĝi estas nur rakonto, ĉu ne? Ne estas vero …”
54Tri Ruĝaj Knabinoj
Bruo de fermata pordo silentigis la voĉon. Mi rampis al la ŝtupetaro
kaj suben, kaj lamis reen al mia dormoĉambro. Mi premis orelon
kontraŭ la muro, kaj mi aŭdis la tre mallaŭtan sonon de lulkanto.
La venontan matenon mi vekiĝis malfrue.
“Panjo, mi sentas min malsana.”
“Viaj vangoj estas palaj!” Ŝi tuŝis mian frunton per malvarma
mano. “Kaj febron vi havas. Eble via kruro infektiĝis … ”
Mi suprentiris pantalontubon, kaj la patrino kapjesis.
“Mi devas viziti la najbarojn … ” mi diris.
“Ho, Vidvinon Pintanazo. Mi klarigos al ŝi, ke vi ne povas labori
hodiaŭ.”
“Ne, la knabinojn”, mi diris.
“Karuleto, vi estas malsana. Kuŝiĝu, kaj mi portos al vi lakton kaj
mielon.”
Mi ree kuŝiĝis en la lito, kaj Panjo portis varman trinkaĵon. Sed
neniel mi povis malstreĉiĝi. Ĉiun sonon mi kredis voko de la tri ruĝaj
knabinoj. Mia patrino malfermis la fenestrojn malgraŭ la malvarma
vetero; oni kredis freŝan venton bona por febro. Sed la vento alportis
novajn maltrankvilojn. La ondiĝantaj kurtenoj similis la fajrajn ha-
rojn de la knabinoj, libere flirtantajn en kampara krepusko. En la sib-
lado de la vento mi aŭdis dolĉajn promesojn kaj sekretajn konfesojn.
Malgraŭ ĉiuj provoj de mia patrino, mia febro ne malaltiĝis.
“Vi devas iri al la kuracisto”, diris mia patrino. “Ĉu vi volas, ke mi
mendu aŭton?” ŝi diris.
“Ne, ne”, mi diris. “Mi marŝos.”
“Se vi taksas tion ebla. Vi apogu vin sur mi, kaj ni iros malrapide.”
Kaj tiel ni ekiris laŭ la aleo. Se la knabinoj vidus, certe impresus
ilin mia forto. Ni preterpasis la ombroplenan angulon, kie mi unue
perdis pilkon kaj la knabinoj retrovis ĝin. Ni transiris la riveron per
la ŝtona ponto, kie la knabinoj lavis vestaĵojn kaj faris la tutan riv-
eron pura. Ni eniris la bazaran placon, kaj aŭdiĝis voĉo el la budo de
Marzo.
55Marvirinstr ato
“Ĉu ne bona filo, tiel helpanta sian patrinon?” diris la helpantino.
Ŝi vokis per kurba fingro, kaj mi kun la patrino lamis al la budo.
La helpantino donis al mi mielovon en saketo. La dolĉaĵon mi ne
ekmanĝis. Unu dolĉaĵo por tri knabinoj.
La kuracisto loĝis en luksa domo. Multe anhelante kaj suspirante
li rondiris min, puŝis kaj tuŝis. Lia edzino envenis portante kruĉon da
akvo kaj telereton da sandviĉoj. Ŝi havis larĝan postaĵon kaj grizajn
harojn. Mia patrino sidis apud mi kaj karesis mian manon. Ĉiu ĝemo
de la kuracisto elvokis timon en ŝiaj okuloj.
“La kruro ne kuraciĝos en la urba polvo”, diris la kuracisto. “Ni
havas miasmon ĉi tie. Fumo, nuboj kaj stratlampoj. Mi konsilas al
vi kelktagan ripozon en kampara loko. Freŝa aero, pura akvo, nenia
zorgo. Li dormu multe, fiŝkaptu en la rivero, kaj vagadu en la arbaro
post kiam la kruro refortiĝos. Kaj eble lia menso ankaŭ kuraciĝos de
liaj nunaj obsedoj pri knabinoj.”
Ne nur kampara loko – la kamparo, la paradizo de geknaboj kaj
geamantoj, kiu estis promesita de la tefolioj. Ne nur knabinoj – la
tri ruĝaj knabinoj, la unusolaj knabinoj, kiujn mi enlasos en mian
koron. Pri la kamparo mi havis tiel dolĉajn revojn kaj esperojn! Sed
sen la tri ruĝaj knabinoj, la kamparo estas neniaĵo, vanaĵo, dezerto.
Kiam la Vidvino Pintanazo rigardis tra sia senvida okulo, ŝi vidis
tiun ĉi destinon. Kiam mia patrino zorgis pri sia karuleto, ŝi timis
tiun apartigon. Eĉ kiam mi, fuŝante, provis legi la tefoliojn, mi vidis
ĝin – sed pro miaj propraj esperoj, mi miskomprenis, taksante ĝin la
bela estonteco.
Larmoj plenigas miajn okulojn. Mia patrino metis sian manon sur
la mian. “Ĉu ni invitu Janon kaj Matekon kuniri?” diris la patrino.
“Eble ili volos ferii kun vi en la kamparo. Mi ne volas, ke vi enuiĝu.”
La kuracisto kapjesis.
La aferoj iom pli heliĝis. Tefolioj ne klarigas pri bono aŭ malbono,
nur pri vero.

56Tri Ruĝaj Knabinoj
En la kvieton de la kampa loko enŝteliĝis birdaj kantoj kaj susuroj
de vento. Vaganta hundo dormis apud nia luita kabano. La suno
brilis pure kaj fiere en la blua ĉielo, kaj en la vespero palpebrumis
steletoj. Mi kun Jan kaj Mateko povus pilkludi sur verdaj gazonoj kaj
karamboli en falintaj folioj. Sed mia kruro malhelpis.
“Ĉu vi kunportis la pilkon?” demandis Jan.
“Ne”, mi diris. “Ne decas pilkludi per ĝi.”
“Kial?”
“Ĝi estas la pilko. La pilko, kiun ili reportis al ni.”
“Kio misas, bubaĉ’?” diris Jan. “Ĉu vi ankoraŭ sopiras al tiuj
knabinoj?”
“Kiuj?” diris Mateko.
“Liaj najbarinoj, la strangulinoj”, diris Jan. “Nu, ne gravas. Eĉ se ni
havus pilkon, vi ne povus pilkludi, pro via kruro.”
“Eble ni fiŝkaptu?” diris Mateko.
Mia patrino venis el la kuirejo. “Jes, certe vi iru. Malrapide, por
ne trostreĉiĝi.”
“Ni reportos ion bonĝustan por la vespermanĝo!” diris Mateko.
“Mi bakos kukojn, kaj ni havos etan tefeston kiam vi revenos”,
diris mia patrino. “Vi certe havos apetiton.”
“Verŝajne oni kaptos nur pupojn, botojn kaj fatrason”, mi diris.
Ne, tio estas en la urba rivero. Ĉi tie, oni povas esperi pri fiŝo.
La rivereto malrapide kaj malprofunde kuris tra la kampoj. Mi,
Jan kaj Mateko sekvis ĝin laŭ ĝia fluo, serĉante profundan lokon por
fiŝkapti aŭ eble por naĝi, kaj haltis kie alia rivereto plaŭde aliĝis al
la fluo. La fiŝoj ŝatas tiajn lokojn pro la bruo, kirlado kaj aerumado.
Multaj tiaj riveretoj kuniĝas por fari la famajn riveregojn. Mil ko-
mencoj, sed unusola fino en la granda oceano.
Tamen neniu fiŝkaptis. La suno pikis nin.
Plu sekvante la riveron, mi, Jan kaj Mateko atingis la randon de
ombroplena arbaro. Branĉoj pendis malalte super niaj kapoj, kaj la
57Marvirinstr ato
apuda vojo kondukis nin en krepuskon. La rivereto fariĝis pli petol-
ema. Blanka akvo rapide fluis super rokoj, kaj ora lumo lumigis ĉiun
folion kaj rosoguton. Oni povus perdiĝi en tiu ĉi arbaro, pasigante
senfinajn vesperojn kaj noktojn.
Fojfoje io moviĝis en la ombroj – ruĝaj strioj. Mi aŭdis flustrojn,
susurojn kaj zumadon. Ie iu kantis monotone, ripetante nur unu sil-
abon. Jan kaj Mateko ne ĝeniĝis, sed mia koro batis maltrankvile.
Subite la vojo finiĝis ĉe ŝtona barilo.
“Hej, kio-kio? Kia afero! Barilo en arbaro, en kamparo!” diris Jan.
La barilo estis tre malnova, makulita de ŝimo kaj cindro. Iu faris
ĝin antaŭ tre longe, antaŭ la naskiĝo de la arbaro. Verŝajne la tereno
estis iam kampo, kie antikvuloj paŝtis siajn bestojn. Jes, kaj la paŝtistoj
faris barilojn inter siaj kampoj por defendi kaj apartigi ilin. Sed iam
incendio ekbrulis, kaj la ruĝaj flamoj surgrimpis la barilojn, pelitaj
de fortaj ventoj. La kampoj cindriĝis. Tamen la bariloj transvivis la
incendion, kaj kiam arbaro renaskiĝis el la cindro, restis la bariloj.
“Ni transgrimpu ĝin”, diris Mateko.
“Mi preferus, ke ne”, mi diris.
“Kial ne?” diris Jan.
“Ŝajnas al mi, ke transgrimpi barilojn aŭguras malbone”, mi diris.
“Almenaŭ, tiel estas por mi.”
“Nu, vidu!” diris Mateko. “La fiŝŝnuro nodiĝis.”
“Neniun nodon oni forigos en tiu ĉi malluma arbaro”, diris Jan.
“Hejmen! Mi malsatas.”
“Sed ni kaptis nenion por porti al la tefesto!” diris Mateko.
“Ĉiukaze, estos kukoj kaj teo”, mi diris.
La tri lacaj knaboj eliris el la arbaro, al plena sunlumo. Apud la
vojo kreskis aro da floroj. Sovaĝaj floroj estas kutime malgrandaj kaj
magraj, sed tiuj tulipoj, lilioj, petunioj kaj violetoj estis sanaj kaj bun-
taj. Maturaj floroj. Iu prizorgis kaj flegis ilin. Ili aspektus bele en vazo
sur la tablo – ĉu pluki ilin, ĉu lasi por aliaj?
58Tri Ruĝaj Knabinoj
En la kamparo la floroj floras sencele, kaj la herboj kreskas silente,
senlime.

Tiun nokton mi sonĝis, ke tra malferma kabana fenestro mi aŭdis
kantadon monotonan. Al la kanto iom post iom aliĝis ĉiuj kantoj de
la naturo – susuroj de folioj, krioj de najtingaloj, senfinaj kantoj de
steloj. Jen mi staris en kampo, kaj ĉirkaŭ mi estis dekoj da homoj – la
Vidvino Pintanazo, la Maljuna Toporo, la helpantino en la budo, Jan
kaj Mateko, mia patrino, kaj aliaj vizaĝoj, kiujn mi ne konis. Ni ĉiuj
rigardis al vico de arboj, preter kiu brulis ruĝa flamo. Timantaj flus-
troj ekkovris la zumadon kaj sonojn de la naturo. La tuta homamaso
konjektis kaj onidiris.
Arboj kliniĝis antaŭ tri ruĝaj kandellumoj, kaj bariloj malaperis,
kaj milda voĉo flustris en mian orelon: “Jen la tri ruĝaj knabinoj.”
La knabinoj malfermis siajn buŝojn, el kiuj devus veni flamo kaj
vento. Flamo, kiu bruligas korojn. Vento, kiu skuas la mondon.
Sed ili kantis! “La la la la la, la la, la, la!” Kiam mi vekiĝis, la sono
daŭre ripetiĝis.
Kiujn problemojn mia sonĝanta menso provis solvi per tiuj silaboj?
59Kelkaj Vortoj de Nia Subtenanto
F
araona Faruno! La ridanta vizaĝo de Amenhotep la 3-a prome-
sas al vi la plej altkvalitan farunon, uzitan dum jarmiloj de
faraonoj kaj reĝinoj kaj de via patrino. Aliaj markoj ne sekvas
niajn tradiciajn pretigmanierojn, kiuj pruviĝis en la tempo de Anti-
kva Egiptujo kaj nun profitas de ĉiuspecaj modernaj avantaĝoj, por
helpi al la sano de via familio kaj al la sukceso de viaj bakaĵoj.
Faraona Faruno! estas uzinda por ĉiuspecaj dolĉaĵoj – biskvitoj,
keksoj, tortoj, krespoj kaj kukoj. Ĝia natura dolĉeco estas perceptebla
per ĉiuj langoj. Kvar el kvin patrinoj asertas, ke nur Faraona Faruno
taŭgas por Kristnaskaj bombonoj kaj mielovoj. El la lastaj dek gajnin-
toj en la Mondaj Tortkonkursoj, ĉiuj uzis Faraonan Farunon.
Faraona Faruno! havas plurajn rolojn en la hejma vivo, kaj saĝa
dommastrino aĉetas kvar skatolojn, eĉ se ŝi bezonas nur unu en la
kuirejo. Ĝi estas uzebla en seruroj, por helpi malnovajn ŝlosilojn
turniĝi pli bone. Verŝu duonskatolon antaŭ peza ŝranko, kaj vi pli
facile translokos ĝin per glitado. Tiel la egiptoj movis pezajn ŝtonojn
por konstrui siajn piramidojn. Miksu Faraonan Farunon kaj akvon
por krei gluecan paston, kiu ŝtopas breĉojn en tegmentoj kaj boat-
oj. Se io malaperas el la bakejo, disverŝu Faraonan Farunon sur la
kuireja planko antaŭ enlitiĝo, kaj en la mateno sekvu la blankajn
piedsignojn al la kulpuloj. Verŝu cent kilogramojn da Faraona Fa-
runo ekster via domo por krei impreson de freŝa neĝofalo dum paca
mezvintra nokto.
Faraona Faruno! estas tre utila en la geedza lito – sed tion vi jam
scias, ruzulino!
Faraona Faruno! kombita tra la hararo donas al sinjoroj la ŝajnon
de saĝeco kaj digno. Naŭ el dek suĉinfanoj preferas Faraonan Faru-
non al talkopulvoro, por postlavada sekigo.
60Kelkaj Vortoj de Nia Subtenanto
Faraona Faruno! beligas la virinan vizaĝon per la antikvaj beligaj
artoj de stelulinoj, de faraoninoj ĝis aktorinoj. Ĝi purigas perukojn
kaj kovras haŭtmakulojn. Kaj Faraona Faruno havas konatajn po-
vojn por konservi kaj haltigi la damaĝojn de l’ Tempo, estante esenca
parto de mumiigado.
Faraona Faruno! bonodoras kaj freŝas, kaj tial ĝi forpelas mal-
bonajn spiritojn kaj malicajn fantomojn de via domo. Aliaj markoj
havas nenian povon kontraŭ postmortaj estaĵoj.
Faraona Faruno! malfermas la mondon, kiujn la egiptaj mistikuloj
perceptis per siaj mistikaj okuloj. Uzu Faraonan Farunon por dive-
nado kaj aŭgurado. Enrigardu en la profundan blankon, kie kaŝiĝas
sekretoj kaj misteroj. Enflaru la freŝan odoron, kiu akrigas la menson
por kompreni la flustrojn de l’ naturo. Lasu la farunon tragliti viajn
fingrojn, kaj la vento per ĝi desegnas signojn de la estonteco. Pliajn
klarigojn trovu en la libro “Sekretoj de la Faraonaj Bakistoj”, havebla
kiel donaco post aĉeto de dudek skatoloj.
Faraona Faruno! promesas al vi la plenan fidelecon de via edzo kaj
la eternan bonkonduton de viaj gefiloj. Ne nur pro la sorĉe bongustaj
frandaĵoj, kiuj ĝin enhavas! Sed ankaŭ pro tio, ke Faraona Faruno
enbakas en ĉiujn tortojn kaj kukojn plurajn antikvajn sorĉaĵojn kaj
malbenojn – la samajn, per kiuj la faraonoj protektis siajn senmor-
tajn korpojn kaj havaĵojn por la Eterno. La sorĉaĵoj kaj malbenoj, iam
sekretoj de la faraonoj, nun estas haveblaj ankaŭ al vi, saĝulino.
Faraona Faruno! Sur ĉiu grenero dancas diino. Faraona Faruno!
En ĉiu bona bazaro.
61Marvirinstrato
P
anjo diris, ke mi devas porti ŝuojn, sed tio ne estas taŭga por
brava maristo. Maristo fojfoje portas botojn, sed plej ofte li iras
nudpiede, por pli facile naĝi kaj surgrimpi ŝnuron aŭ maston.
Ŝuoj estus malhelpo, kaj mi neniam portis ŝuojn kiam mi esploris la
stratojn de nia urbo.
Nia urbo estis vasta maro, kaj ĉiu strato estis kvazaŭ nova insulo.
Odiseo vizitis la Insulon de la Lotusmanĝantoj. Mi vizitis Bakisto-
straton, kie sukeraĵistoj kreas tortojn kaj aliajn frandaĵojn. Sinbad
velis al la Nigra Insulo, kie vivas grandegaj nigraj monstroj. Mi vidis
la grandajn tubojn de la Fabrikostrato, kiuj elspiradas drakan fumon.
Insuloj kaj stratoj ĉiam havis klarajn nomojn. Mi esploris la urbon
ekde Juvelistostrato kun ties multekostaj trezoroj, ĝis la orientenku-
ranta Sunstrato, ĝis la Haveno, kie Fiŝstrato interkruciĝas kun Kajo-
strato kaj Spicostrato. Tie oni disvendis la karan kargon de la velŝipoj.
Sed Panjo diris, ke mi devas porti ŝuojn, ĉar ŝi ne komprenis la
bezonojn de maristo. Iun merkredon ŝi petis min iri al la bazaro por
aĉeti fiŝon. Mi grumblis, plendis kaj rifuzis. Ruze ŝi retretis, sed kel-
kajn minutojn poste anoncis ke la reĝino havis ordonon por la brava
maristo. Mi iru al la fora bazaro, superante multajn danĝerojn, por
akiri brile arĝentan fiŝon, kiun la reĝino deziras por la vespermanĝo.
Tian vokon eĉ longbarba pirato ne povus ignori.
“Tamen surmetu la ŝuojn!” ŝi diris. Mi portis ilin ĝis la angulo de
Pigostrato, kie ĉiam grakis amaso de tiuj birdoj, kaj tie kaŝis miajn
ŝuojn malantaŭ ŝtuparon.
Do mi ekiris por mia vojaĝo, kiu estis neniom malpli grava, ol
tiu de Odiseo al nobla Trojo. Mi sekvis Riverostraton, kiu ja akom-
panis la riveron laŭ sia tuta longo, kaj transiris ĝin per Pontostrato.
Mi laŭiris la longan Murostraton, apud kiu la malnova urbomuro
estis ankoraŭ videbla. Kaj dumvoje mi venkis ĉiujn obstaklojn, ĉu la
62Marvirinstrato
amason de kolomboj, kiuj estis la mararmeo de miaj malamikoj, ĉu la
pliaĝajn knabojn, kiuj estis malicaj piratoj, ĉu kotoflaketojn, kiuj estis
ŝtormoj kaj kirlakvoj. Finfine mi venis al Marĉandoplaco.
Tie estis tuta maro de vizaĝoj, kaj la bruo de voĉoj estis kiel muĝo
de ondoj. Kion fari, krom plonĝi en la profundon? Brakoj, kruroj,
postaĵoj ĉirkaŭis min ĉie – mi estis skuata kiel akvorubo. Ie devis
esti budo, kie oni vendas la fiŝon postulitan de la reĝino. Sed ju pli
mi baraktis, des pli mi perdiĝis kaj laciĝis. Bruo kaj ĥaoso! Mi tute
kapturniĝis en la ŝtormo, mi stumblis – premis min la detruantaj
ondoj …
Hela susuro aŭdiĝis apude. Blondaj haroj, rebrilanta bluo. Mi estis
levita de sur la ŝtona pavimo per palaj virinaj brakoj. Rapide ni eliris
el la homa maro kaj eniris kvietan, ŝirmitan lokon. Golfetoaleo, mi
legis. Tie la virino gracie restarigis min sur miajn piedojn.
“Oni surtretis miajn piedfingrojn”, mi diris.
La virino respondis per susuro, kiun post streĉa aŭskultado mi
komprenis kiel kanton. Sed la melodio estis malkutima. Mi konsciis,
ke temis ne pri kanto, sed pri demando, sed demando el bela buŝo,
per voĉo kiel mielo.
“Kara knabo, kies piedfingroj estis surtretitaj! Mi certigas, ke pri
tio mi ne estas kulpa. Kara knabo, diru al mi, de kie vi venas kaj kion
vi faras?”
Mi diris, ke mi venas de Brikostrato, apud la brikfabrikejoj. Kaj
mi diris, ke mi estas brava maristo, kiu entreprenis teruran vojaĝon
al la bazaro por aĉeti fiŝon por la patrino, kaj ke mi vojaĝis trans
maroj kaj riveroj por alveni ĉi tien, sed la ŝtormo estis tro forta por
mi. “Dankon”, mi diris, “ke vi savis min.”
“De tiom fore vi venis por via kara fiŝo, sed ĝi eĉ ne troviĝas ĉi tie!
La rikolto malgrandis, kaj jam oni prenis, do restas nenio. Sed kara
knabo, pro via doloro, mi donos al vi, jes, la belan naĝanton, kiun mi
ĉi-matene ĉi tie aĉetis.”
La virino portis tre longan kaj mallarĝan bluverdan jupon, kiu
63Marvirinstr ato
tuŝis la teron. La tiama modo permesis pli mallongajn jupojn, sed tiu
de la virino kaŝis eĉ ŝiajn piedojn. La jupo rebrilis, kiel fiŝskvamoj. Ĝi
memorigis min pri fiŝvosto, gracilinia kaj malvarma. Ŝi havis longajn
blondajn harojn, kiuj falis ĝis la talio. Freŝa venteto ekblovis, eĉ en
la Golfetoaleon, kaj distaŭzis ŝiajn harojn. Ŝi elprenis kombilon kaj
komencis reordigi la harojn per longondaj brakomovoj. Dum la kom-
bado, ŝi kantis al mi, “Kara knabo, brava maristo, venu al mi kaj fiŝon
mi donos. Post paŭzo refreŝiga ni veligos vin hejmen.”
Mi prenis ŝian etenditan manon senhezite. Perdita maristo ekpre-
nus ajnan ŝnuron aŭ lignopecon. Ni eliris el Golfetoaleo per alia
strateto, kiu nomiĝis Mallarĝa Vojo. Tra ĝi mi kaj la virino devis iri
vice, kvankam mi ne liberigis ŝian manon. Ŝi paŝis malfacile, preskaŭ
saltetante, kvazaŭ paŝi estis strangaĵo aŭ nova afero por ŝi. Verŝajne
la jupo malebligis al ŝiaj kruroj plene moviĝi.
La virino gvidis min preter Orstrato – “ĉi tie oni pesas kaj fan-
das, por pruvi la verecon”, diris la virino. Ni turniĝis je la interk-
ruco kun Paperstrato, en kiu troviĝas multaj librovendejoj kaj la urba
biblioteko.
“Kara knabo, kiel vi nomiĝas?” Mi respondis, kaj ŝi ridetis. “Meva
estas mia nomo.”
“Ĉu vi havas familian nomon?” mi demandis.
“Jes, kara mia. Sed ĝi estas stranga nomo por multaj langoj, kun
multaj strangaj sonoj, kaj mi trovas ĝin nekomforta. Tial mi min no-
mas simple Meva, kaj sufiĉas.”
Ni trafis la longan Okcidentostraton, kiu kuras suben kaj okci-
denten al la haveno. La sala odoro en la aero fariĝis pli kaj pli forta,
kaj mi aŭdis sonorilojn en la distanco. Oni sonorigis por anonci
revenon de granda ŝipo. Meva momente haltis kaj rigardis al la ha-
veno. Granda trimasta ŝipo ĵus aperis ĉe la horizonto. De la plej supra
masto pendis flago.
“Diru al mi, kara knabo, kiun koloron portas tiu ŝipego”, ŝi diris.
“Ruĝan, sinjorino Meva. La flago estas ruĝa. Mi ne povas vidi
figuron aŭ strion. Kiam ĝi pli alproksimiĝos, mi povos vidi pli klare.”
64Marvirinstrato
“Ne necesas atendi, kara. Aliaj kuru nun al la haveno, sed ni dume
iru trankvile. Mia amo revenos sub blua flago.”
Meva gvidis min al mallarĝa vojo, preskaŭ nevidebla inter du
kunpremitaj konstruaĵoj. “Jen ni alvenis”, ŝi diris. “Venu, venu, brava
vi.” Mi rigardis la ŝildon, sed ĝi estis rompita. Nur “….nstrato” ĝi
diras. Ĉu Havenstrato? Ne, ĉar Havenstrato estas granda vojo apud la
maro. Ĉu “Finstrato” aŭ “Destinstrato”? Ne, tiuj nomoj estus amuzaj
sed ne taŭgaj.
“Kiel nomiĝas tiu ĉi strato?” mi demandis.
“Ĝi nomiĝas Marvirinstrato, mia hejmo kaj ripozejo”, diris Meva.
Ŝi malfermis sian pordon.
Mi enspiris iomete pro subita konstato. Ĉiu strato en la urbo ha-
vas sencon – Murstrato, Havenstrato, do ankaŭ Marvirinstrato. Ĉar
Meva estas ne nur virino, sed marvirino! Sub la jupo kaŝiĝas fiŝa
vosto, kaj tial ŝia paŝado estas malfacila kaj saltetanta. Tial ŝi paro-
las preskaŭ kantante, ĉar ĉiu scias, ke marvirino bele kantas. Tial ŝi
gracie kombas la harojn, ĉar marvirinoj kutimas kombi siajn harojn.
Kaj ŝi loĝas en la taŭga loko, en ĝuste nomita strato apud la haveno.
Nur knabo mi estis kaj ne povis kaŝi miron kaj ekscitiĝon. Meva
ne maltrafis la ŝanĝon de mia mieno. “Ho, kara knabo, kial vi paliĝas?
Ĉu vi laciĝas de la longa vojo? Envenu, envenu, manĝu kaj ripozu!”
Sur la muroj pendis oleopentraĵoj de diversaj birdoj – albatrosoj,
mevoj kaj ŝternoj. Sur bretaro estis enboteligitaj ŝipetoj. Ankro staris
en angulo, apud volvaĵo de ŝnuro. Kaj sur la tablo estis mapo, kiu
montris ne stratojn, sed grandajn malplenaĵojn kaj bildetojn de ser-
pentoj, drakoj kaj kirlakvoj. Sur la rando estis malgranda nigraĵo,
apud kiu estis skribita la nomo de nia urbo – tre malgranda punkteto
kompare al la vasta malpleno.
Meva revenis el la kuirejo kun plenaj manoj. “Ĉu bonvole vi for-
prenus tiun marmapon?” ŝi diris. Mi rulvolvis ĝin kaj metis apud la
ankron. Ŝi dume aranĝis multegajn aĵojn sur la tablo – du arĝentajn
tetasojn kaj tekruĉon, dikan kukon, mielpoton. “Se vi volas lavi la
manojn, jen.” Ŝi montris al bele pentrita akvokruĉo, kun bildo de
65Marvirinstr ato
balenoj. Mi lavis la manojn kaj la vizaĝon, kaj ŝi faris same. Ŝiaj
manoj gracie movis tra la akvo. Kia konstrasto al la malfacila piediro,
aŭ vostopinta iro, kiu montris ŝin tiom malkomforta sur la seka tero!
Jam en mia koro mi sciis la veron, sed por esti certa, mi devus
vidi la fiŝan voston, tamen ŝia longa jupo kaŝis ĝin. Mi sciis, ke es-
tas malĝentile provi vidi sub la jupo de virino, sed mi volis vidi nur
ŝiajn piedojn. Kutime oni ne kaŝas siajn piedojn, do verŝajne provi
vidi ilin ne estas tre malĝentile. Dum ŝi kaj mi trovis proprajn lokojn
ĉe la tablo, mi provis klini la kapon precize…. Tamen kiam ŝi sidiĝis,
ŝi ne sidis normale en la seĝo, sed turnis la krurojn flanken, kiel la
skulptaĵo en tiu norda urbego – la marvirino sidanta sur roko.
“Kara knabo, bonvolu sidiĝi. Manĝado vokas, kaj la teo estas
varma”, ŝi kante petis.
Malsato venkis scivolemon. Mi plenigis teleron per bongustaĵoj.
Peco da torto. Marmelado el iu nekonata purpura frukto. Nigra pano.
Kiam mi gustumis la teon, ĝi estis amara kaj tiklis mian gorĝon, sed
mi metis du kulerojn da mielo en mian tason, kaj ĝi fariĝis tiom
dolĉa, kiom la kuko. Kial Meva scipovas baki kukon? Marvirinoj ne
povas studi tiajn aferojn loĝante en la maro, kie ne brulas fornoj.
Meva havis simile plenan teleron, sed ŝi nur manĝetis. La panon
ŝi mordetis kaj la kukon tute ne tuŝis. Tiaj manĝaĵoj devas estis ne-
kutimaj por marvirinoj. Eĉ post multaj jaroj ŝi ne havis apetiton por
ili. Ĉu ne estus pli taŭge manĝi fiŝon kaj omaron? Eble tamen la mar-
virinoj amikiĝas kun aliaj marestaĵoj, kaj manĝi fiŝon estus kvazaŭ
manĝi dorlotbeston.
“Dankon, ĉio estas tre bongusta”, mi prononcis el inter plenŝtopitaj
vangoj.
“Ho, jes, jes, ne dankinde, kara knabo”, ŝi diris. Ĉu marvirino ne
tro sekiĝas starante apud bakforno?
“La ŝipetoj en la boteloj tre plaĉas al mi”, mi diris.
“Edzo mia faris ilin”, respondis la marvirino, kaj ŝia vizaĝesprimo
66Marvirinstrato
pli heliĝis. Oni malmulte aŭdas pri marviroj. Verŝajne ili restas
profunde en la maro kaj nur la marvirinoj venas al la surfaco. Ĉu
ŝi havas domon ankaŭ ie en la maro? Nur riĉuloj havas du domojn.
Marvirino povas esti riĉa, ĉar perloj estas multekostaj sed marvirinoj
povas trovi ilin facile.
“Ĉu via edzo vivas en la maro?” mi demandis, forgesinte pri
ĝentileco.
“Sur ŝipo”, ŝi diris. “Maristo li estas, fora velanto, kaj multajn
monatojn li mankis al mi.”
“Vi ne iras kun li?”
“Volonte, jes! Sed maristojn plagas multaj kredoj, superstiĉoj, pri
vetero kaj virinoj. Inviti inon estas misaŭguro”, ŝi respondis.
Ĉu marvirino devas reveni en la maron fojfoje, por ne forgesi kiel
naĝi? Ĉu ŝi faras ekskursojn al la haveno por naĝi en la sala akvo, aŭ
ĉu ie en la domo ŝi havas grandan bankuvon?
“Mia kara venis el la kampoj, kie li laboris en kruelaj muelejoj,
farunfabrikoj. Sento de malpureco sekvis lin tage kaj nokte. Tritiko
en la hararo, faruno sur la haŭto. Subite li lasis la laboron, havante
nur groŝon en la poŝo.”
Ĉu ŝia vosto havas la saman koloron, kiel la jupo – bluverdan – aŭ
alian?
“Kaj en la urbo li sekvis la stratojn, unu post alia, ĝis la haveno,
kie ĉiuj stratoj havas siajn finojn. Li enskribiĝis por marvojaĝo. Dum
ŝtorma vespero li falis en la maron. Duonmorte li estis savita el la
ŝaŭmo. Mi flegis lin senĉese, kaj li edzinigis min. Etan domon en
taŭga loko ni akiris, kaj tie ĉi kune vivas, feliĉe sed solece. Ĉar li
vojaĝas surmare, sed mi sidas surtere!”
En libro de fabeloj, kiun mia patrino legis al mi, estis bildo de
marvirino, kiu ne portas bluzon, nur konkojn sur la brusto. Ĉu tiajn
aferojn portas ankaŭ veraj marvirinoj, en bela vetero?
“Kiam via edzo revenos?” mi demandis.
67Marvirinstr ato
“Reveni, foriri, ĉeesti, foresti – li ne estas kiel la tajdo. Revenon oni
ne povas antaŭvidi. Fojfoje oni neniam revenas. Sed mi esperas, ke
baldaŭ li revenos, sub blua flago.”
Reveno – se mi multe malfruos, la patrino certe punos min. Eble
ŝi malpermesos al mi esplori en la urbo, kaj tio estus kruela sorto.
Krome, mi ankoraŭ ne havis la fiŝon, por kiu ŝi sendis min. Mi scivo-
lis pri la gepatroj de Meva. Ĉu ili ankoraŭ atendis ŝin en la maro, aŭ
ĉu Meva devis rezigni pri la akva vivo kiam ŝi enhejmiĝis en Mar-
virinstrato? Tiujn demandojn mi volis fari, sed mia lango permesis
nur mildajn aferojn, kiel “Sinjorino Meva, ĉu mi povus helpi pri la
lavado?”
Ni portis la telerojn al la kuirejo, trapasante ĉambrojn, en kiuj estis
skulptaĵoj de fiŝoj kaj nodigitaj retoj. Remiloj estis krucigitaj en an-
guloj. Apud la kuvo en la kuirejo estis gravuraĵo de lumturo. Sed kie
estis la kuvego plena je sala akvo, en kiu marvirino devus dormi? Ĉu
ŝi havis grandan ŝtrumpon por varmigi sian fiŝan voston dum vintraj
noktoj? Anstataŭ tiujn pruvojn mi trovis nur buntkolorajn sapetojn
en formoj de konkoj. Tiajn sapetojn mi vidis fojfoje ĉe mia avino.
La kanta voĉo de Sinjorino Meva alparolis min. “Kara knabo, jen
donaco laŭ la volo de via reĝin’.” Ŝi donis al mi belegan arĝentan fiŝon,
kiu estis preskaŭ tiom granda, kiom mi. Mi baraktis por teni ĝin, ĉar
ĝi volis gliti el miaj manoj. La skvamoj estis ankoraŭ malsekaj.
“Nun, kara knabo, portu ĝin hejmen. Trankvilan venton kaj
feliĉajn vojon mi deziras al vi.”
Mi kun mia fiŝo, tiom granda, kiom mi, malfacile eliris el la mal-
granda domo, navigis laŭ la mallarĝa Marvirinstrato, kaj eniris la
urbofluon laŭ cent stratoj. Jes mi lacis, lacegis, sed mi sopiris al la hej-
mo. Kaj ni iradis senĉese, la fiŝo kaj mi, nedivideblaj. Nur unufoje ni
haltis, ĉe la angulo de Pigostrato, kie mi kaŝis miajn ŝuojn malantaŭ
ŝtuparon. Amaso da birdoj grakis kaj per siaj akraj bekoj minacis
nin. Iliaj avidaj okuloj sopiris al la rebrilantaj skvamoj. Sed per svin-
goj de la ŝuoj mi fortimigis ĉiujn. Ŝuoj ja utilas.
68Marvirinstrato
Mia patrino larĝe malfermis la pordon al mi, kaj ŝia buŝo gapis pri
la fiŝo tiom granda, kiom mi. “De kie vi akiris tiun grandegaĵon?” ŝi
diris. “Mi donis al vi nur kelkajn groŝojn, por malgranda fiŝo. Ĉu vi
tiom lerte marĉandis? Ĉu vi rabis aŭ piratis? Diru, kara knabo!”
Mi rakontis pri la vojaĝo kaj kapturniĝo, perdiĝo, kaj savo. Mi ra-
kontis pri la virino kun kantanta voĉo kaj ora hararo, kiu malfacile
iris sur la vostopinto. Kaj mi rakontis pri la strato – Marvirinstrato!
– kaj pri ŝia domo, en kiu estis tiom da maraj aĵoj, kaj pri ŝia edzo,
perdiĝinta maristo, same savita el la malica maro. Mirindaĵojn mi
rakontis!
“Kaj tiu ino, el bonkoreco, donis al vi tiun ĉi fiŝon?”
“Ĉiuj marvirinoj estas bonkoraj.”
“De kie vi scias, ke ŝi estas marvirino?”
Mi volis diri, ĉar ŝi kantis kaj kombis la oran hararon, sed multaj
virinoj kaj knabinoj kantas kaj kombas siajn harojn, tamen ili ne estas
marvirinoj. Mi volis diri, ke ŝi havas fiŝan voston, sed verdire mi ne
vidis la voston (nek la piedojn!) – mi vidis nur bluverdan, brilantan,
longan jupon. Mi volis diri, ke ŝi savis min el la maro de mia perdiĝo,
kaj marvirinoj famiĝis pro la savado de maristoj. Sed maristo mi ne
estas, nur knabo kun revoj. Do finfine restis nur unu nerefutebla
afero: “Ŝi vivas en Marvirinstrato!”
“Se aferoj estus tiom simplaj”, diris mia patrinon, “ni ĉiuj petus
loĝadon en Feliĉostrato, aŭ almenaŭ Riĉula Aleo.” Ŝi ridetis. “Karulo,
helpu min. Ni devas prepari la vespermanĝon.” Ŝi prenis de mi la
arĝentan fiŝon.
“Ĉu vi kuiros ĝin, Panjo?” mi demandis. Mi sciis la veron, sed mi
ne volis kredi.
“Jes, kompreneble. Almenaŭ parton. La ceteron ni tranĉos en
pecetojn kaj konservos per salo. Ni bone manĝos dum semajnoj,
verŝajne. Nu, helpu min en la kuirejo.”
Mi helpis ŝin forigi la skvamojn. Miaj manoj estis ŝlimaj kaj
malpuraj. Poste ni tranĉis plurajn pecetojn kaj eltiris ostetojn.
69Marvirinstr ato
Diversspecajn internaĵojn ni flankenmetis. Nia kato okulumis tiujn
restaĵojn avide, kaj dum ni malatentis, ekvoris ilin.
“Oni povas lerni multon pri fiŝo preparante ĝin por vespermanĝo”,
diris la patrino.
Finfine ni havis porciojn pretajn – jen por vespermanĝo, jen por
la fridujo. Mi lavis la manojn. Ni ne havis bele pentritan akvokruĉon,
nur kutiman kuvon. Ĉetable ni ne havis du arĝentajn tetasojn kaj
tekruĉon, nek dikan kukon, nek mielpoton – nur la kutimajn telerojn
kaj manĝilojn, kiujn makulis dentospuroj kaj fendetoj. La fiŝon Panjo
kuiris en iu bruna saŭco, kiu odoris je ajlo kaj herbaĉoj. La manĝaĵo
ne plu aspektis kiel fiŝo, sed kiel malnova ŝuo. Mi manĝis ĝin nur pro
tio, ke mi estis malsata.
“Morgaŭ matene”, diris mia patrino, “vi devos porti iom da mono
al via strangulino. Ne estas dece, ke oni donas tian fiŝon senpage, el
bonkoreco. Mi maltrankviliĝas. Ni pagu al ŝi la ĝustan prezon, ĉar ni
ne estas povruloj, kiuj ne kapablas aĉeti por si fiŝon.”
“Sed Panjo, ŝi ne volas monon.”
“Ĉu vi proponis al ŝi monon? Eble vi grave ofendis ŝin, kiam vi
foriris sen pagi. Tio estas pli verŝajna, ol via supozo, ke ŝi estas iu-
speca fabelulino, kiu disdonas fiŝojn al perditaj geknaboj.”
En la mateno mi prenis de Panjo kvar arĝentajn monerojn kaj
ekiris al Marvirinstrato. Mi portis ŝuojn, ĉar mi ne volis, ke oni sur-
tretu miajn piedojn. Reveni kun rompita piedfingro estus dolorige –
mi devus salteti kaj barakti kiel … nu, kiel fiŝo el akvo. Eble sinjorino
Meva havis rompitan piedfingron? Eble ŝi kaŝis ĝin sub la bluverda
jupo?
Mi iris per alia vojo – ne tra la bazaro, sed per la larĝaj stratoj de
la suda urboparto. Denove mi rimarkis la stratnomojn. Kverkostra-
to, sed mankis kverkoj sur la griza trotuaro. Nebulostrato, tra kiu
oni povas vidi senprobleme ĝis la plej foraj anguloj. Bienovojo, sed
ĉiuflanke staris nur butikoj kaj domoj. Nomoj ne devas esti veraj. Do,
al kiu kvartalo apartenas Marvirinstrato?
Dum mi alproksimiĝis al Marvirinstrato tra Unukornula Placo
70Marvirinstrato
(en kiu mi rimarkis neniun mitan beston), mi aŭdis la sonoron de la
havenaj sonoriloj. Revenis alia ŝipo, sed mi ne povis vidi la havenon
por kontroli, ĉu ĝi havas bluajn flagojn. La domoj estis tro altaj.
Mi finfine alvenis Marvirinstraton, aŭ almenaŭ la lokon, kie mi es-
tis la antaŭan tagon – mi ankoraŭ ne trovis la stratoŝildon. Sinjorino
Meva diris, ke ĝi estas Marvirinstrato, sed eble ŝi mensogis. Mi fra-
pis ĉe ŝia pordo, sed neniu respondis. Mi enrigardis la fenestron. La
sama fatraso troviĝis ene – skulptaĵoj de fiŝoj, nodigitaj retoj, remiloj,
ŝnuro, ŝipetoj en boteloj. Kial marvirino tiel ornamus ŝian domon?
Marvirino havas perlojn tiom grandajn, kiom pugnoj, kaj konkojn
de ĉiu koloro de la ĉielarko. Tiuj ankroj, marmapoj, ŝipetoj, kaj
gravuraĵoj pli taŭgas por soleca edzino de maristo, ol por marvirino.
Kion fari pri la mono, kiun la patrino donis al mi por la fiŝo? En
angulo mi trovis malplenan florpoton. Mi renversis ĝin super la
monujon, antaŭ la pordo de sinjorino Meva. Certe ŝi esploros kiam
ŝi revenos hejmen, trovos la monujon, kaj komprenos. Kaj se iu alia
venos kaj ŝtelos la monon? Tio ne tre gravas. Mi plenumis la ordonon
de la patrino.
Antaŭ ol reveni hejmen, mi decidis iri al la haveno. La sala aero
eble estos refreŝiga, kaj almenaŭ en tiu parto de la urbo, la stratoj ha-
vos sencon denove – Kajostrato, Spicostrato, Velostrato. Mi turniĝis
al Okcidentostrato, kiu de supre rigardis la havenon. Jen, en distanco,
bluflaga ŝipo! Sinjorino Meva devas esti ĉe la haveno. Mi ekkuris.
Amaso da familianoj ariĝis ĉe Kajostrato dum pli kaj pli
alproksimiĝis la ŝipo. Geknaboj aplaŭdis, patrinoj ploris, kaj iuj ko-
mencis kanti. En la aero, krom la aromo de salo kaj fiŝo, estis tiu
de tortoj, mielo, frandaĵoj. Kia ĝoja ĥaoso! Sed kiel en tiu festo trovi
sinjorinon Meva? Mi pardonpetante interpuŝis, ĝis mi trovis mont-
eton da lignaj skatoloj, kiujn mi surgrimpis. Kelkaj aliaj knaboj same
entreprenis, sed mi superis ilin kaj rigardis de mia alta vidpunkto.
Sinjorino Meva staris ĉe la fino de la kajo. Ŝia bluverda jupo
brilegis en la plena suno. De la bluflaga ŝipo oni mallevis ŝalupon,
etan boaton, por helpi stiri la grandan ŝipon. En ĝi estis homoj, kiuj
71Marvirinstr ato
eksvingis la manojn, kaj granda krio eliris de la amasoj. Sinjorino
Meva restis tamen trankvila, ŝajne strebante vidi. Kaj subite, ŝi en-
saltis la akvon! Ĉu ŝi vidis la edzon en la ŝalupo? Ŝi naĝis fulmrapide,
rekte kaj kuraĝe. La bluverda strio de ŝia malsupro ondiĝis kiel fiŝa
vosto, kaj la blondaj haroj rebrilis, eĉ sub la akvo. Kiel bele ŝi naĝis,
kvazaŭ ŝi naskiĝis en la maro! Mi kriis kaj kantis, kune kun la amasoj,
ĝis ŝiaj vosto kaj hararo ne plu estis distingeblaj, kaj nur blanka linio
de ŝaŭmo restis por montri la vojon al la ŝalupo, kie sinjorino Meva
denove renkontis sian karan mariston. Kia fino por fabelo!
Ĉe la fino de la kajo restis du forlasitaj virinaj ŝuoj.
72Pigopago
Ĉ
iun vendredon, tuj post la sunleviĝo, la pigoj okazigas prop-
ran bazaron sur la tegmento de la homa bazaro. Ambaŭ ba-
zaroj – la homa kaj piga – komenciĝas per frua preparado.
La fruktvendistoj ŝmiras la malnovajn pomojn per vakso por ŝajnigi
ilin freŝaj, kaj la spicvendistoj elektas la plej profitdonajn pesilojn. La
pigoj aranĝas siajn varojn por ke tiuj kiel eble plej multe rebrilu en
la matena krepusko, kaj ili krias kaj mordetas por akiri pli bonajn
lokojn.
En bela vetero preskaŭ ĉiu pigo aperas dum la vendreda bazaro,
ĉar ĝi estas loko ne nur por akiri kaj profiti, sed ankaŭ por fanfaroni.
La famaj kolektantoj, kiel Bekoblek’, muntas ekspoziciojn de akiritaj
trezoroj. Brilaj moneroj, rondaj kovriloj de ladskatoloj, fingringoj kaj
fingroringoj, kuleroj, fragmentoj de speguloj.
Samkiel aliaj pigoj, Bekoblek’ portas al la bazaro nur vendaĵojn.
En sia nesto li lasas la plej karajn objektojn – la ruĝajn paperojn, kiuj
ĉirkaŭas glaciaĵojn de la marko Reĝolakto. Li apenaŭ povas kredi, ke
homoj forĵetas tiajn aĵojn. Jes, Bekoblek’ amas monerojn, ladskato-
lojn, kaj spegulojn, ĉar pigoj amas brilaĵojn. Sed li volonte interŝanĝas
eĉ tiajn karaĵojn kontraŭ nova ruĝa glaciaĵpapero, kiu estas la vera
ĝojo de la koro.
Por aliaj pigoj la samaj glaciaĵpaperoj ne estas aparte interesaj.
Sciante, tamen, la preferojn de Bekoblek’, la pigoj portas la trovitajn
paperojn al la bazaro, esperante interŝanĝi ilin kontraŭ la propra
trezoro – ĉu poŝtmarkoj, etikedoj aŭ rubandoj.
Korvokul’ akiris grandan stokon da tesaketoj. Ĉe la bazaro li
interŝanĝis ilin kun Nuksonuk’ kontraŭ flavaj loteribiletoj, kaj kun
Ombroov’ kontraŭ poŝtmarkoj. Ombroov’ estis bonŝanca, ĉar ŝi akiris
kovertojn de Kriokrak’ kontraŭ faskoj da cigaredrestaĵoj. Forŝirinte
la adresojn de la poŝtmarkoj, ŝi vendis la unuajn al Fungoflug’ kaj la
73Marvirinstr ato
duajn al Korvokul’. Korvokul’ mem ne multe interesiĝas pri flavaj
loteribiletoj aŭ poŝtmarkoj, sed li interŝanĝas ilin kun Randorub’ kaj
Knarokor’ kontraŭ reklampaperoj, kiuj montras bildojn de homaj
knaboj. Tiuj bildoj estas lia sola vera ĝojo, kaj lia nesto plenas je ili.
Kiam la serĉoj de la tago estas vanaj, konsolas lin trafoliumi siajn
havaĵojn kaj ĝui kontenton kaj plenumiĝon.
Li havas konkurantojn, tamen, ĉar aliaj pigoj kolektas bildojn
de knaboj aŭ similajn aferojn – bildkartojn, kiuj montras familiojn,
aŭ reklamojn por ludiloj, ofte montrantaj ankaŭ knabojn. Por tiaj
karaĵoj estiĝas aŭkcioj. Foje Knarokor’ alportis al la bazaro aparte
belan kaj havindan bildon – plenkoloran, de familio kun du knaboj,
kato kaj hundo sidantaj apud fajro. Knarokor’ trovis ĝin gluita sur
iu vitraĵo en homoplena strato, kaj li travivis grandan danĝeron por
porti ĝin al la piga bazaro. Dekoj da pigoj konkuris por la kara bildo,
sed fine gajnis Korvokul’, kiu pagis dek ses flavajn loteriajn biletojn,
tri ruĝajn butonojn kaj perukon de pupo.
Sed poste montriĝis, ke Korvokul’ trompis Knarokoron. Ne ĉiuj
el la donitaj loteribiletoj estis vere flavaj. Korvokul’ akiris faskon da
rozkoloraj kaj helbluaj biletoj ĉe Nebulonaz’ kaj Saltosag’ kaj lasis ilin
flaviĝi sub la suno. Post nelonge, Knarokor’ konsciis, ke la simboloj
sur la falsaj biletoj ne kongruas kun la cetero de lia kolekto kaj akuzis
Korvokulon pri trompado kaj ŝtelado.
“Vere, vi estas aĉa, etanima estaĵo”, diris Knarokor’. “Mi denuncos
vin al la Birdkortumo.”
Tiu minaco estis sendenta, ĉar la Birdkortumo ne zorgas pri mal-
grandaj aferoj, kiel disputoj en la piga bazaro. Ĝi devas solvi la prob-
lemon de dekmil senhejmaj kolomboj, kaj juĝi en procesoj kontraŭ
kukoloj, kaj dividi teritorion inter senfine disputantaj agloj, kaj iel
bridi la eksplodontan militon inter kantobirdetoj kaj karnobirdegoj.
La Birdkortumo intervenas por aferoj de la pigoj nur se temas pri
granda danĝero al la birda komunumo. Ĝis nun la pigoj ne multe
agacas la urbon – almenaŭ ne pli ol la kolomboj. Kaj kompare al la
74Pigopago
Parodibirdo la pigoj estas anĝeloj.
Tio ne signifas, ke la homoj ĉiam kontentas pri la pigoj. Iliaj inter-
rilatoj estas komplikaj kaj ŝanĝemaj. Kiam pigoj prenas nur rubaĵon
kaj fatrason, la homoj bone toleras ilin. Tamen la pigoj ofte interesiĝas
pri aferoj pli valoraj. Fojfoje pigo forprenas gravan fakturon de sur
tablo, kien ĝi estis ĵus metita, aŭ forŝiras freŝe gluitan afiŝon de muro,
aŭ ŝtelas kuleron, kiu apartenis al valora kulerkompleto. Pigoj es-
tas malgrandaj kaj rapidaj, do facile evitas svingatajn balailojn, sed
ne tiom facile evitas katojn aŭ kaptilojn. Lombardistoj, pli ol aliaj
urbanoj, suferas pro pigoj, kaj ŝmiras venenon sur iun rebrilantan
bagatelaĵon. Englutinte la venenon, pigoj dolorplene mortas. Tiel
mortis Flugfoli’, interalie, kvankam ŝiaj multaj jaroj da sperto devus
instrui ŝin, eviti tro evidentan trezoron apud lombardejo.
Tiuj, kiuj ne volas mortigi pigon, dissemas metalan fatrason,
partojn de rompitaj ludiloj aŭ potoj, kaj malvalorajn fremdlandajn
monerojn sur la fenestrobretoj. Tiujn anstataŭaĵojn la homoj nomas
“pigopagoj”. Multaj junaj pigoj ekscitiĝas pro pigopagoj kaj avide re-
portas ilin al la nesto aŭ al la bazaro, sed ili kruele konscias poste,
ke tiaj bagatelaĵoj jam abundas en la piga bazaro kaj valoras neniom.
Junaj pigoj devas lerni, kiel regi la instinktojn. “Ungo fatrason ne
kaptu”, diras pigopatrinoj al siaj idoj, sed la junaj pigoj nur malfacile
sekvas tiun konsilon – ĝis la unua vido de sia kordeziro. Post kiam
Bekoblek’ vidis sian unuan ruĝan glaciaĵpaperon, aŭ Korvokul’ tro-
vis sian unuan bildeton, ili neniam plu distriĝis pro pigopagoj.
Sed la kompatinda Pepoplum’! Eĉ kiam ŝiaj samnestanoj, jam
renkontinte siajn trezorojn, ne plu ĉasas pigopagojn, Pepoplum’
trompiĝas kaj flugas sencele. Ŝi kaptas ajnan rebrilaĵon, sed sen entuzi-
asmo. Ŝia patrino diras, ke Pepoplum’ estas pigo korpe, sed ne mense,
kaj tiun verdikton Pepoplum’ taksas kruela. Jes, eble ŝi postlamas.
Sed Pepoplum’ estas ankoraŭ juna, kaj ne ĉiu pigo naskiĝas sciante,
kion li aŭ ŝi volas kolekti.
Laŭ rekomendoj de parencoj kaj geamikoj, Pepoplum’ provis
75Marvirinstr ato
kolekti naztukojn, manskribitajn foliojn kaj alumetlibretojn, sed
havi ilin en la nesto ne donas al ŝi konsolon en la malbonaj tagoj, nek
ĝojon kaj kontenton en la bonaj tagoj.
“Kial vi ne povas ĝui alumetlibretojn? Ili estas tiom diversaj, kaj
krome belaj!” diradas la patrino de Pepoplum’, kiu mem amasigas
alumetlibretojn kaj sekrete ĝojas, ke ŝi ne devas rivali por la plej belaj
kontraŭ la filino.
Fine onklo Ajloarb’ proponis, ke se ŝi ne trovis ion por kolekti, ŝi
almenaŭ kolektu ion por interŝanĝi en la bazaro. Havante regulan
stokon ŝi akiros bonan klientaron. Li rekomendis, ke ŝi kolektu la
bildojn de reĝoj kaj reĝinoj, kiuj troviĝas sur multkoloraj ortangulaj
paperpecoj. Por tiuj bildoj ĉiam estas aro de aĉetantoj. Kvankam oni
sufiĉe ofte vidas tiajn bildojn en la urbo, la homoj gardas siajn “mon-
biletojn”, kaj kolekti ilin estas defio.
Pepoplum’ provas tiun entreprenon, ĉar neniu alternativo ŝajnas
pli alloga. Ŝi atendas momenton de malatento, kiam homo lasas
monbileton sur la tablo por la kelnero. Aŭ ŝi profitas disputon, kiam
kolera kliento aŭ filo ĵetas monbiletojn al vendisto aŭ patro kaj tiu ne
tuj genuiĝas por preni ilin. Fojfoje ŝi vidas tra fenestro monbiletojn
kuŝantajn sur tablo. Se la fenestro estas malfermita kaj neniu homo
estas videbla, Pepoplum’ kuraĝas enŝteliĝi kaj preni la monbiletojn.
Ne multaj pigoj same kuraĝas, kaj la Birdkortumo certe malperme-
sus tian ŝteladon, se ĝi scius.
Pro la rareco de tiuj monbiletoj ĉe la merkato, la pigoj volonte
interŝanĝas kun Pepoplum’. Ŝi akceptas preskaŭ ĉion – krom ostojn
de Verdavost’ – kaj ne postulas altajn prezojn. Ŝi povus postuli alu-
metlibreton kontraŭ la oranĝa monbileto kun portreto de reĝo kun
glavo, sed ŝi ofte akceptas anstataŭe etikedon de ladskatolo, aŭ stan-
geton de glaciaĵo. Ŝia patrino ripetas, Pepoplum’ estas pigo korpe, sed
ne mense.
La nesto de Pepoplum’ fariĝas pulbazaro, plena je etikedoj, st-
angetoj, tesaketoj kaj loteribiletoj. Ruza bazaristo povus fari el ŝiaj
76Pigopago
havaĵoj komfortan ekziston, sed Pepoplum’ ne estas ruza bazaristo,
nek kontenta kolektanto, nek feliĉa birdeto.
Iun vesperon, pro maldormemo, Pepoplum’ flugas tra la krepus-
ko, serĉante monbiletojn kaj interesaĵojn. Estas pli facile trovi mon-
biletojn post noktiĝo – homoj, kiuj avare amasigas siajn monbiletojn
matene, vespere iĝas facilanimaj kaj preskaŭ disĵetas monon. Tiun
fakton ne multaj pigoj scias, ĉar al pigoj ne plaĉas la vespero. En la
mallumo aperas ratoj kaj blatoj, kun kiuj oni fojfoje malfavore kom-
paras pigojn. Ŝia nokta serĉado estas senfrukta, ĝis Pepoplum’ vidas
viron sidantan sur la trotuaro. Antaŭ li estas renversita ĉapelo, kaj en
ĝi kuŝas kelkaj grasaj moneroj kaj monbiletoj. La viro mem dormas
kaj ne atentas la pigon, kiu alproksimiĝas.
Pepoplum’ fine elektas el la ĉapelo monbileton iom nekutiman,
kun bildo de kastelo. Alia pigo verŝajne prenus moneron, ĉar eĉ mal-
nova monero brilegas en la suno, sed Pepoplum’ jam havas reputa-
cion. Ŝi prenas la monbileton en sian bekon kaj forflugas al sia nesto.
Pro la dumfluga vento la monbileto en la beko ĝenas ŝin. Pe-
poplum’ devas halti ĉe fenestrobreto por ĝustigi ĝin. Transfenestre
disvolviĝas stranga sceno. Pigoj ne multon komprenas pri la homa
mondo, ĉar aferoj de homoj okazas tro malrapide kaj tro ofte kaŝite
malantaŭ muroj. Sed eĉ pigo komprenas, ke patrino kun fingroj en
la buŝo de ploranta filino estas teruraĵo – tiom terura, ke pigo devas
spekti ĝin, malgraŭ la danĝero. La knabino krias, baraktas kaj ĝemas,
sed la patrino tenas ŝian kapon per unu mano, puŝante kaj tirante
per la alia. Kaj Pepoplum’ grakas, ne pro tio, ke ŝi sentas sin kapabla
defendi la knabinon, sed pro konfuzo, ĉagreno kaj hororo, sed ŝia
grakado perdiĝas en la interhoma lukto.
“A-ha!” diras la patrino kaj rektiĝas eltirante el la knabina buŝo
etan ruĝan objekton. “Momenton, mi revenos.” La knabino tuj ĉesas
plori, kaj anstataŭe puŝas la vangon per lango, esplorante la truon
en sia dentaro. Ŝiaj okuloj vagadas, provante vidi la rezulton, sed
kompreneble ne sukcese. Sed ŝi vidas Pepoplumon starantan sur la
77Marvirinstr ato
fenestrobreto, kaj ŝi mansvingetas. Pepoplum’ ne scias, kion fari. Ŝi
estas tro konfuzita por forflugi.
La patrino revenas, tenante brile blankan objekton. “Vidu”, ŝi di-
ras, kaj donas ĝin al la knabino. Kaj Pepoplum’ miras. Ĝi estas homa
dento. Perfekte blanka ĝi estas, kiel ovo aŭ nubo, kaj glata kiel matena
venteto. Ĝi estas pli granda, ol ŝi supozus, kaj havas etajn krurojn,
eble por teni sin firme en la buŝo. Sed kredeble tiuj ne funkcias bone,
ĉar la patrino povis eltiri la denton. La mistero nur incitas Pepoplu-
mon. Neniam antaŭe ŝi vidis ion ajn tiom belan.
“Estas strange”, diras la knabino. “Kion mi faru per ĝi?”
“Enlitiĝu, karulino, kaj metu ĝin apud vian liton, sur la tableton.
Ĉi-vespere venos feino, kiu forportos la denton kaj lasos por vi ion
belan.”
“Mi jam vidis ŝin, ŝi atendas ekstere”, diras la knabino enlitiĝante.
La patrino ridetas kaj kisas la frunton de la filino. “Se vi aŭdos ion
dum la vespero, ne malfermu la okulojn, ĉar vi fortimigos la feinon.
Restu kvieta, ŝajnigu dormon, kaj vi ricevos bonan surprizon.”
Tiujn vortojn Pepoplum’ ne bone komprenis – la homa lingvo es-
tas tro mola kaj malrapida.
La patrino malŝaltas la lumon kaj foriras, lasante la knabinon kaj
Pepoplumon solaj. Pepoplum’ atendas du aŭ tri minutojn. Nur tiom
ŝi povis elteni. Fine, Pepoplum’ puŝas sin tra la mallarĝe malfermita
fenestro kaj saltetas al la tableto. Malgranda ŝi estas, kaj mallaŭtaj
estas ŝiaj piedpaŝoj, sed la knabino konscias pri la enŝteliĝinto. La spi-
rado de la knabino fariĝas rapida kaj malprofunda – certe ŝi ne dor-
mas, nur ŝajnigas. Sed Pepoplum’ ne povas fuĝi, forlasante la denton
por alia kolektanto. Io en la koro de Pepoplum’ donas al ŝi kuraĝon.
Pepoplum’ faligas la monbileton el sia beko kaj prenas la denton.
Tre malmola ĝi estas; glata kaj plaĉa inter la bekorandoj. Ŝi premas
ĝin zorgeme, nepre ne tro firme, alie la dento elĵetiĝus el ŝia beko kiel
kuglo. Tute maleblas nun porti la monbileton, do ŝi rezignas pri ĝi –
temas pri interŝanĝo kun la knabino, sen bezono marĉandi.
78Pigopago
La okuloj de la knabino ŝajne saltetas sub la palpebroj – apenaŭ ŝi
bridas la deziron ŝtelrigardi la enirinton. Pepoplum’ havas la denton,
kaj ŝia kuraĝo ne sufiĉas por aliaj aventuroj. Rapide, rapidege, ŝi salt-
etas al la malfermita fenestro, eligas sin tra la mallarĝa interspaco, kaj
ekflugas al sia nesto, al paco, ĝojo kaj komforto.
Hejme Pepoplum’ faras por la dento liton el disŝiritaj loteribiletoj
kaj kovras ĝin per la propraj plumoj. Du aŭ tri fojojn ŝi vekiĝas dum la
nokto pro grakado de korvo aŭ fajfado de aglo, sed vidinte, ke la bela
blanka glata dento restas sekure en sia lito, Pepoplum’ reendormiĝas,
kontenta.
Dum la kvin tagoj ĝis la piga bazaro, Pepoplum’ preskaŭ krevas
pro senpacienco. Ŝi intencas montri la karaĵon al la aliaj. Tion ne
faras maturaj pigoj, sed ankaŭ ili en la junaĝo, ĵus ektrovinte sian
korĝojon, volis fanfaroni pri sia trezoro al la tuta mondo. Vendrede,
Pepoplum’ alvenas en la bazaron frue, por trovi sunplenan lokon.
Bekoblek’ jam estas tie, polurante per flugilo kelkajn lastatempe aki-
ritajn kulerojn. Korvokul’ volas disputi kun Pepoplum’ pri la loko,
sed kiam li vidas la denton, li forgesas pri la propraj zorgoj.
“Kio ĝi estas?” li demandas, sed eĉ post la rakonto de Pepoplum’,
Korvokul’ ne kredas. “Ĝi havas kruretojn! Ĉu oni vidas kruretojn en
homa buŝo?” Pepoplum’ klarigas pri sia teorio – la kruretoj estas rad-
ikoj por firmteni la dentojn en la buŝo. “Do, kial la dento elfalas, se ĝi
havas tiajn radikojn?” demandas Korvokul’.
Alvenas aliaj pigoj, kaj la disputo fariĝas la kerna afero de la ba-
zaro. Neniu alia pigo atentas siajn varojn aŭ maniojn, kaj eĉ Beko-
blek’ forlasas siajn novajn kulerojn por vidi la trezoron de Pepoplum’.
La kutima komerco de la bazaro haltas, dum oni disputas, ĉu vere
dento povas esti tirata el homa buŝo, kaj ĉu vere homo volonte lasas
tian objekton apud sia lito? Kelkaj detaloj en la rakonto de Pepoplum’
ne havas sencon – kio pri la patrino, kiu tiel torturas sian filinon, kaj
kio pri la filino, kiu tuj post la forpreno de la dento ne plu ploras? Tia
vundo devas esti dolora. Sed malantaŭ la disputo estas la universala
79Marvirinstr ato
kredo, ke la dento estas vera trezoro – eble ne tiel brila, kiel polurita
monero, sed belega kaj havinda.
Kontraŭ la dento Pepoplum’ ricevas ofertojn de alumetlibretoj,
loteribiletoj, fermilo de ladskatolo, eĉ rara silka naztuko kun bildo
de nuda virino. Kelkaj pigoj eĉ proponas objektojn el siaj propraj
kolektoj – ne la plej belajn ekzemplojn, verdire, sed estas preskaŭ
nekredeble, ke pigo pretas fordoni parton de sia propraĵo. Pepoplum’
akceptas neniujn ofertojn, eĉ ne la grandegajn. Alumetlibretojn, te-
saketojn, bildojn, kaj etikedojn ŝi jam provis kolekti, sed nenio tiom
plaĉas, kiom la dento. Fine de la bazaro Pepoplum’ portas ĝin reen al
sia nesto; ŝi kovas ĝin kiel ovon, karesas ĝin kiel brilaĵon, bekumas
ĝin kiel grenon kaj poluras ĝin kiel kuleron.
Kelkajn tagojn poste vekas ŝin grandaj krioj de la pigoj. Kurieroj
flugas de nesto al nesto kaj anoncas, ke oni faros novan verdikton
de la Birdkortumo ĉe la bazaro la venontan tagon je sunleviĝo. Pe-
poplum’ vizitas la patrinon, por diskuti la strangan aferon. La Bird-
kortumo tre malofte tuŝas la pigojn.
“Nepre estas afero de alumetlibretoj”, diras la patrino. “La Bird-
kortumo delonge kredas, ke ili estas la plej valoraj el ĉiuj havaĵoj, kaj
nun ili volas starigi muzeon. Aŭ eble imposton.”
Pepoplum’ timas, ke la verdikto rilatos al la dento. Ŝi scivolas, ĉu ŝi
kaŝu ĝin nun. Sed kaŝi signifas meti en foran lokon, nesekuran lokon,
nekonatan kaj nefidatan lokon. Prefere ŝi atendu ĝis la anonco, kaj se
la aferoj ŝajnos danĝeraj, ŝi fuĝos al sia nesto por bekpike defendi la
hejmon kaj propraĵon kontraŭ la kolombsoldatoj de la Birdkortumo.
En la mateno Pepoplum’ kuniĝas kun la aliaj pigoj ĉe la bazaro.
Jam alvenis la prezidanto de la Birdkortumo, kiu estas bela korvino
kun preskaŭ purpuraj plumoj. Ŝia vicministro pri komerco kaj seku-
reco, kalva akcipitro staranta apud ŝi, faras la anoncon:
“Pro malsaĝa konduto, kiu riskas veki malamon kaj malpacon
kun la homoj, inter kiuj ni loĝas, kaj tial endanĝerigi la vivon de ĉiu
pacama birdo, estis decidite kaj estu nun deklarate, ke neniu birdo,
80Pigopago
birdido, birdino, aŭ reprezentanto de birdo, birdido aŭ birdino, raj-
tas eniri homan domon, alikaze tiu estos forpelata el nia rondo kaj
el nia urbo, kaj ties kontraŭsocia konduto estos diskonigata inter la
ĝentilbirdoj de la ĉirkaŭaĵo kaj apudaj urboj. Ankaŭ estas decidite, ke
la interŝanĝado de homaj dentoj estos malpermesata, kaj malatento
de la leĝo kaŭzos la samajn konsekvencojn.”
Plejparte la pigoj reagas nur apatie al la anonco – ili atendis ion pli
drastan, kiel mortpunon aŭ imposton. Tamen Pepoplum’ tremegas.
Ĉu estas eble, ke ŝia aventuro endanĝerigis la birdan komunumon?
Ĉu oni pensas, ke ŝi dolorigis la knabinon, aŭ ĉu la knabino plendis
al la patrino pri malica “feino”? Ŝi volas fari demandon, ĉu ankaŭ la
posedo de dento, ne nur “interŝanĝado”, estas nun kontraŭleĝa, sed
ŝi timas la respondon.
La patrino de Pepoplum’ alparolas ŝin. “Mi aŭdis de onklo Ajloarb’,
kiu hazarde aŭskultis konversacion inter Bekoblek’ kaj Knarokor’, ke
la Birdkortumo verdiktis pro la kompatinda Verdavost’. Li envias
vin, ŝajne, kaj eniris homajn domojn por trovi denton. Ĉu li pensis,
ke li povus preni ion el homa buŝo? Terure! Stultulo! Dommastrino
ĉasis lin per balailo, kaj en tiu strato nun aperadas patrolo de dom-
mastrinoj armitaj per balailoj. Iam la strato estis bona loko por alu-
metlibretoj sed nun ĝin ne eblas esplori pro la danĝero de malicaj
balailoj. Du kukoloj vidis la tutan aferon kun Verdavost’ kaj raportis
la okazaĵon al la Birdkortumo.”
La patrino ne scias, ĉu la Birdkortumo kondamnis Verdavoston
kiel iniciatanton, aŭ lasis lin eskapi. Verdire, tio ne gravas por Pe-
poplum’. Ŝi estas feliĉa, ke ŝi ne rekte respondecas pri la verdikto.
Tamen, la feliĉo de Pepoplum’ estas mallongdaŭra, ĉar ĉe ŝia nesto
atendas ŝin kolombsoldatoj de la Birdkortumo – ili venis por konfiski
la homan denton. Kaj malgraŭ ŝiaj antaŭaj promesoj al si, Pepoplum’
ne bekpikas la malamikojn, nek kriĉas nek sakras nek petegas al la
Birdkortumo. Ŝi gvidas la soldatojn al la kaŝloko de la dento, kaj la
soldatoj prenas ĝin senvorte. Sovaĝaj kaj sentaŭgaj kolomboj – se ili
81Marvirinstr ato
kapablus senti la belon kaj bonon, ili mirus pri la dento kaj ne povus
prirabi Pepoplumon.
Poste Pepoplum’ sidas inter siaj plumoj kaj nehavindaj kolektaĵoj
ĝis noktiĝo. Ŝi ne ploras, ne koleras, ne sopiras – ŝi sentas … nenion.
Mankon. Malplenon. Se komencus pluvi, estus taŭge, sed la nokto
estas klara kaj varma, kaj de ie venas la sono de homaj kaj birdaj ridoj.
Plurajn noktojn Pepoplum’ apenaŭ moviĝas, kaj la vendredan
bazaron ŝi eĉ ne ĉeestas. La patrino vizitas ŝin por doni kuraĝigajn
vortojn: “Ne zorgu, ovulineto. Vi ne devas kolekti dentojn. Vi povas
kolekti alumetlibretojn! Vi jam havas du aŭ tri belajn alumetlibretojn
en via nesto-pulbazaro. Mi helpos al vi.”
Se Pepoplum’ ne povos havi denton, ŝi devos kontentigi sin per
alumetlibretoj – stultaj, ordinaraj, senutilaj, malpuraj, malglataj alu-
metlibretoj. Kaj Pepoplum’ ne volas sin tiel kontentigi. La alumet-
libretoj en ŝia nesto naŭzas ŝin, kaj ŝi ekflugas el la nesto por esti for,
por serĉi denton.
Pepoplum’ gvatas lernejojn, kie geknaboj montras unu al la aliaj la
interspacojn, kiuj estis antaŭnelonge okupitaj de dentoj. Sed la dentoj
mem ne estis trovitaj. Pepoplum’ ĉeestas funebron, sed tie la familio
volas vidi la plendentan rideton de la kara familiano ĝis la enterigo.
Apud drinkejo estis pugnobatalo inter junuloj, kaj tie Pepoplum’
ekhavas esperon. Ruza pugnofrapo ĵetis ion el la buŝo de la frapito,
kaj dum la spektantaro aplaŭdas la boksadon, Pepoplum’ trovas la
denton. Sed ĝi estas ruĝa kaj frakasita, malpura kaj malglata – en-
tute malperfekta kaj malinda ekzemplero. Neniu povus kompari ĝin
kun la perfekta dento de la knabino, kaj al tiu knabino la pensoj de
Pepoplum’ revenas. Se ŝi perdis jam unu denton, eble ŝi perdos pliajn,
kiel pigido, kiu perdas siajn grizajn plumojn kaj akiras nigrajn kaj
blankajn.
Pepoplum’ flugas al la konata fenestrobreto. Neniu estas videbla,
sed Pepoplum’ atendas, atendas, atendas. Fine aperas la knabino, sed
ŝi enlitiĝas sen atenti Pepoplumon kaj sen meti denton sur la tableton.
82Pigopago
Eble estas sensence tiel atendi; eble ŝi eniru la ĉambron kaj esploru.
Sed tio estus danĝera, kontraŭleĝa, kaj sen garantio de rekompenco.
Kiam en la mateno la knabino foriras al la lernejo, Pepoplum’ flugas
hejmen al sia nesto por dormi. Sed ŝi revenas al la fenestrobreto antaŭ
vesperiĝo por atendi.
La trian nokton Pepoplum’ estas skuita ĝisplume kiam la knabino
frapas ĉe la fenestro. En ŝia mano estis blankaĵo – dento! La knabino
malfermas la fenestron kaj enlitiĝas, kvankam estas ankoraŭ krep-
usko. Ŝi grande kaj false oscedas, metas la denton sur apudan tablon
kaj fermas la okulojn. La knabino mallerte aktoris.
Ĉu kaptilo, ĉu truko? Pepoplum’ ne vidas dommastrinon kun
balailo, nek kukolojn, kiuj raportus al la Birdkortumo. Timante sed
ekscitoplene Pepoplum’ eniras tra la fenestro kaj saltetas sur la tablon.
“Jen vi!” diras la knabino, forskuante sian ŝajnodormon. Per rapida
mano ŝi kovras la denton, kaj Pepoplum’ ne kuraĝas trapiki manon.
“Mi vidis vin antaŭ kelkaj tagoj kaj en tiu sama tago sentis, ke dento
estas elfalonta. Vi estas la dentofeino, vi venis por preni, jes?”
Pepoplum’ ne plene komprenis, nek povis respondi per homaj
vortoj. Do, Pepoplum’ respondas nur per pepad’.
“La patrino diris, ke vi alportos por mi belan surprizon. Nu,
pasintfoje vi donis al mi monbileton. Sed tio ne estas bela surpr-
izo. Kiam mia patrino vidis ĝin, ŝi ege koleriĝis. ‘De kie vi prenis
tian grandan monbileton? Ĉu vi ŝtelis ĝin?’ Kaj mi provis diri, ke la
dentofeino alportis ĝin, sed la patrino malkonsentis. Ŝi diris, ke la
dentofeino alportas nur monerojn, neniam valorajn monbiletojn, kaj
krome la dentofeino ankoraŭ ne venis … nu, ĉiukaze, vi devas doni al
mi ion pli belan kaj bonan, ol monbileto, ĉar lastfoje mi estis punita.”
Pepoplum’ ne ĉion komprenas, sed marĉando sonas simile en ĉiu
lingvo. Certe la Birdkortumo ne nur ekzilus ŝin pro tia traktado, sed
eĉ mortpunus. Tamen, jen la dento, sub la knabina mano, blanka,
glata, tiom brila kaj bela! Forlasi la denton por preni varojn de la nes-
to estas terure – Pepoplum’ pepas trifoje, por diri, “Mi revenos tuj!”
83Marvirinstr ato
Pepoplum’ revenas fulmrapide kun bekopleno da loteribiletoj kaj
tesaketoj, sed la knabino retiriĝas. “Tio estas rubaĵo!” ŝi diras, kaj
Pepoplum’ tuj pentas pro la elekto. Kompreneble, la dento estas ege
valora kaj postulas altan prezon. Pepoplum’ portas el sia nesto brilan
moneron, kiun ŝi kaptis de la trotuaro kiam ĝi elfalis el la poŝo de
ploranta junulo ĉe la haveno. Ĝi ne makuliĝis en akvofluejo aŭ in-
ter putranta manĝaĵo ĉe malpura stratangulo – ĝi brilas kiel plena
luno. Sed ankaŭ tion la knabino ne volas. “Miaj samklasanoj ricevas
monerojn, kiam ili perdas dentojn. Tio ne estas surprizo, tio ne estas
bona aŭ bela.” Sed Pepoplum’ ne havas ion pli valoran, ol tiu monero.
Se ŝi havus kulerojn, kiel Bekoblek’, ŝi volonte donus ilin al la knabi-
no. Eble Pepoplum’ povos interŝanĝi la moneron kun Bekoblek’ por
kulero….
Kaj Pepoplum’ konscias pri sia eraro. Ŝi pensas kiel pigo, ne kiel
knabino. Iu ajn pigo volonte interŝanĝus tiajn riĉaĵojn, kiaj estas
loterbiletoj, tesaketoj, moneroj kaj kuleroj, sed homoj havas aliajn
zorgojn kaj aliajn kolektojn. Ili volas ion pli similan al si.
Pepoplum’ revenas kun bildo ŝirita el kalendaro. Ĝi montras
knabinon, tre similan al la dentoperdinto, kiu ludas en vintro, kaj
ŝiaj ruĝaj vangoj kontrastas okulfrape kun la blankblanka neĝo. Pe-
poplum’ la unuan fojon vere rigardas ĝin kaj taksas ĝin bela – certe
havinda. Sed la knabino ne donas la denton. Pepoplum’ eĉ iomete
feliĉas, ĉar nun ŝi ne devas fordoni la bildon.
Ŝi revenas kun alia bildo – tiu de reĝino rajdanta oran ĉevalon,
kun krono kaj pafarko. Tion elektis Pepoplum’, ĉar ŝi kredas ĝin flata
al la knabino. Sed la knabino ne estas flatita. “Tiajn bildojn mi havas
en miaj rakontlibretoj”, diras la knabino, sed Pepoplum’ komprenas
nur, ke la knabino ne liberigas la denton.
Plian fojon ŝi flugas al sia nesto kaj traboras la montetojn de
kolektaĵoj. Naztukoj kaj etikedoj certe ne estos akceptataj; ankaŭ
fotoj, botelkovriloj, metalaĵoj kaj faskoj de monbiletoj. El ĉio ĉi
montriĝas taŭga nur alumetlibreto. Ĝi estas ruĝa, kiel buŝo, kaj sur
84Pigopago
ĝi estas blanka kvadrato, kiel dento. Kaj se la knabino ne akceptus la
alumetlibreton, Pepoplum’ faligus ĝin en la riveron – nenion alian
ŝi havas, kaj nun, vidinte la similecon kun dento, ŝi ne tolerus la
malfeliĉajn rememorojn.
Vane ŝi zorgas, ĉar la knabino entuziasmiĝas pri la alumetlibreto.
“Mia patrino ne permesas al mi havi alumetojn! Kia bona surprizo!
Kiel bele!”
La knabino malfermas la libreton kaj elprenas alumeton. Sen
hezito, kvazaŭ spertulino, la knabino frotas la alumeton kontraŭ la
libretsurfaco – ekbrilo, sulfuro, flamo. Strangaj ombroj elradias de
la knabino kaj pigo, kaj Pepoplum’ rigardas la flamon, ensorĉite. Ŝi
ne sciis, ke alumetlibretoj povas tion fari … ĉu ŝia patrino scias? Pe-
poplum’ faras paŝon antaŭen, pli proksimen al la flamo, kaj ŝia piedo
tuŝas ion malmolan – la denton.
La knabino revas pri la flamoj, kaj por ŝi jam malaperis la dento
kaj la pigo. Evidente ŝi taksas la marĉandon finita, kaj Pepoplum’ en-
bekigas la denton. Ĉe la fenestrobreto ŝi hezitas. Ŝi devas certiĝi, ke
ne estas kukoloj, kiuj malkaŝus ŝian kontraŭleĝan agadon. Ŝi devas
ankoraŭfoje rigardi la flagrantan alumeton.
La pordo de la dormoĉambro malrapide malfermiĝas, kaj la pat-
rino ŝtelpaŝe envenas. Ĉu ŝi provas ne veki la filinon? En ŝia mano
brilas iu rondaĵo – monero. Sed, rimarkinte la fajron, la patrino eligas
vekrion.
“Kio okazas ĉi tie?” La patrino preskaŭ saltas al la lito kaj estingas
la flamon inter siaj fingropintoj. “Alumetoj? De kie vi akiris ilin? Ĉu
vi ŝtelis el la kuirejo?”
“Ne, Panjo, mi ne ŝtelis ilin!” diras la knabino. “La dentofeino al-
portis ilin al mi, kontraŭ mia dento. Ĉu ne unuaranga?”
“Tute ne unuaranga. Pri kia dentofeino vi parolas?”
“Tre eta, nigre-blanka, kun flugiloj … Ho, ne prenu ilin, Panjo!
Vi jam havas kolekton de alumetoj. Multege! Vi montras ilin al viaj
amikinoj dum tefestoj.”
85Marvirinstr ato
“Karulino, el tiuj libretoj mi elprenis aŭ eluzis la alumetojn. Kial
kolekti alumetojn? Ili ĉiam samas – stango, ruĝo, flamo. Kaj krome,
ili estas danĝeraj. Nur la libretoj estas interesaj …”
La reston de la konversacio Pepoplum’ ne aŭdas. Kiam la hipnota
dancado de la flamo estingiĝis, ŝi rekonsciis pri la danĝero de la kol-
era dommastrino kaj spionoj de la birdkortumo. Multon ŝi riskas por
la eta, blanka dento – malvarma, pala, senviva. Sed trezoro, nepre
trezoro! La aliaj pigoj certe avidus ĝin. Pepoplum’ ekflugas kun la
dento firme tenata en la beko.
La neston ŝi atingas ĵus je ekpluvo, sed malgraŭ la vetero Pe-
poplum’ sentas sin varma. Profunden, profunden en sian neston Pe-
poplum’ kaŝas la denton, sekrete ankaŭ en la koron. Fine ŝi fermas la
okulojn por ripozo kontenta kaj trankvila.
Ŝi sonĝas pri fajro.
86Enanimigo
L
a toastilo de la familio Doppelviv’ malsanis. Subite ĝi ne plu
rostis panon, sed lasis ĝin tute blanka kaj malbongusta; aŭ ĝi
bruligis la panon ĝis cindro. La toastilo eligis malaltan sonon,
kvazaŭ ĝi plorus. Panjo Doppelviv’ malgaje manĝis ŝinkon sen pano,
kaj la infanoj devis iri en la lernejon sen bona matenmanĝo.
Paĉjo Doppelviv’ portis la toastilon al kuracisto, kiu donis malga-
jan diagnozon. Ĝia spirito freneziĝis. La kuracisto proponis plurajn
kialojn – eble la familianoj ne sufiĉe aprezis la laboron de la toastilo,
aŭ eble ili ne lasis ĝin amikiĝi kun la aliaj kuiriloj. Sed la plej verŝajna
klarigo estis, ke ĝia spirito estas malbonkvalita. Paĉjo konfesis, ke li
pagis nemulte por ĝi. En tiaj malmultekostaj iloj, diris la kuracisto,
oni ofte trovas spiritojn de senhejmuloj, forgesitaj fratinoj aŭ kadu-
kuloj sen heredantoj. La leĝoj de la ŝtato, kompreneble, malpermesas
uzi la spiritojn de krimuloj krom por pafiloj. La kuracisto konsilis, ke
la familio Doppelviv’ aĉetu novan toastilon, kaj li prenis la malsanan
por vivĉesigo kaj deca enterigo.
Sabate la familio ekiris al la butiko Pluranim’, kie oni vendas
ĉiuspecajn aparatojn. Sed ne ĉiuj iris feliĉe. Irinjo, la deksesjaraĝa
filino, legis en moda gazeto plurajn artikolojn pri la “problemo de
enanimigo”. Konata aktoro Daŝo Pavlovski nun rifuzas veturi per
enanimigita aŭto, sed iras de premiero al premiero per ĉaro tirata
de blankaj ĉevaloj. Sara Makello, la usona dramverkisto, publikigis
pamfleton post pamfleto. Ĉion ĉi Irinjo prezentis al sia familio dum
la buso anhelis al la butiko. Ŝiaj argumentoj ne plene persvadis la
familion, sed pro tio, ke Paĉjo Doppelviv’ sopiris al paco, li konsentis
ne eniri la ĉefan butikon Pluranim’, sed viziti la apudan filion, kie oni
vendas “alternativojn”.
Tie estis plej diversaj primitivaĵoj. Fornoj, kiuj bruligas lignon.
Miksiloj, kiujn oni turnas mane. Ŝildo, kiu prezentas la avantaĝojn
87Marvirinstr ato
de peniko super fotilo! Certe neniu moderna kaj bonhava familio
tolerus tiajn antikvaĵojn en la propra domo. Eĉ Irinjo estis iom em-
barasita. En alia fako de la filia butiko, ili trovis eĉ pli strangajn aĵojn.
Jen toastilo, kiu funkcias per vapormotoro. Frederiko, la dekjara filo,
gustumis la rostitan panon kaj diris, ke ĝi estas tro mola kaj malseka.
Jen lampoj, kiujn lumigas “elektro”. Paĉjo Doppelviv’ demandis, kio
estas elektro, sed la deĵoranto ne povis klarigi. Ĝi estas senkorpa
fluaĵo, li diris per tremantaj lipoj. Paĉjo Doppelviv’ kuntiris la bro-
vojn, ĉar nebulecaj klarigoj kiel “senkorpa fluaĵo” tuj pensigis lin
pri kontraŭleĝaj fuŝfaritaj aparatoj. Eĉ la plej malmultekostaj enan-
imigitaj aparatoj estas atestitaj per multaj dokumentoj – kiu estas la
spirito, kion li aŭ ŝi faris dum la vivo, kaj subskriboj de la heredantoj,
aŭ almenaŭ de la ŝtata inspektoro. Ĉio estas tre oficiala, tre sekura.
Kaj ĝuste tion la familio trovis en la ĉefa butiko Pluranim’. Ĉiu,
inkluzive Irinjon, sentis sin pli komforta en la ĉefa butiko, kie but-
ikumas najbaroj kaj pastroj, eĉ la vicurbestro. Deĵorantoj portis
frakan veston kaj disdonis keksojn al geknaboj. Junulino, portanta
ruĝan jupon, vagadis kun multkoloraj aerbalonetoj.
Eleganta sinjoro kun grizaj haroj super la oreloj salutis la famil-
ion Doppelviv’. Liaj ŝuoj, zono kaj dentoj estis brile blankaj. Ĉe la
bretoj por kuiriloj li montris plurajn bonaĉetojn. Jen pintkvalita
toastilo, kiu en sia antaŭa vivo estis fajrobrigadisto – tio promesas
sekuran kaj fidelan funkciadon dum jaroj. Jen alia toastilo, kiu estis
enanimigita per dommastrino, kiu naskis dek du infanojn kaj kuiris
matenmanĝon por ili ĉiutage.
Sed ambaŭ toastiloj estas tro multekostaj, konfesis sinjoro Doppel-
viv’ ruĝvange. La eleganta sinjoro tamen ne ĉagreniĝis. Li montris tre
belan arĝentan toastilon, kiu konsistis nur el speguloj kaj kurbiĝoj.
Irinjo ridetis, ĉar ĝi estis frape plaĉa al la okulo, kaj Frederiko pensis
pri zepelinoj, pafiloj kaj aliaj belaj objektoj. Ĉiuj ekamis ĝin. Sinjoro
Doppelviv’ scivolis pri la kosto, sed la prezo estis tute en ordo. Ĉu
la spirito estis freneza aŭ malsana aŭ maltaŭga? La eleganta sinjoro
88Enanimigo
ofendiĝis. Tiajn aĵojn oni ne vendas en la butiko Pluranim’, kaj li el-
prenis de malantaŭ la toastilo faskon da subskribitaj dokumentoj –
vivresumo, atestiloj, sanraportoj antaŭ kaj post la morto – por pruvi,
ke nenio estas misa pri la toastilo. La prezo neniel rilatas al la beleco
de la eksteraĵo, sed al la spirito de la ilo. Postuli altan prezon por
toastilo nur pro tio, ke ĝi estas bela, estus sensence, samkiel edzinigi
belulinon kiu havas malmulton en la kapo.
La eleganta sinjoro klarigis, ke dum la vivo la spirito estis fes-
tema fraŭlo, kiu ne kutimis al frua leviĝo kaj ofte preterdormis la
matenmanĝon. Eble dudek fojojn en la vivo li rostis panon. Kaj tial
oni atendu kelkajn mallertaĵojn de la toastilo – eble la pano estos
tro bruna, aŭ iom tro seka – ĝis ĝi lernos sian novan metion. La
multekostaj toastiloj estas jam spertuloj – fajrobrigadisto kaj dom-
mastrino – kiuj scipovas panrostadon. Sed la eleganta sinjoro ne mal-
rekomendis la aĉeton. Panrostado ja ne estas komplika arto. Ŝparu
vian monon por altkvalita bakforno aŭ fonografo! Mallerta bakforno
detruas la tutan vespermanĝon, kaj fonografo, kiu ne scipovas kanti,
estas pli terura, ol manko de fonografo.
La familio Doppelviv’ jam havis bonegan fonografon. La frato de
sinjoro Doppelviv’ estis konata operkantisto, kaj kiam li mortis, li
konsentis enanimigi fonografon por siaj parencoj. La tuta familio
ĝuis ĝian sonoran voĉon, sed oni devis iom zorge elekti la diskojn.
Foje Irinjo provis aŭdigi la lastan diskon de iu kurtjupulino, sed la
basa voĉo de la forpasinta onklo faris la rezulton ne tre plaĉa.
Bedaŭrinde neniu alia parenco de la familio Doppelviv’ mortis
lastatempe, alikaze la familio povus havigi al si novan toastilon sen
vizito al la butiko Pluranim’.
Sinjoro Doppelviv’ kaj la eleganta sinjoro malaperis en oficejon
por fari la bezonatajn subskribojn. Irinjo petole sidis apud la bretoj,
kien oni metis la rabatitajn, eksmodajn kaj iomete fuŝitajn ilojn.
Frederiko premis ĉiujn butonojn en longa vico de radioaparatoj,
kaj tiuj eligis vekriojn. Sinjorino Doppelviv’ trovis ege multekostan
89Marvirinstr ato
harbuklilon, kiu portis la nomon de tre konata frizisto. Momente, ŝia
kapo ŝvebis. Sed refoje legante la ŝildon, ŝi konstatis, ke temis pri la
kuzo de la konata frizisto, kiu hazarde havis la saman nomon.
Hejme, la familio metis la novan toastilon sur la tablon. Sinjorino
Doppelviv’ proponis, ke oni provrostu la panon, por alkutimigi la
toastilon al sia medio. La toastilo varmigis, fajfetis, kaj – hop! – la
pano eksaltis. Sed ĝi estis nepreta, preskaŭ blanka. La toastilo kvazaŭ
mem konsciis pri tio, reentiris la panpecon, prilaboris ĝin en sia
mallarĝa forno, kaj finfine eligis akcepteble rostitan panon. Sinjorino
Doppelviv’ esprimis sian kontenton. Almenaŭ nun oni povis fari
matenmanĝon, kaj la infanoj ne suferos pro malsato.
Tiel funkciis ĉio dum kelkaj tagoj, en normalaj vivritmoj. La
sola diferenco estis, ke Irinjo komencis helpi sian patrinon pri
la matenmanĝo. Ŝi funkciigis la toastilon por ĉiuj, kaj eĉ eksaltis
kiam ajn oni bezonis plian pecon. Sinjorino Doppelviv’ volis, ke
ŝi ekinteresiĝu ankaŭ friti ovojn kaj lavi telerojn, sed sinjoro Dop-
pelviv’ estis kontenta, ke Irinjo ne plu babilaĉis pri la “problemo de
enanimigo”.
Iun tagon sinjorino Doppelviv’ rimarkis, ke la fridujo estas tro
varma. La manĝaĵoj difektiĝus, se la fridujo ne bone funkcius. Sin-
jorino Doppelviv’ opiniis tion stranga, ĉar ŝi preskaŭ ne malfermis
la fridujon dum la tuta tago. Ŝi enrigardis la fridujon por vidi mi-
ne-scias-kion, kaj la toastilo pepis, kiam ŝi malfermis la pordon.
Sen pano, tamen! Du fojojn sinjorino Doppelviv’ ripetis la aferon –
fridujo, hop! fridujo, hop! La toastilo kaj la fridujo verŝajne fariĝis iel
interplektitaj. Ĉu tio estas problemo, sinjorino Doppelviv’ ne scias.
La varmeco certe estas zorgiga, kaj indas esplori. Tamen jam estis tro
malfrue en la vespero por venigi la kuraciston. La postan tagon, zor-
goj hejmaj kaj laboraj intervenis, kaj oni devis prokrasti la kuraciston
ĝis post la semajnfino.
Dum la semajnfino Frederiko rampis tra la ĝardeno kaj kap-
tis insektoj por uzi en eksperimentoj. Li prunteprenis de la lernejo
90Enanimigo
novan amuzaĵon – enanimigilon. Kompreneble la afero estis nur
ludilo, ĉar ĝi ne havis sufiĉe da forto por kapti homan animon.
Nur homaj animoj sufiĉas por enanimigi komplikajn varojn, kiaj
estas hejmaj aparatoj. Frederiko kaptis insektajn animojn kaj metis
ilin en ŝraŭbojn, aŭtetojn kaj butonojn. Lia dormoĉambro plenis je
moviĝantaj, muĝantaj etaĵoj. Sinjorino Doppelviv’ multe ĝeniĝis, sed
lernado estas lernado, kaj scienco estas scienco, eĉ se ĝi estas naŭza.
Dimanĉon, dum la preparado por la granda tagmanĝo, sinjorino
Doppelviv’ rimarkis, ke la fridujo nun funkcias pli bone, eĉ tro bone.
La interno de la fridujo estis malvarmega, kaj la lakto fariĝis glacio.
Krome, nun la toastilo kaj la forno havis iun simpation, ĉar kiam ajn
oni rostis panon, la forno ekfunkciis, kaj inverse. Je unu flanko de la
kuirejo, apud la forno kaj la toastilo, oni ŝvitis. Je la alia flanko, apud
la fridujo, oni frostis.
La kuracisto venis la sekvan matenon al plena ĥaoso. Nun la forno
ne plu funkciis, sed spruĉis fumon kaj fajrerojn ĉiudirekten. La miks-
ilo grincis kaj knaris, kaj el la gladilo likiĝis akvo per grandaj gutoj.
La nadlo de la fonografo gratis sur disko kaj eligis teruran viran
krion, kaj la lampoj flagris. La kuracisto svingis la manojn kaj fajfis.
Li piedbatis kaj sakris. Li pledis kaj plendis. Finfine, li eĉ enrigardis
kelkajn dikajn librojn. Iom post iom la afero klariĝis. La nova toast-
ilo, kiu estis plena sentaŭgulo kun pli da ĉarmoj ol cerboĉeloj, uzis
siajn lertajn vortojn por amindumi al la fridujo – tial ŝi varmiĝis. Sed
nur kelkajn tagojn poste la toastilo adultis kun la forno, kaj la fridujo
frostiĝis pro kolero. Kaj same subite, la toastilo ekhavis novan amon
– teruran, malpermesatan amon – kaj la aliaj kuiraparatoj indignis.
La miksilo, kiu delonge amis la fridujon senresponde, malfunkciis
pro kolero. La lampoj, kiuj estis geamikoj de la fridujo kaj la forno,
batalis inter si. La gladilo mem amegis la toastilon kaj ekploris, kiam
li ne atentis ŝin. Kaj la fonografo nur volis pacon, sed mankis al li la
ĝusta disko de lulmuziko.
La kuracisto havis simplan solvon – meti la toastilon en ŝrankon,
91Marvirinstr ato
kie ĝi ne povis amindumi, nek rompi korojn. Tiaj aparatoj vivas en
delikataj ekvilibroj, samkiel homoj. Forta, senzorga personeco faras
batalkampon el kuirejo, samkiel el laborejo aŭ familia renkontiĝo.
Kial la familio Doppelviv’ ne faris pli da demandoj nek mendis kon-
silon de la kuracisto, antaŭ ol sendi novan toastilon en tiun delika-
tan medion? Tiaj hastaj agoj povas esti repagataj nur per ĥaoso kaj
damaĝo.
La familio metis la belan dandan toastilon en ŝrankon, kaj la fa-
milio suferis kelkajn tagojn sen rostita pano, dum la kuirejo repaciĝis.
Sinjoro Doppelviv’ plendis ĉe la butiko Pluranim’ pri la fuŝa toastilo.
La eleganta sinjoro faris mil pardonpetojn, sed la butiko Pluranim’
ne estas respondeca pri hejmaj konfliktoj – la toastilo rostas panon,
ĉu ne? Ĝi ne misfunkcias, nek endanĝerigas homan vivon. Oni ne
atendas, ke la butiko reprenu tomatojn, kiujn oni fuŝe metis en kukon
– kial la butiko reprenu toastilon, kiun oni fuŝe metis en kuirejon
plenan je emociplenaj aparatoj? Krome, la subskriboj, kiujn sinjoro
Doppelviv’ faris kiam li aĉetis la toastilon, estas nerefuteblaj.
Tamen la familio Doppelviv’ ne povis vivi sen rostita pano – ĉu la
butiko Pluranim’ ne havas tre malmultekostan, tre malbelan toast-
ilon, kiu neniel fuŝus la kuirejon? La eleganta sinjoro montris etan
grizan skatolon. En tiu ĉi toastilo estis la animo de malsana orfa
knabo, kiu dum la mallonga vivo neniam manĝis rostitan panon, nur
kaĉon kaj ostojn. Ĉu li entute scipovis rosti panon estis dubinda, sed
la toastileto estis tiel milda, ke li tute ne kapablis veki konfliktojn.
Sinjoro Doppelviv’ tuj aĉetis ĝin.
La kompatinda toastileto apenaŭ sukcesis brunigi la panpeceton,
sed ĝuste tial ĉio en la kuirejo ekamis lin. La fridujo kaj la forno mon-
tris patrinajn zorgojn pri la eta ilo. La miksilo kaj la gladilo traktis lin
kiel frateton. La lampoj brile ridetis al li, kaj la fonografo, provizata
per lulkantoj, helpis lin pri bonaj sonĝoj. Denove, la familio Doppel-
viv’ havis ambaŭ pacon kaj panon.
92Enanimigo
Sed kio pri la bela toastilo, la danda kaj flirtema spirito, kiu jam
rompis tiom da koroj en dio-scias-kiom da kuirejoj? Kion fari pri ĝi?
La butiko Pluranim’ ne volis rehavi ĝin, kaj ĉiuj najbaroj de la familio
Doppelviv’ havis inajn fridujojn aŭ fornojn. La gesinjoroj Doppel-
viv’ fine decidis, ke ili donacu la toastilon al bonfara organizo, eble
monaĥinejo, kaj ju pli rapide, des pli bone.
Sed la toastilo ne plu troviĝis en la ŝranko. Frederiko diris, ke
Irinjo jam portis ĝin en sian dormoĉambron. La gesinjoroj Doppel-
viv’ konsterniĝis. Kial Irinjo bezonus toastilon en la dormoĉambro?
Ĉu ŝi ne volis matenmanĝi kun la familio? Ili trovis la pordon de ŝia
ĉambro fermita, kaj scivoleme puŝis al ĝi la orelojn.
Hop! – la sono de rostita pano, eksaltanta el la toastilo, kaj feliĉa,
amoplena, virina rido.
93Ruĝvela Ŝipo
F
ajfante kaj revante, Konrad fingrumis moneron en la poŝo. Ĝi
estis glata kaj plaĉa, semajna enspezo, kaj li elprenis ĝin por
pli bone ĝui. Iu jam mordetis la moneron por kontroli ĝian
verecon – kupra koloro estis videbla en la dentospuroj. Konrad forge-
sis, ĉu tio signifas veran aŭ falsan moneron. Sed ĉiuj scias kie oni po-
vas elspezi eĉ falsan moneron kaj ricevi plaĉan manĝadon kaj allogan
distradon. La havena vento estis refreŝiga; la blankaj veloj ludis flirte.
Per risorta fingro Konrad saltigis la moneron, kaptis ĝin per rapida
mano, kaj ripetis. Sed nun li fuŝis kaj miskaptis, kaj la monero falis.
Dufoje, trifoje ĝi resaltis de la kajo, kaj fine la rando malbonŝance
trovis spacon inter la lignaj tabuloj, kaj la monero malaperis en la
maron per aŭdebla “plonk”.
Anstataŭ plaĉan manĝadon Konrad aĉetis pomon, kaj anstataŭ
ĝui allogan distradon li sidis en la parko apud lageto. La parko es-
tis trankvila, sed la pensoj de Konrad estis ŝtormaj. Li grumblis,
koleriĝis, embarasiĝis. Tiu ĉi mizera afero rezultiĝis el la propra peko
– malzorgo, senpensemo, fuŝemo. Kiel ĉiam! Konrad mordis la po-
mon, sed ĝi estis amara en la buŝo. Pro subita kolero li ĵetis la pomon
kontraŭ arbon, kie ĝi frakasiĝis en sukon.
Ankaŭ tion li tuj bedaŭris. Eĉ amara pomo estas pli bona, ol mal-
sato. Nun estas nenio por fari krom spekti la infanojn. Frato kaj frat-
ino flugigis kajton. Knabo persekutis anasojn ĉe ponteto. Alia knabo
metis ŝipeton en la lageton kaj piedpuŝis ĝin. La masto ŝanceliĝis,
sed subita venteto plenblovis la velon. La ŝipeto rektiĝis kaj ekvojaĝis.
En sia junaĝo ankaŭ Konrad havis tian ŝipeton, kiun li faris el
dentopikiloj kaj alumetoj. Tutan vintron li poluris la lignerojn, ĉizis
detalojn sur stirilo kaj ferdeko, nodis ŝnuretojn. La nomo sur la pruo
estis “Katja”, kiu estis ankaŭ la nomo de lia fratino. Ŝi ravite rigardis
94Ruĝvela Ŝipo
Konradon labori. “Kia bela ŝipeto!” ŝi diris al li. Ŝi volis tuŝi ĝin, sed
Konrad koleriĝus. Kolerema Konrad! Lia humoro estis malkonst-
anta, kaj li estis jen kontenta pri la orde viciĝantaj alumetoj, jen preta
detrui la tuton pro glumakulo aŭ eta fendo en la ferdeko.
“Frato, ne faru! Kia bela ŝipeto!” Multajn fojojn la krioj de Katja
savis la samnoman ŝipeton.
Fine Konrad fasonis velon el ruĝa silko, kiu restis de robo farita
por Katja. La velo ege plaĉis al ŝi, kaj ŝi brakumis la fraton. Kiam
alvenis la unua bela tago de printempo, Konrad volis surakvigi la
ŝipeton. Sed malfrumatene Katja ankoraŭ portis la noktoĉemizon.
“Ŝi havas malvarmumon”, diris la patrino.
“Do, ŝi ne povas iri al la lageto?” diris Konrad.
“Mi ne povas?” ekploris Katja.
“Vi ekhavos pneŭmonion. Ni perdos vin samkiel vian patron –
sed vi ne bedaŭru la patron! Li estis sentaŭgulo.”
“Frato, rapide mi resaniĝos!” Katja fermis la okulojn kaj vibrigis la
manojn, kvazaŭ per mensa forto ŝi povus sin resanigi.
Konrad pasigis unu aŭ du horojn ludante kartojn kun Katja, sed
post nelonge li ne plu povis elteni. Dum la patrino verŝis medika-
menton tra la gorĝo de la ploranta Katja, Konrad sekrete eliris kun
la ŝipeto.
En la parko estis multaj homoj. Infanoj ludis, patrinoj flegis, frat-
inoj ridetis. Oldulo sidis sur benko kaj rigardis ĉion. Konrad genuiĝis
ĉe la bordo de la lageto por prepari eklanĉon.
“Hej, bubo”, diris la oldulo de sub siaj lipharoj. “Neniu bona ŝipo
havas ruĝajn velojn. Estas misaŭgure, kiel virino inter maristoj.” La
oldulo portis flavan mantelon, kaj liaj fingroj estis ruĝaj kaj vunditaj
pro ŝipa ŝnuro kaj sala vento. “La Damo de Kartoj krozas sub ruĝaj
veloj, kaj maristo, kiu ŝin renkontas, ĉiam estas pli malfeliĉa poste.”
Kiom longe Konrad laboris pri fuŝa misaŭgura ŝipeto! Neniu vera
maristo alproksimiĝus al ĝi. Pli bone estus, ke tiaj ŝipoj pereu, ol
95Marvirinstr ato
malbeni la tutan havenon. La larmoj ekpluvis en flaketojn ĉirkaŭ li.
Ondoj en la lageto kirliĝis nigre kaj blanke, kaj la ŝtormaj manoj de
Konrad frakasis la ŝipeton kontraŭ la genuon. Krak!
“Hej, bubo! Tion vi ne devus fari! Ĉu ne estas eble ŝanĝi la velon?”
demandis la oldulo.
“Ne, tute ne”, diris Konrad al si inter plorsingultoj. “Neniam.” La
velo ja estis tre kara al Katja.
Venonttage la resaniĝinta Katja prenis Konrad ĉe la mano kaj pro-
vis treni lin al la lageto. Li forskuis ŝin. La sekvan vintron kiam li
prilaboris novan ŝipeton, Katja lasis lin sola kun la kolero. Tiu ŝipo ne
travivis la konstruadon. Neniu plia ŝipeto travivis.
Jarojn poste Konrad sidis sur benko en la parko, bedaŭris la falig-
itan moneron kaj la ĵetitan pomon, la rompitan ŝipeton kaj la perd-
itan fratinon kaj, havante nenion pli por bedaŭri en tiu ĉi malfrua
horo, ekiris al la laboro.
Malgraŭ la malsukcesoj kun “Katja”, aŭ eble por spiti ilin, Konrad
volis fariĝi maristo. Unue li enskribiĝis por vojaĝo al Afriko, sed ĵus
antaŭ la ekvojaĝo Konrad aŭdis en trinkejo kelkajn misfamojn pri
konata junulino kaj ne bridis la pugnojn kontraŭ la kulpulo, kiu estis
hazarde alia enskribito. La ŝipkapitano, aŭdinte pri la afero, nuligis
ambaŭ kontraktojn, ĉar tiaj vundoj nur profundiĝus dum tri monatoj
enmare.
Poste Konrad provis enviciĝi en la mararmeon, kie batalemaj
trajtoj estus avantaĝo. Sed la patrino rifuzis doni la necesajn
naskiĝdokumentojn el sia kesto. “Se vi forirus, kiu kartludus kun mi
dimanĉe?” ŝi diris. Pri tiaj rezonadoj ne eblas disputi, kaj eĉ la impul-
semo de Konrad ne sukcesis trovi ĉirkaŭiron.
Fine li estis dungita de veterana fiŝisto. Sed prizorgante la prov-
izojn sur la kajo, Konrad enplektis sin en fiŝreton, kaj anstataŭ zorge
liberigi sin li baraktante ŝiris kaj detruis la valoran reton. Tiu lasta
okazaĵo – novico kaptis sin anstataŭ fiŝojn! – disvastiĝis rapide en la
96Ruĝvela Ŝipo
havenaj trinkejoj, kaj ĉiuj kapitanoj, timante similan farson, rifuzis
dungi Konradon.
Unu el la havenestroj tamen kompatis lin kaj ofertis postenon de
nokta deĵoranto ĉe la haveno. En tia rolo la impulsemo estas hav-
inda: “Pli bone ekkuri kaj venigi, ol atendi kaj perdi tempon”, diris
la havenestro.
Matenaj deĵorantoj multege laboras. Ili helpas la fiŝistojn enboatiĝi,
kolektas impostojn de la kargoŝipoj kaj respondas al la pugnobataloj,
kiuj ekestas inter la duonebriaj kaj duondormantaj maristoj. Sed dum
la nokto, kutime estas neniu alia en la haveno. Konrad paŝis laŭ la
kajoj, aŭskultis la plaŭdadon de ondoj kontraŭ ligno kaj rigardis en la
unuigitan nigrecon de maro kaj ĉielo. En ambaŭ estis luno, en ambaŭ
estis steloj.
Malofte rompiĝis tiu spegulo. Fojfoje subita ŝtormo pelis velboat-
on en la havenon kaj Konrad donis kvitancon por la impostoj. Akcid-
ento en kaldrono de novmoda vaporŝipo devigis ĝin albordiĝi por
riparoj. Ŝipo enhaveniĝis montrante krizoflagojn – grava malsano,
kaptita krimulo, mortinto – kaj Konrad kuris al la policejo kaj kura-
cistoj, vekante ĉiun laŭ la vojo per nebrideblaj signokrioj.
Sed tiun nokton, en kiu li perdis la moneron, Konrad vidis je dist-
anco lumojn de ŝipo, kaj, kvankam preta kuri kaj krii, li ne faris tion.
Hezitigis lin la suferoj de la tago. Lia vivhistorio estis jam tro plena
je tujaj decidoj poste pentitaj. Konrad staris soldate, bremsante siajn
impulsojn.
La ŝipo pli kaj pli proksimiĝis. Finfine, tra la malluma nokto, Kon-
rad vidis ĝiajn velojn. Ili estis ruĝaj. Nun Konrad devus veki iun – la
policestron aŭ la pastron – sed tiuj starus same buŝaperte, kiel Kon-
rad. Pli taŭge estus trovi tiun mariston, kiu avertis lin kontraŭ ruĝaj
veloj. Piratoj aŭ malamikaj soldatoj estis pli verŝajnaj, ol tiu Damo
de Kartoj, sed tamen – danĝero! La ŝipo rapide alkajiĝis, kaj de ĝia
flanko etendiĝis ligna tabulo al la kajo – enirilo. Konrad ne vidis ka-
pojn aŭ manojn.
97Marvirinstr ato
Rebrilaĵo ruliĝis laŭ la tabulo, kaj Konrad piedpremis por haltigi
ĝin. Fuŝ! Kio, se la rebrilaĵo estus rompebla? Levinte la piedon li
ekkonsciis, ke li ne devas timi. Ĝi estis valora monero, kaj Konrad
prenis ĝin. Kupra koloro videblis en la dentospuroj.
Pli pripensema homo ne surirus nekonatan fantoman ŝipon sub
misaŭguraj veloj, sed Konrad grimpis sur la tabulon. Sur la ferdeko
la nura homa postsigno estis pomo sur barelo. Konrad frotis ĝin
kontraŭ la maniko kaj mordis ĝin – amara ĝi estis, sed Konrad voris
ĝin malsatege.
Apud la ĉefmasto estis monteto da forĵetaĵoj – ŝnurpecoj, lig-
neroj, ruĝsilkaĵoj. Ili ekmoviĝis, kreskis, kaj fariĝis homa formo. Kaj
Konrad rekonis la fratinon Katja – ne la virinon, kiu invitis lin al sia
edziniĝa ceremonio tamen ne al la posta festo, sed la knabinon, kiu
larĝokule rigardis lin prilabori la ŝipeton.
“Frato, ni finis ‘Katjan’!” Ŝi brakumis lin ĉirkaŭ la talio. “Ĉu ne
bonege? Kaj ĝi tre bone velas.”
“Sed kiel? Ĉu forkaptistoj, piratoj, malamikaj soldatoj?”
Kajta skuis la kapon. “Ni devis reporti al vi kelkajn objektojn,
kiujn vi perdis lastatempe, kaj kutime la fantomoj faras tion, sed mi
volis montri al vi la ŝipon, kiun mi helpis al vi konstrui. Kompreneble
tion la fantomoj ne povis porti al vi!”
“Vi helpis konstrui?” diris Konrad, kvazaŭ tio estus la plej mistera
parto de ŝia frazo. La vortoj estis apenaŭ elbuŝigitaj, kaj Konrad pri-
pensis pardonpeton.
“Mi helpis, ĉar alie vi detruus ĝin”, murmuris Katja.
“Certe jes, jes”, kaj Konrad denove rememoris la rompitan ŝipeton
– la forĵetindajn lignajn fragmentojn.
“Tro seriozaj aferoj!” diris Katja, refeliĉiĝante. “Ni ludu!” Ŝi elpre-
nis kartaron el la robopoŝo kaj disdonis ilin krucforme. “Mi elpensis
tiun ĉi ludeton”, ŝi diris. “Prenu kvar.”
Katja kuŝis sur la ferdeko kaj apogis la mentonon per manplato. La
piedoj svingiĝis en la aero, kaj ŝi ŝajnis tiel komforta, kiel knabino en
la propra dormoĉambro.
98Ruĝvela Ŝipo
“Frato, prenu kvar!” Li obeis.
Kiel multaj ludoj elpensitaj de infanoj, ĉi tiu havis komplikan reg-
ularon. Kiam Konrad eraris, Katja malridetis, kaj ĉiu malrideto fra-
pis la koron de Konrad. Li koncentriĝis, zorge lernis, kaj post kelka
tempo sufiĉe kompetentis kaj kuraĝis por interrompi.
“Ĉu via unua vojaĝo ĉi tien, fratino?”
“Ne, kelkfoje mi provis”, diris Katja. “Jen du kartojn vi prenu! Bo-
nege. Mi volis viziti ankaŭ Panjon, sed ŝi neniam venas al la haveno.
Kaj vi ĉiam forkuras!”
“Mi tuj iros kaj venigos ŝin”, diris Konrad.
“Frato, bonvolu ne fari”, diris Katja. “Tio ne estas la ĝusta maniero.
Estas tre komplike, kaj mi estas nur juna knabino, sed jen: se vi irus
al Panjo, oni nepre aŭdus vin, kaj tiuj, kiuj devas, leviĝus kaj venus al
la haveno kaj mirante ili vokus ĉiujn. Ankaŭ la aliaj en la ruĝvela ŝipo
vekiĝus, kaj Silez la bakisto manpremus la filon, kaj Fraŭlino Marks
karesus sian katidon denove. Sed tiuj renkontiĝoj ne estus taŭgaj, ĉar
ne ĉiuj same pretas. Eble la urbanoj prenus torĉojn kaj rabus la ŝipon
kiel piratoj, kaj tiam oni vidus blondharan pupeton dronigitan de
kuzo, kaj pentraĵon forĵetitan senpripense, kaj amatan tason rompi-
tan, kiam oni kolere frapis ĝin kontraŭ tablon dum disputo. Kaj oni
retrovus antaŭtempe la plej karajn trezorojn – la taglibron bruligi-
tan pro knabinaj sekretoj, la amleterojn disŝiritajn pro malĝojo aŭ
nekredemo, la manskribitan romanon ĵetitan en la fornon. Oni pli
ofte okupas sin per objektoj perditaj, ol per la retenataj. Oni revas ne
pri la edzo aŭ edzino, kiu estas apude dum la tuta vivo, sed pri iu ren-
kontita antaŭ jaroj kaj neniam revidita. Tiu estos retrovita en la fino.”
Konrad ŝanceliĝis. Kial ne kunvoki la urbon en la havenon? Tio
estus kortuŝa scenejo, nepre interesa. Sed detenis lin la konscio, ke
Katja malfeliĉus. Do li tuŝis la fingrojn de la fratino kaj diris, “Sciante
ĉion ĉi, ĉu vi ankoraŭ kredas, ke vi estas nur juna knabino?”
Katja ridetis – en tiu rideto mankis “jes” aŭ “ne”. “La tekston mi le-
rnis parkere”, ŝi konfesis. “La fantomoj donis al mi tre bonan noton.”
Kupra koloro de matena krepusko videblis ĉe la horizonto. Konrad
99Marvirinstr ato
forgesis, ĉu tio signifis bonan aŭ malbonan veteron. Li volis demandi
Katjan, sed ŝi oscedis kaj grimacis al la dismetitaj kartoj.
“Jam tro longe ni ludis. Oni prikolerus min pro la malrapidemo.
Ĉu vi permesus, frato, ĝisrevidon?”
“Sed kio nun, Katja? Ĉu vi revenis por instrui min, aŭ por kulpigi?
Kion mi faru? Mi ne volas perdi vin denove.”
“Vi neniam perdis min. Vi portas bedaŭron kaj pekon, kaj tial
vi neniam perdos min. La fantomoj redonos ĉion laŭ sia tempo. Ĉio
atendas vin.”
Ŝia korpo longiĝis kaj mallarĝiĝis, kiel fadeno, kaj ŝi glitis inter du
tabulojn en la ferdeko. Tiel rapide for. Konrad gratis ĉe la ligno sed ne
trovis pordon aŭ truon, tra kiu li povus sekvi.
Ĉu ion li malĝuste faris? Ĉu li lasis ion nefaritan? De la ruĝvela
ŝipo venis neniu respondo al la senvorta demando, nur subita plen-
blovo de la veloj, kiu kvazaŭ petis Konradon elŝipiĝi. Li elpoŝigis la
moneron – mordita kaj malvarma ĝi estis, semajna enspezo, sen-
valora – kaj premis ĝin en la mano. Neniam, neniam li lasos ĝin fali.
100La Kuko de la Sabla Maro,
La Kuko de l’ Ploranta Ter’
Ĉ
i vespere”, diras mia edzino, “mi bakos la kukon de la sabla
maro, la kukon de l’ ploranta ter’.”
“Bonege, du kukoj!” Mi lekas la lipojn per lanta lango.
La edzino frapas la tablon per kulerego. “Temas pri unu kuko!”
Mi pardonpetas sed ne pentas. Ŝi estas tiel bela kiam kolera – la
okuloj kiel flamoj, la nigra hararo kiel fumo. La edzino malfermas
ŝrankojn. “Hieraŭ en la bazaro mi aĉetis fruktojn kaj legomojn de la
tuta ĉielarko. Ĉu vi jam ĉion formanĝis?” Bretoj etendiĝas vaste kaj
vake, dezerte, kaj miaj palpantaj fingroj trovas nur magrajn restaĵojn:
kelkajn zingibrokeksojn kaj skatolon da Faraona Faruno. La ridanta
vizaĝo de Amenhotep promesas, ke pli bona faruno ne ekzistas en tiu
ĉi vivo nek en la sekva. Eĉ la dioj avidas tiun ĉi farunon.
“Edzino, estas neeble, ke mi ĉion ĉi formanĝis. Nur unu homo mi
estas, kun unu buŝo.”
“Vi manĝis kaj manĝos!” La vortoj eliĝas el la forno de ŝia buŝo,
kaj ruĝe brulas ŝiaj vangoj. Pro la varmego mi turnas la vizaĝon for
de ŝi.
“Kion vi bezonas? Mi aĉetos. Ovojn, buteron, sukeron?”
La edzino eltiras ovojn, buteron kaj sukeron el sub la akvokuvo
(kaŝita oazo!) kaj manplenojn da Faraona Faruno el la ridanta ska-
tolo – eĉ la dioj avidas tiun vizaĝon, kun perfektaj altaj zigomoj –
kaj kombinas ĉion per dek flamantaj fingroj. Sub ŝiaj manoj la kuko
flaviĝas, kreskas, kaj ekaromas. Ŝi metas ĝin antaŭ miaj okuloj.
“Jen la kuko de la forgesita naskiĝtago, la kuko de la hasta post-
kafo, la kuko de la falsa kondolenco. Manĝu kaj oscedu, edzo!”
Mi enbuŝigas zingibrokekson. “Mi preferus, ke ne”, mi diras inter
remaĉoj.

101Marvirinstr ato
Kiel ŝanĝiĝas la mieno de l’ edzino, kiam ni alvenas en la bazaron!
De furioza flamo ŝia vizaĝo mildiĝas al printempa suno, kaj la edzino
estas knabino en ĝardeno, rosobenita kaj refreŝigita. La buntaj budoj
estas mil floroj kreskantaj el kota konfuzo.
“Edzo, la kukurboj!” kaj ŝi brakumas unu grandegan.
“Ĉu estas kukurbosemoj en la kuko de la sabla maro, la kuko de
l’ ploranta ter’?”
“Ne, sed oni uzas ilin por la glaciaĵo de la palpebruma jarmil’.”
Klarigojn pri tiu ĥaosa kuirlibro mi bonvenigus, sed ŝajne ili estas
la nura nehavebla varo. Mil budoj proponas mitajn fruktojn, lego-
mojn kontraŭleĝajn, fantomajn florojn. Knabo vendas flavajn fabojn
kontraŭ siteloplenoj da oro. Papagoj en karceroj instruas fivortojn
al infanoj; avinoj vendas rozojn al enamiĝintaj junuloj. La edzino
raviĝas, sed mi suferas de la homa premo, tusoj kaj ruktoj, varmo kaj
karno. Sur la rando de la bazaro, en malpli premaj kondiĉoj, staras
respektindaj vendejoj, el briko kaj marmoro, kaj tien mi estas pelita.
En montrofenestro ŝildego “Ĉi Tie Faraona Faruno” fanfaronas. Ni
ĝin bezonas por la kuko, ĉu ne? La vizaĝo de Amenhotep estas sane
pala, freŝbakita. Mi palpas en la poŝo – monero sopiras al elspezo.
“Plenan skatolon ni havas hejme”, diras la edzino. Tion mi scias,
kompreneble; tio ne gravas. Faraona Faruno estas utila por ĉio, por
ĉiam retenas sian freŝecon – kiel mumio en dezerto! La edzino forte
parolas: “Edzo, ne per tiaj ingrediencoj oni bakas verajn frandaĵojn.
Estas hontinde, ke tiu marko ŝtelas la vizaĝon de Amenhotep la 3-a.
Li estis grandulo, reĝo de antikva Egiptujo, kiu estus vasta kaj vaka
dezerto sen li. Li kaj lia Granda Reĝina Edzino faris la tutan Egiptu-
jon fekunda per suno kaj inundoj. Homoj kaj legomoj vivas kaj mor-
tas – terure, sovaĝe, kolere, sable, plore! Sed Faraona Faruno kaŝas
tiun historion. Jen perfekte bela blanka faruno, kiu promesas benojn
sen penoj – mensogo! Kaj pro tio ĝi estas hontinda.”
La edzino parolas de malantaŭ vualo el diafana ŝtofo – la
apenaŭmuroj de tendobudo. Ŝi eliras kun plenŝtopita sako. “Tropiko-
tritiko, kaj ni muelos ĝin en tajfunfarunon”, ŝi diras.
102La Kuko de la Sabla Maro, La Kuko de l’ Ploranta Ter’
“Kaj kiel rolos la tajfunfaruno en via sorĉa kuko? Ĉu ĝi alvokos
ŝtormon por krei maron en dezerto? Ĉu pluvo estas larmoj de l’
ploranta ter’?” Mi montras mokan rideton.
“Mi estas bakistino, ne sorĉistino.” Ŝi tiras min en budon de
fruktisto. Li salutas nin per svingo de la manoj. Fekundaj estas liaj
manoj, kotokovritaj. Hazarde mi prenas fragon, ruĝan kaj plumpan,
el skatolo. “Ĝi estas blagofrago”, diris mia edzino. “Vidu la tigon, kiel
ĝi kurbiĝas for de vi, kiel mensoga lango. Blagofragojn oni uzas en
karamelo de kunfanditaj koroj, aŭ en flano de feliĉa forgeso, aŭ en
torto de tremanta tuŝo.”
La fruktisto ekparolas al mia edzino, “Mi havas por vi specialaĵojn,
belulino”. De sub la kaso li eltiras ruĝajn pomojn. “Sesa rikolto! Se
malpli, miaj ostoj elsaltu el la haŭto.” La edzino tuŝas lian manon.
Paginte kare, ŝi klarigas pri la domopomoj. En la rozoplena pasin-
to domopomoj de dek tria rikolto estis matenmanĝo de fortuloj kaj
famuloj. Sed la rikoltoj komencis malkreski, kiam plenkoloraj afiŝoj
promesis, ke la sama bonefiko troviĝas en ĉiu skatolo de Faraona Fa-
runo. La slogano dum kelkaj jaroj: “Hejmeca gusto havebla por ĉiu
piramido!” Poste ŝanĝiĝis al “Por la sano kaj ĝuo de via propra dinas-
tio!” kaj post tio al “Eĉ dioj avidas viajn kukojn”.
“Nur la lasta ne estas mensogo”, diras la edzino, “kaj tiajn diojn ni
ne volas tenti.”
Por aĉeti bovovojn ni vizitas budon proksiman al la haveno. La
maristoj aĉetas ilin por vojaĝi. “Oportuna ovalo”, diras iu, kiu tenas
bovovon antaŭ la okulo kiel opalon. “Oni havas aŭ omleton hodiaŭ
aŭ bifstekon post monato!” Lia reklamo ridigas la edzinon, kiu kisas
lin je ambaŭ vangoj.
En la sekva budo junulino en punta jupo rakontas pri intimaĵoj de
sia varo – laŭ etikedo, ĝi nomiĝas suferbutero. “Ni prenas la lakton
de bovinoj, kies idoj jam postlamas. Kirlas ĝin knabinoj gravedig-
itaj de soldataj koramikoj, kiuj nun deĵoras en fora lando. Ili miksas
la kirlaĵon per bastonoj, tranĉitaj de fajrobruligitaj arboj, en bareloj
forĵetitaj el pereantaj ŝipoj. Portas la buteron al nia budo ĉaretoj
103Marvirinstr ato
tirataj de ĉevaloj kun kruelaj mastroj kaj stirataj de knaboj kun kru-
elaj patrinoj.”
“Kaj vendas ĝin freŝvizaĝa junulino en dolĉeta kostumo?” iu akre
diras.
“Kiu spertis jam suferojn por jarcento”, ŝi respondas larmante.
La edzino aĉetas kelkajn paketojn. “La malskrupululoj kolorigas
la buteron per sulfuro, ne sufero.” La vorton “malskrupululoj” ŝi
elparolas zorge, kvazaŭ ŝi ne kredas je ĝi.
“Volonte mi manĝos sulfurbuteron, se liberiĝos la kompatinduloj,
kiuj faras kaj liveras vian diablan suferbuteron!” mi diras.
“Nenia nutraĵo estas senpeka”, ŝi diras, sed ŝia voĉo estas maldike
streĉita. “Venu, edzo, ni bakos kaj ne malŝparos.” Nuboj subenŝvebas
en la stratojn, kaj pluvo komencas malpacienci. Jam la budoj estas
forlasitaj. Montrostangoj disetendas nudajn branĉojn – la komerco-
fruktojn oni jam plukis. Skatoloj, kiuj antaŭe tenis la tagrikolton,
restos malplenaj ĝis la venonta sezono.

La edzino trablovas la pordeton de nia domo, kaj vento postkur-
anta ŝin enportas manplenon da brunaj folioj. Mi riglas la pordeton
kontraŭ la malvarmo.
Dum ni bazarumis, la kuirejo kreskis kiel abundokorno. Bovloj
superplenas je juglandoj, sunflorsemoj, arakidoj, migdaloj. La tablo
estas insulo de freŝaj fruktoj – pomoj, vinberoj, framboj, akvomelo-
noj kaj amasoj da ananasoj. De malantaŭ tiuj montoj da freŝaĵoj, mi
vidas nur parton de la skatolo de Faraona Faruno – nur la okuloj de
Amenhotep estas videblaj. Ili estas feliĉaj kaj avidaj.
La edzino nur malfacile trovas lokon por siaj saketoj kaj paketoj,
kaj nia kontribuaĵo al la bankedo ŝajnas magra. “Ho, sed mi bakos la
kukon de la sabla maro, la kukon de l’ ploranta ter’ kaj ne plu devos
honti”, diras la edzino.
“Kial, edzino?”
104La Kuko de la Sabla Maro, La Kuko de l’ Ploranta Ter’
“Nuntempaj kukoj oscedigas. Sed iam estis tuta kuirlibro por fes-
toj, ritoj kaj oferoj. En tiu kuirlibro estis multaj paĝoj – la kuko de la
sabla maro, la kuko de l’ ploranta ter’ estis nur unu recepto el multaj
misteroj. Bakis tiajn kukojn Lia Reĝina Edzino, ekde la tempo de niaj
praavoj. Iam la legomoj estis misteroj, kiuj kreskis nur per la povoj
de faraonoj kaj ties potencaj edzinoj – semado, florado, rikolto, det-
ruo, morto. En ĉiu ingredienco estis misteraj povoj. Faraona Faruno
promesas, ke sur ĉiu grenero dancas diino, sed ili muelas mensogojn.
Faraona Faruno ne havas matenon aŭ vesperon, nek sunon nek plu-
von, nek sablon nek maron, nek ploron, nek teron. Ĝi ridetas ĉiam
blanke el sia sana skatolo, false promesas nutraĵon senpekan.”
Ŝi ŝutas la tropikotritikon en bovlon kaj ĝin pistas per pistilo.
Grizaj nuboj aperas super ni, kaj ondo de tondro eĥas en la kuirejo.
La tondro estas batofrapoj de la pistilo kaj la muĝado de mia sovaĝa
stomako, kiu estas malsatega eĉ meze de abundo. Ekpluvas, kaj la
akvogutoj falas sur ŝian frunton. Por ŝirmi la edzinon, mi levas ŝelon
de grandega akvomelono, kies rozkolora karno estis elprenita, kaj
tenas ĝin super ŝia kapo.
Ŝi senŝeligas la domopomojn. Sub la ruĝa eksteraĵo estas ŝlima
ŝtono, kaj sub tio, ligno. La edzino forŝiras ĝin kaj trovas ion similan
al murpapero kun pentritaj floroj. Kaj sube estas lano – la edzino
levas tiun kovrilon, kaj estas denove ruĝa ŝelo, malseka kaj trem-
anta. Fine restas el la domopomoj nur etaj palaĵoj – ne pli grandaj,
ol ĉerizoj. Sed mi ne povas ekpreni ilin por ekzameni, ĉar estas mia
devo subteni la akvomelonon.
Mi frostotremas pro nova blovo – la muroj de nia domo forfalas.
Ligno, murpapero kaj rubaĵo ĉirkaŭas nin – framboj flosas en flakoj.
La tajfuno kreskas el nia kuirejo. Nun pluvas ĉie, sed mi ankoraŭ
tenas super la edzino la pleniĝantan akvomelonon. Kial, diable, mi
tenas ĝin la kavon supren?
Kvar bovovojn ŝi rompas ĉe la bovlorando. Ovo hodiaŭ, ne bovo
post monato! Malkiel maristo ni ne vojaĝos laŭ la mondorondo (kaj
105Marvirinstr ato
kiu bezonas bovon aŭ ovon, se estas omaroj kaj ostroj en la oceano?).
Ordinaraj ovoj kun siaj oraj oferoj estus pli oportunaj. “Sed ĉi tiuj ne
estas omletoj de via onklo!” la edzino respondas. “La sono kaj nomo
pli gravas, ol la ovoflavo. Ĝuste kvar ni bezonas por la kuko de la
sabla maro, la kuko de l’ ploranta ter’, kaj almenaŭ unu estas nepra,
eĉ se oni elizias la recepton. Kvin – tro riĉa.”
La edzino ekmiksas la suferbuteron en la farunkirlaĵon. Neniel
ĝi malsimilas al normala butero. Mi volas demandi la edzinon, ĉu
oni vendas ĝin sub tiu nomo nur pro reklama valoro. La kompatinda
knabino en la budo devas malkaŝi pekojn kaj sekretojn al ĉiu suspe-
ktema kliento. Mia koro pretas krevi por ŝi sed, se mi falus, estiĝus
katastrofa katarakto en la kuirejo. Kiel antikva dio do mi subtenas la
akvomelonon de momenta ŝirmado. Sed jam ĝi estas plenplena kaj
pezega – estiĝas akvofaletoj ĉe la ŝelorandoj. Miaj ŝultroj plendegas,
kaj mi ne plu povas teni la akvomelonlagon. Mi demetas ĝin, kaj in-
undoj fluas ĉien.
La edzino kun la naskiĝanta kuko fuĝas en la ĝardenon laŭ rivero
de singultoj – la domon de la ĝardeno apartigas nur tradicio, ĉar jam
la domo estas ruino. Volonte mi sekvus ŝin trans la rubon, sed miaj
kruroj estas feblaj pro malsato kaj laborado. Persikojn mi voras, kaj
ananasojn kaj vinberojn. Nuksojn mi manĝas per manplenoj, ĝis la
buŝo lacas kaj la ventro pretas krevi. Fine restas nenio, krom zingi-
brokeksoj kaj la skatolo da Faraona Faruno. La vizaĝo de Amenhotep
estas tiel alloga, ke mi levas kulerplenon da faruno al la lipoj – ĉu ĝi
ne estas la plej bona faruno en tiu ĉi vivo kaj en la sekva? – sed vidas,
ke tiu vizaĝo, june pala kaj freŝbakita, havas larmojn en la okuloj.
La vera Amenhotep, kies zigomojn neniu avidas, sidis kun sia
Reĝina Edzino, kaj de sia alta sidejo ili vidis, ke la dezerto foje ple-
nas je senlimaj ondoj kiel sabla maro, kaj foje ĝin kovras inundoj kaj
fekunda koto. Estas hontinde, ke oni prenas la vizaĝon de Amenho-
tep por Faraona Faruno kaj kaŝas lian flaviĝintan saĝecon sub falso-
farbo sana kaj blanka. Ili vendas varon senvarian – en ĉiu kulero
106La Kuko de la Sabla Maro, La Kuko de l’ Ploranta Ter’
estas la sama enhavo, sana kaj blanka. Oni promesas magion, sed la
magio estas mensogo.
Ho, sed la edzino ne estas mensogo, kaj ŝi ŝanĝiĝas kun la suno kaj
sezono. Matene ŝi estas fajroplena, seka kaj danĝera kiel la dezerto;
tage ŝi estas knabino mildmiena kaj amplena; vespere ŝi mem estas
la fekunda koto kaj ŝtorma akvo, kaj el ŝiaj manoj venas la nutraĵo, la
kara kuko.
Mi iras al la edzino en la ĝardenon. Ŝi genuas kun kruroj
duonkaŝitaj en la koto. Apude bovlo gapas al la ĉielo; vintra pluvo
forlavas la farunrestaĵon kaj lasas klaran akvon. En ŝiaj manoj estas
la kuko de la sabla maro, la kuko de l’ ploranta ter’. Ĝia kukokarno
estas flava kiel sablo; la ondoforma krusto plenas de pluvo kaj larmoj;
bonodora vaporo aromas kiel pomo kaj frago.
La edzino enbuŝigas peceton.
“Jen, ĝi estas preta.”
107Spektaklo
S
ed nun mi devas rakonti al vi, kiel kantanta arbo estis forpelita
de kolera homamaso ĵetanta fruktojn kaj fajrojn. Tio okazis
antaŭ multaj jaroj, kiam mi laboris en bakejo. Mi estis ankoraŭ
junulo kun grandaj revoj pri ĉielgrimpantaj kukoj kaj fragotortoj
kun nuboj de dolĉa ŝaŭmkremo. Tamen, miaj bulkoj neniam aspe-
ktis rondaj, la ŝeloj de miaj ovoj rompiĝis en mil pecojn, kaj estis pli
da faruno en mia hararo, ol en miaj bovloj. Eĉ post longa laborado
venis nenia venko, kaj miaj dolĉaj revoj ankoraŭ falis kiel fuŝbakita
meringo. Ĉu pro manko de talento? Tion mi ne volas kredi. La vero
estas, ke la vivo devas malhelpi homajn revojn. Se ĉio estas glata,
plaĉa kaj mirinda, tiam nenio estas mirinda. Mi estis destinita resti
ordinarulo, kiu bakas ordinarajn, iom misajn kukojn. Mirakloj kaj
mirindaĵoj estas la propraĵoj de aliuloj, kaj mia rolo estas montri, ke
mirakloj kaj mirindaĵoj ne apartenas al ĉiuj. Tiun rolon mi finfine
akceptis. Tiuj, kiuj ne akceptas same sian sorton, tro multe revas aŭ
tro malmulte laboras.
Mia kara Greta estis revema kaj mallaborema, kaj tial ŝi estis
duoble ŝarĝita de grandaj esperoj por mirindaj transformiĝoj. Ŝi estis
kelnerino en malluma drinkejo, iom dika kun malobeemaj haroj, sed
tiuj trajtoj estis nur portempaj kaj baldaŭ forviŝotaj por pli spektakla
vivo. Ŝi emis obsedi pri filmstelulinoj, riĉuloj, mondeventoj. Sed ta-
men mi amis ŝin, kaj ne nur dum ŝi tenis po kvin bierglasojn en ĉiu
mano!
Ĉiun ĵaŭdon ni spektis filmojn kune. Ŝia plej amata heroo estis
tiu kantisto-aktoro Daŝo Pavlovski, kaj mi akompanis ŝin al ĉiuj liaj
filmoj, eĉ tiu kun la elefanto kaj la zumanta balailo. Kaj poste, se mi
estis bonŝanca, ni promenis en la parko man-en-mane, kaj – eble –
kiso! Jes ja, nia amrakonto estis tipa. Simplaj urbanoj – bakisto kaj
kelnerino – fojfoje kun revoj pli grandaj ol la propraj vivoj, tamen
108Spektaklo
trovis amon inter si. Sed mi ĉiam kredis, ke se Daŝo subite aperus, li
povus ŝteli mian Gretan per buŝpleno da bemolaj notoj.
Iun fojon Daŝo preskaŭ venis al nia urbo. Mi kutime iris hejmen
laŭ Vronski Prospekto, kie la kinejoj metis siajn afiŝojn. Mi devis rap-
orti al Greta pri ĉiuj novaj filmoj, aparte tiuj de Daŝo. Iun vintran
tagon troviĝis preskaŭ mirakla anonco. Grandaj verdaj literoj kriis:
“Nur unu nokton: la mirinda Daŝo Pavlovski prezentas spektaklon!”
Mi rapidis al la drinkejo de Greta kaj trovis ŝin kuranta kun glasoj
inter postulemaj klientoj.
“Greta”, mi diris, senspire, “li venos, li venos.”
“Kiu?” ŝi diris, ne rigardante miadirekten. “Pri kiu vi parolaĉas?”
“Daŝo Pavlovski! Li venos al la urbo. Nur unu nokton! Spektaklon!”
La glasoj el ŝiaj manoj falis planken kaj dispeciĝis. Kaskado de
biero brilis en la duonlumo, sed eĉ la plej brila bierkaskado ne ega-
lis la brilon en ŝiaj okuloj. La buŝo de Greta transformiĝis en larĝan
rideton, kaj ŝi kaptis min inter siaj dikaj brakoj.
“Hoooooooooooooooo, Daŝo!” ŝi kriis kaj tiel forte brakumis
min, ke mi komencis ploreti.
Ĉu mi nun menciu, ke mi ne povis elteni Daŝon Pavlovski? Lia
voĉo estis terura, kaj li faris tute ridindan klinon per la ĉapelo dum
ĉiu filmo. Liaj aktoraj talentoj ne meritis eĉ unu groŝon. Krome, liaj
kantoj estis neniel interesaj – “Brulas en la koro mia / Brila por vi
flamo. / Ĉu vi ne helpos mian ardon / Per via dolĉa amo?” – kaj aliaj
stultaĵoj.
“Ni nepre iros, kara!” mi tamen diris. Ŝi ĵetis la brakojn supren,
permesante min eskapi el la mortiga brakumo, kaj komencis danci
en la drinkejo. Pro la amo – kaj nur pro la amo – mi ĵuris, je la vivo
de nia unua naskoto, ke mi iros la venontan matenon aĉeti biletojn
por la spektaklo.
Greta ne akompanis min al la teatro. “Vi scipovas tian simplan
taskon, ĉu ne?” ŝi diris. “Mi devos ripozi, por aspekti freŝa.”
Jam granda vico staris ĉe la teatra kiosko kiam mi alvenis antaŭ
109Marvirinstr ato
la sunleviĝo. Neniu aspektis freŝa. Kvietaj suspiroj kuris inter la
aĉetontoj. “Ŝtelistoj ili estas! Nekredeble, ke kostas al mi cent groŝojn
vidi Daŝaĉon!”
Mia koro haltis. Cent groŝojn? Mi apenaŭ havis dek du, precipe
pro tio, ke antaŭ tri tagoj Greta kaj mi iris al la kinejo por trifilma
programo, kaj poste manĝis po du fungajn pasteĉojn – ĉio, kom-
preneble, el mia poŝo. La klukado de viroj ĉirkaŭaj pravigis mian
timon. Ĉiu bileto por la spektaklo de Daŝo kostis kvindek groŝojn
– semajna salajro! Mi eltiris ĉion el miaj poŝoj, sed la sumo ne sufiĉis
por eĉ unu bileto. Morne mi forlasis la vicon kaj aŭskultis la grum-
blantajn aĉetintojn: “Cent groŝoj!”
La grumblantoj tamen estis la feliĉuloj. Ni, povruloj, havis pli mal-
bonan sorton, ĉar ni devis konfesi niajn malsukcesojn al la amatinoj,
kiuj restis hejme.
“Greta!” mi kriis.
Greta denove tordis mian brakon. “Kio, vi mizera povra ulo?”
“Greta, mi havas ideon!” Nun ŝi iom liberigis mian brakon.
“Ni povos eniri kaŝe”, mi diris.
“Kaŝe? Ĉu ne malhoneste?”
“Nu, jes, sed estas Daŝo, nur unu nokto, spektaklo, kaj tiel plu.”
Greta tuj iĝis amfrapita knabino, kaj ĉia zorgo pri moralo forfuĝis.
“Kio estas la plano?” ŝi demandis.
“Mia kuzo Miko havas amikon, kiu laboras ĉe la teatro. Li povas
enlasi nin, eble tra la malantaŭa pordo.”
“Sed ni ne havos seĝojn. Oni jam vendis ĉiujn biletojn, kaj la gar-
distoj certe forpelos nin”, ŝi diris.
Mi peris la dubojn al la amiko de kuzo Miko. “Sed ni ne havos
seĝojn. Oni jam vendis ĉiujn biletojn, kaj la gardistoj certe forpelos
nin”, mi klarigis.
“Ĉu ŝi estas maldika?” respondis la amiko de kuzo Miko.
“Kiu?”
“Via virino”, li diris. “Nur la virinoj volas vidi Daŝon. Mi ankoraŭ
ne vidis viron, kiu lin povas elteni. Ĉu via virino estas maldika?”
110Spektaklo
“Ne, ne vere”, mi diris.
“Ĉu ŝi estas dika?”
“Mi ne scias”, mi respondis. “Ne, ŝi ne estas dika. Ne tre dika.”
“Ĉu ŝi estas tiom dika?” li diris, tenante la manojn kvazaŭ braku-
mante barelon.
“Ne, ne tiom dika.”
“Ĉu ŝi timas mallumon?” li diris.
“Tion mi ne faros”, diris Greta, pli forte tordante mian brakon,
post kiam mi klarigis la planon.
“Kara, kara, mi jam donis al li dek du groŝojn, kaj li havas mian
poŝhorloĝon kiel garantion kontraŭ la ceteraj. Ni ne povas rezigni
nun. Ĉi tio estas la nura eblo!”
“La nura?” ŝi diris kun larmeto.
“La nura”, mi diris.
“Nu, se mi devas kaŝe eniri plenplenan teatron kaj grimpi tra aer-
fluejo super la scenejo kaj riski mian senmakulan nomon kaj tio estas
la nura eblo vidi Daŝon Pavlovski, nu, mi faros!” Ŝi ĵetis la brakojn
supren. Oni nun konsciu, ke tio estas kutima ago de triumfo ĉe ŝi.
Kiam mi rimarkigis tion al Greta, ŝi respondis, ke oni havu karak-
terizan agon – tiel oni estas rekonata en filmo, eĉ kovrite per amaso
da ŝminko. Greta ĵetas la brakojn supren. Daŝo klinas sian ĉapelon.
Mi forkuris por dorloti mian kompatindan brakon.
La vesperon de la evento Greta kaj mi vestiĝis solene kaj renkon-
tis la amikon de kuzo Miko ĉe la malantaŭa pordo. Li montris al ni
la celitan fluejon. Starante antaŭ miaj okuloj, kaj ne nur en la ofte
flatema menso, Greta estis iomete pli dika, ol mi memoris, kaj enirigi
ŝin en la fluejon ne estis facile. Konfesinde, ankaŭ mi ne malamas
dolĉaĵojn, kaj mia eniro ne estis pli komforta.
Ni iom antaŭen rampis kaj konsciis, ke la amiko de kuzo Miko
multe profitis de sia pozicio kaj de la malespero de malriĉuloj kiel
mi. En la fluejo estis almenaŭ tridek aliaj ternantaj admirantinoj de
Daŝo Pavlovski kun siaj koramikoj. Komuna ĝemo intermiksiĝis kun
fivortoj kaj elĉerpaĵoj de koleraj konversacioj.
111Marvirinstr ato
“Mi senbas min bre malbone”, diris apuda voĉo. Mi ne tuj kom-
prenis, ke estis Greta. Ŝi suferis pro la polvo, kaj ŝia voĉo ŝanĝiĝis.
“Mi bedaŭras, kara, sed eble kiam vi aŭdos Daŝon, vi sentos vin
pli bone.”
“Ho ve, mi ne eltenos. Mi baldaŭ vomos”, diris alia voĉo, sed tiu
voĉo ja sonis malsane – kaj tre proksime.
Ni atendis dum eterno. Greta kaj mi rampis ĝis aperturo en la
fluejo, kiu ebligis al ni vidi la scenejon. Ŝiaj okuloj estis ruĝaj kaj
akvoplenaj pro la polvo. Mi donis al ŝi mian poŝtukon.
Sube komenciĝis bruego, kaj la sono pli kaj pli kreskis. Marŝado
de piedoj, aplaŭdado de manoj – aperis bone vestita viro sur la sce-
nejo. Sed la kurteno ne estis malfermita, kaj la teatraj lumoj daŭre
brilis.
“Ĉu estas li?” mi flustris.
“Mi ne sbias”, diris Greta. “Mi ne bovas bidi bre bone.”
“Ĉu helpos, se mi flankeniros iomete?”
“Ne, ne bere.”
“Estimataj sinjoroj kaj sinjorinoj!” anoncis la viro. “Estimataj sin-
joroj kaj sinjorinoj, mi havas gravan novaĵon!” La parolanto staris je
la rando de la scenejo, kaj mi aŭdis ion timigitan en lia voĉo. Mi ne
sciis, ĉu li estas nervoza aŭ ekscitita. “Estimataj sinjoroj kaj sinjor-
inoj, mi estas samtempe peranto de malbona novaĵo kaj de la plej
mirinda novaĵo, kiu iam atingis viajn orelojn. Unue, la malbona
novaĵo: ĉi-vespere ne aperos Daŝo Pavlovski.”
Grandan ĝemon eligis la tuta aŭskultantaro, kaj kvazaŭ unu frun-
to de malĝojo la tuta fluejo nun sulkiĝis. Greta ĉesis spiri sed post
frapo sur la dorson ŝi rekomencis.
“Estimataj, mi petas! Ni havas ion multe pli mirindan por via
plezuro ĉi-vespere. Vera spektaklo! La Oka Mirindaĵo de la Mondo!
Estaĵo preter viaj imagoj! Donaco por l’ okulo kaj l’ orelo, malfermilo
por viaj mensoj al la nekonata beleco de nia mondo! Mi certigas vin,
estimataj, ke estos neniaj trompoj sur la scenejo ĉi-vespere. Ĉio, kion
112Spektaklo
vi vidos, estas vero. Bonvenigu, mi petas, veran miraklon rekte el
la paĝoj de Antikvo. La araboj en siaj fabeloj rakontas pri la sama
mirindaĵo, kiun vi spektos nun, tuj! Bonvenigu la Kantantan Arbon
de Miozotejo!
La parolanto aplaŭdis freneze, sed li estis sola. Post momento li
ĉesis, klinis la kapon kaj kuris for. Pepado de la forrulataj kurtenoj
eĥis en la teatra halo.
“Kio obabas?” flustris Greta.
“Mi ne scias … ” mi komencis – sed tiam mi ekvidis ĝin.
Arbo staris sur la scenejo, alta je eble ses metroj. Nek estis grundo
nek ujo – la radikoj kuris sur la planko gracioplene, kaj la arbo tiris
sin ĝis la ĉefa lumo. La branĉojn la arbo mallevis kaj rektigis. Kaj
komencis kanti stranga voĉo:
Aŭskultu, amikoj, rakonton
Pri amo simpla kaj dolĉa!
Du amantoj feliĉe kuniĝis
En mistero sorĉa!
Vidu knabon kun ama koro
Kaj grandaj anticipoj
Amindumi al egalo sia
Per rozoj kaj tulipoj.
Se ni kredas la fabelojn
En siaj okuloj trovis miron
Enamiĝinta paro
Kaj perdis foje la spiron.
Estas, karaj, la plej olda
Rakonto en la Kant’:
La rakonto pri juna ino
Kaj ŝia arda amant’.
113Marvirinstr ato
Mi rimarkis, citante nun la tekston el mia kapo, ke la kanto estas
ŝajne nekantebla. Kie estas la ritmo, la takto? La voĉo ne estis aparte
plaĉa, sed ĝi tute ne estis homa voĉo. Eble pro la strangeco ĝi ne plaĉis
al mi. Se mi aŭskultus la arbon pli longe aŭ konus la tradiciojn de tiu
ritmo-formo, mi pli multe ĝuus la kantadon.
Ial la melodion mia cerbo ne bone konservis. Verŝajne ĝi estis nen-
ial notinda.
Sed tiom multe kontraŭstaras
Eĉ fabelon tre tre simplan –
Ĉu patrino tro zorgema
Aŭ ies vizaĝo malpimpa.
Aŭ eble io pli komplika
Malhelpas plenan amfeliĉon.
La viro sonĝas dek infanojn
Kaj la virino grandan riĉon.
Aŭ iu volas resti en kampara
Kora pac’
Kaj al l’ alia tio estas
Pura agac’.
Ŝi volas sekvi la brilajn lumojn
De ambicio
Kaj la amanto ne havas ideon
Kaj diras responde nur “Kio?”
Je tiu momento mi aŭdis batalkrion, kaj duonmanĝita tomato flu-
gis tra la aero. Mi ne scias, kiu manĝas tomatojn en teatro, sed jen
estis ĝi – eksplodo de malseka ruĝa pulpo. La unuan frukton sekvis
multegaj. Tomatoj, brasikoj, terpomoj, citronoj – ion ajn ĉemane la
spektantoj ĵetis al la kompatinda arbo, kiu brave provis kanti alian
strofon:
114Spektaklo
Jen la granda miraklo –
Amo ekzistas malgraŭ kriĉo,
Kaj la vera spektaklo:
El amo fariĝas feliĉo.
“Ni haku ĝin en dekmil pecojn!” kriis apuda kolera virino.
“Ne, bruligu ĝin!” kriis Greta.
“Jes, bruligu!” eĥis la tre malsana voĉo.
“Bruligu, bruligu, bruligu!” estis la refreno, kiun alprenis la
loĝantoj de la fluejo. La amaso sube, momente konfuzita pro subita
homa bruo el la ĉielo, aldonis sian koleron al la kreskantaj flamoj.
La kantanta arbo ĉesis kanti kaj eligis krieton. La folioj ŝanceliĝis,
kaj ĝi komencis tiri sin for de la scenejo, lerte ĵetante radikon preter
radikon. Rapide ĝi malaperis de la scenejo.
Iu jam tenis brulantan faskon da paperoj, kaj aliuloj faris torĉojn
el pecoj da seĝoj, tapiŝo, io ajn bruligebla. Greta ŝovis sin el la fluejo,
subeniris laŭ la ŝtuparo, kaj enpuŝiĝis en la teatran halon. Ŝi forprenis
brulantan faskon el la mano de apuda knabo kaj kuris post la arbo,
trenante min, kiel ĉiam, je la brako.
La homamaso verŝiĝis en la stratojn, serĉante la kompatindan
arbon. “Ĉi tie!” kriis iu, kaj la amaso turniĝis laŭ Vronski Prospe-
kto. Sed la arbo jam estis je la stratofino. Fulmo suprenŝvebanta el
la torĉoj malhelpis la farton de Greta, kies pulmoj jam plendis pro la
daŭra kurado.
“Greeeeta”, mi plendis, ankaŭ sen spiro, “ĉu ni devas pluiri?”
“Kuru!”
Kiam la amaso atingis la urborandon, la plejparto de la torĉoj
jam estingiĝis, kaj la arbo estis nur ombro en la distanco. La amasoj
grumblis, disfalis kaj iris hejmen. Ilia kolero estis venkita de laco
kaj la distanco. Greta havis pli da kolero ol aliaj, sed finfine ankaŭ ŝi
malrapidiĝis kaj haltis. Triumfe, ŝi ĵetis la brakojn alten.
115Marvirinstr ato
“Do restu for, aĉa trompisto!” ŝi kriis al la fuĝinta arbo. Pli kviete ŝi
diris, “Kompreneble temas pri trompo. Daŝo neniam venos por mi.”
Fine Greta premis mian manon, kaj ni kune iris hejmen laŭ la ko-
nata vojo.

“Kaj tio estis mia plej proksima renkontiĝo kun Daŝo Pavlovski,
dank’ al Dio.” Per tiaj vortoj mi finis mian rakonton al la enuigita
aŭskultantaro – miaj genepoj.
“Avĉjo, vi tion rakontas tro ofte”, diris la malgranda Mateko. “Ne
estas interese. Kaj Avinjo Greta jam diris, ke la rakonto ne plaĉas al
ŝi.”
Anja aldonis, “Jes ja, ne plu rakontu tiun enuan historion. Rakon-
tu pri la elefanto kaj la zumanta balailo!”
116Parodibirdo
L
a urbestro fine decidis, ke la Parodibirdo ne estos forpelita el la
urbo malgraŭ la multaj plendoj. Sukcesa kampanjo de la mon-
havantoj – profesoroj, mediprotektantoj, kristanoj – savis la
birdon, sed ni, ordinaruloj, kies simplaj vivoj ne influis la urbestron,
plej multe suferis. La profesoroj pledis por la literatura valoro de la
Parodibirdo kaj argumentis des pli forte, ĉar ili ne savis la Satiroŝafon
antaŭ jardeko. La mediprotektantoj proklamis la valoron de ĉiuj idoj
de l’ Naturo, eĉ la ĝenaj – la urbo ja ne procesas kontraŭ krabroj aŭ
kretenoj. Kaj la kristanoj alte honoris la principon, ke neniu rajtas
mortigi vivantan konscian estaĵon. Sed la Parodibirdo, mi opinias,
havas nur instinkton, ne inteligentecon, kaj ĝia konscio estas nur
krueleco.
Tiu verdikto ŝparis al la urbo la malfacilan demandon: kiel for-
peli la birdon? Ĉu per ĉasistoj, sovaĝbestoj, bruoj? La Parodibirdo
verŝajne ĝuus tiajn farsojn kaj ne ektimus ilin. Kaj kvankam estis nur
unu Parodibirdo, kiu nin ĝenis, mi ne dubis, ke aperus aliaj – eĉ plu-
raj – se ni forpelus aŭ mortigus la nian. Tiukaze, eble estis preferinde
reteni la unusolan Parodibirdon, ĉar ĝi ne povas ĝeni ĉiujn urbanojn
samtempe.
Mi estas birdamanto – eble tiu titolo estas pli preciza ol ornito-
logo, ĉar mi ne estas profesiulo – kaj tial oni taksis stranga tion, ke mi
kontraŭis kaj malamis la Parodibirdon. Kiel hobiisto mi havas nen-
iun internan motivon konservi ĉiun specion nur pro tio, ke ĝi havas
bekon kaj flugilojn. Plaĉas al mi nur la dolĉaj birdoj, kiuj buntas kiel
floroj kaj pepas kiel tonoj de la fortepiano. En mia domo estas gamo
da birdoj – tuta ĥoro, kiu gaje kantas imitante la horloĝajn sonorilojn.
Mi tenas ilin en kaĝoj en mia laborĉambro, ĉar iliaj voĉoj estas pli
korfeliĉigaj, ol iu ajn vaksaĵo de Edison. Mi estimas la mimbirdeton
(al kies genro Mimus la Parodibirdo apartenas), sed al pingvenoj kaj
117Marvirinstr ato
strutoj mi havas nenian simpation, ĉar ili estas malgraciaj, raŭkaj
birdaĉoj. Al la Parodibirdo, la plej raŭka kaj ĝena el ĉiuj birdoj … nu,
la kara leganto verŝajne jam konas mian sintenon. Se oni kuirus ĝin
en fraga saŭco, mi volonte manĝus.
La Parodibirdo je l’ unua vido similas korvon. Eble tial ĝi plaĉas
al la profesoroj, ĉar ĝi memorigas pri la fama usona poemo de Poe.
Pri ties literatura valoro mi ne disputas. La nigraj plumoj de la Par-
odibirdo, se oni rigardas de proksime, havas olean ĉielarkan rebrilon.
Tio estas signo de unika kapablo el inter ĉiuj membroj de la Avis-
klaso – la Parodibirdo, kiel kameleono, povas ŝanĝi sian koloron.
Kiam la Parodibirdo ripozas, ĝi estas nigra, sed kiam ĝi ludas, ĝi
povas ŝanĝiĝi al iu ajn koloro aŭ kolorkombinaĵo.
La Parodibirdo tamen uzas sian ŝanĝiĝkapablon ne por kamufliĝi,
nek por allogi antaŭ la sekspariĝo, sed por ĝeni kaj moki. Mi vidis
foje, ke ĝi prezentis sin flaviĝinte al juna edzino, kaj tiu kompatind-
ulino tute ŝokiĝis – flava birdo, laŭ la popola kredo, signifas malfidel-
econ inter geedzoj. Amiko mia raportis, ke brunruĝa Parodibirdo
nestis en la alta hararo de lia edzino kaj restis tie dum pluraj horoj.
Post kiam oni forigis ĝin el tiu neoportuna loko, restis la kutimaj
postsignoj de birda ĉeesto. (Fekaĵo, mi celas diri, kaj fekaĵo sen ajna
interesa aŭ utila trajto.)
La Parodibirdo havas longan bekon kun nekutima kurbiĝo ĉe la
ekstremo. Mi supozas, ke tio helpas ĝin pri alia karakteriza trajto.
Kiel mimbirdeto, la Parodibirdo povas imiti kantojn de aliaj birdoj,
kaj kiel papago, la Parodibirdo povas eĉ imiti aliajn sonojn – akvoflu-
on de necesejo, fajfadon de trajno aŭ tekaldrono, eĉ homajn voĉojn.
Sed malkiel mimbirdeto aŭ papago, la Parodibirdo povas spontane
krei sonojn, eĉ se ĝi nur unufoje aŭdis ion similan. Ĝi neniam kreas
pli ol unu-du frazojn en homa lingvo, sed tamen la profesoroj parolas
pri mirindaĵoj de kreivo.
Mimbirdetoj imitas birdkantojn por natura bezono – nestoŝtelado
– kaj mimbirdetoj en bestoĝardenoj imitas la sonojn de fotiloj kaj
118Parodibirdo
infana ridado, ĉar tiajn sonojn la birdetoj aŭdas tagon post tago,
kaj tiujn imitaĵojn la vizitantoj en la bestoĝardeno rekompencas per
frandaĵo. Papagoj reeĥas homajn voĉojn pro trejnado kaj deziro de
sekvinberoj aŭ nuksoj. Sed la Parodibirdo ofte faras siajn imitojn
por malicaj celoj, sen ajna evolucia avantaĝo aŭ eĉ espero de dolĉaĵo.
Ĉe lageto en la afrikaj savanoj oni fojfoje aŭdas leonan muĝon, kiu
forpelas gregon da gazeloj. Sed el la arbustoj venas ne sangosoifa
karnovorulo, sed Parodibirdo. Tute ne necesas, ke la Parodibirdo for-
pelu la gazelojn por trinki – la gazeloj neniel minacas la birdon. En la
urbo, la Parodibirdo same malplenigas trinkejon per imito de policaj
sonoriloj kaj klaĉemaj edzinaj voĉoj. Multaj ridas kun la Parodibirdo,
sed aliaj, kiel mi, koleriĝas pri la trudiĝo.
Estas preskaŭ senutile paroli pri la flugiloj, vosto kaj kruretoj de
la Parodibirdo, ĉar ili ofte ŝanĝiĝas. La Parodibirdo povas kreskigi
aŭ malgrandigi iun ajn parton de sia korpo laŭplaĉe, sed ĝi plej ofte
ludas per la flugiloj, vosto kaj kruretoj. En la naturo tiu ŝanĝebleco
povas esti la plej utila el ĉiuj ĝiaj kapabloj, ĉar per ĝi la birdo povus
eskapi ĉasantojn, lasi ovojn en ege sekuraj lokoj kaj trovi manĝaĵojn
en etaj fendoj. Sed la Parodibirdo ne uzas tiujn kapablojn en maniero
kongrua kun la kutima ordo de la Naturo. Ĝi ne faras propran neston,
sed transformiĝas por pariĝi kun aliaj birdospecioj. (Tial Parodibird-
idoj estas maloftaj – ili rezultas nur el hazarda pariĝo de Parodibir-
doj, kiuj ambaŭ kaŝas sin kiel kanarioj aŭ najtingaloj.) Manĝaĵon la
Parodibirdo ne devas trovi en fendetoj. En la savanoj ĝi etendas sian
kolon ŝajne nur por ĝeni la ĝirafojn – aparte la ĝirafidojn, kiam ili
strebas kaj penas akiri iun dolĉan folion, kiun fulmrapide forŝtelas la
Parodibirdo per terure streĉitaj kolo kaj beko. En la urbo la Parodi-
birdo sufiĉe nutras sin per ŝtelitaj sandviĉoj kaj forĵetitaj panpecoj.
Ni loĝantoj de la urbo emas forĵeti niajn manĝaĵojn, eĉ se ni ankoraŭ
havas apetiton, spektinte la Parodibirdon tordi kaj ŝveligi sian kor-
pon. La Parodibirdo profitas de nia naŭzo kaj ekmanĝas la forĵetitajn
manĝaĵojn.
119Marvirinstr ato
Zorga analizo de ĝia ostostrukturo prezentas …
Sed ĉi-punkte “Klak-klak-klak!” ĉe la fenestro interrompis mian
kleran eseon. Mi ekhavis la senton, ke mia akademia esploro fariĝos
realaĵo. Sur la ekstera fenestrobreto staris la Parodibirdo. Ĝi estis ba-
tinta la vitron per la beko kaj gratis sian flankon kiel kato. Mi esperis,
ke tiu okupo forlogos ĝian atenton, kaj mi povos ignori la birdaĉon,
sed denove ĝi pikis ĉe la fenestro. Tion ĝi faris ŝajne por instigi la
enkaĝajn birdetojn en mia laborĉambro. La klaksonoj efektive rom-
pis la harmonion de la birdkantado, kaj miaj birdetoj konfuziĝis. Ili
silentiĝis, atendis.
“Ne, ne aŭskultu!” mi kriis, sed tro malfrue. La Parodibirdo eligis
el sia damninda beko hurladon, kiu kombinis la raŭkan torturon de
violono kun fajfa skrapado de tranĉilo kontraŭ metalo. La Parodi-
birdo ŝiris miajn orelojn kaj tiujn de miaj kompatindaj birdetoj, kaj la
lastaj komencis imiti tiun kanton. Ho, kara leganto, eble tiu scenaro
aspektas al vi pli humura, ol korŝira, sed vi bonvolu memori, ke mi
estas hobiisto, kies nura ĝojo en la vivo estas ĉirkaŭi min per belaj kaj
harmoniaj birdetoj. Kaj la Parodibirdo detruis mian zorgan laboron
per unu raŭka kanto. Ĝi konfuzis mian harmonion kaj anstataŭigis
ĝin per ĥaoso.
“Vi kantas bele!” aŭdacis diri la Parodibirdo, kaj mi klare rekonis
… mian voĉon! Ĝi imitis min, por eĉ pli konfuzi miajn birdetojn. Mi
kriis al miaj dorlotitaj birdetoj, ke ili ne atentu la terurajn lecionojn
de la Parodibirdo – tiu nenion konas pri la kantoarto kaj celas nur
moki kaj ĝeni, sed ne krei kaj harmonii.
Mi kriegis en la bruaĉo, kaj miaj kriegoj venigis mian edzinon, kiu
ŝovis sian kapon en mian laborĉambron.
“Raŭkulo!” ŝi diris. “Kion vi celas per tiu kriado? Vi estas tiom
terura, kiom tiu Parodibirdo.” Ruĝflama sento ekbrulis sur miaj van-
goj. Mi volis peli la aĉan birdon en la kuirejon, en grandan poton kun
bolanta akvo.
La Parodibirdo klakfermis la bekon kaj ĝiaj vangoj kaj brusto
120Parodibirdo
pufiĝis. La kapo ekkreskis kiel balono ĝis peza sfero ŝanceliĝis sur
la maldikaj kruretoj. Ruĝe brulis ĝiaj vangoj. Malfacile ĝi tenis tiun
pozon – io emis eksplodi el la pompe ŝvelinta kapo. Ĉu eble mi estis
ŝvelkapulo? Mi nur volis klarigi la Parodibirdon al la afabla leganto,
kaj pro tio mi meritis tian mokadon? Diabla birdo! Subite la Parodi-
birdo elspiris torentojn de ridoj, kaj io simila al larmoj komencis
guti el ĝiaj okuloj. Kolomboj kaj kanarioj akre pepadis, kaj mi sentis
dekojn da etaj nigraj okuloj bekpiki min.
Sovaĝe mi batmalfermis la fenestron, kaj la Parodibirdo nur last-
momente savis sin de terura vundo. Tiu venĝo ne sufiĉis, kaj mi saltis
el la fenestro, sakrante kaj kriante, por sekvi la birdaĉon.
“Edzo, frenezulo!” la edzino kriis post mi. “Lasu ĝin kaj revenu
tuj!” Kvankam mi aŭdis ŝin, mi ne atentis.
La Parodibirdo ne ekflugis, nur saltetis laŭ la trotuaro, kvazaŭ
ĝi promenus post gaja vespero en la klubo. Pro mia lama kruro mia
galopo ne estis tre rapida, sed per ŝvito kaj peno mi alproksimiĝis
al la Parodibirdo, svingis la manon kaj – nenion kaptis! Nur aeron
kaj ŝvebantajn rubaĵojn. Mi sakris denove – kaj la Parodibirdo pli
amuziĝis. “Vi kantas bele!” ĝi diris, denove per mia voĉo. Sed eĉ tio
ne sufiĉis. Ĝi longigis iomete unu el la siaj kruroj por imiti mian
paŝmanieron.
“Ĉu vi neniam lasos min trankvila?” mi kriis kiam ĝi denove es-
kapis miajn mallertajn mansvingojn.
Anhelante kaj lamante ni alproksimiĝis al la Placo Pavlovski. La
loko estas populara inter junuloj, kiuj klinas sin kontraŭ la statuo
de la Granda Pavlovski, hirtigas la harojn per la fingroj kaj pendigas
rikanon sur la lipoj. Foje ili fajfas al preterpasantaj junulinoj. Se tiel
junuloj okupas sin, mi feliĉas esti maljuna.
La Parodibirdo rimarkis la junulaĉojn kaj ĝiaj flugiloj ĉielarke ek-
brilis. Tiu fenomeno ŝajnis ekscitoplena rideto. Fulmrapide la Paro-
dibirdo flugis ĝis la kapo de la statuo kaj de tie rigardis siajn celatojn,
kiuj fumis, trinkis ion el bruna botelo, kaj afektis duondormon. Mi
121Marvirinstr ato
atendis, ke la Parodibirdo simple ellasus siajn ekskrementojn sur la
sentaŭgulojn, sed ĝi faris ion pli lertan. Ĝi tusis iomete, kiel aktoro
antaŭ grava monologo, kaj per fumoŝveba virina voĉo diris, “Saluton,
sinjoro. Ĉu vi povas ekbruligi mian cigaredon?”
La sentaŭguloj ŝanĝiĝis tuj. Ili anstataŭigis rikanojn per stultaj
ridetoj kaj duondormon per retiriĝemo. Ili rektiĝis, kiel instruis iliaj
patrinoj, kaj ĉiamaniere provis prezenti sin kiel bonkondutajn, mat-
urajn sinjorojn al la bela, alloga voĉo. La Parodibirdo preskaŭ krevis
pro ridado. Ĝiaj flugiloj rebrilis kiel piroteknikaĵoj. Vere, estis amuze,
kiel rapide ili forĵetis la afekton. Iuj preterpasantoj aplaŭdis la Paro-
dibirdon kaj partoprenis en la ridado. Sed mi paciĝis nur iomete – ĝis
punkto, kiu povigis min pli lerte plani. Ŝtelpaŝe mi alproksimiĝis
al la Parodibirdo, kiu, ankoraŭ ridante, forgesis pri mi, forgesis la
ĉasadon, forgesis salti. Per mansvingo surprize rapida, mi kaptis la
Parodibirdon ĉirkaŭ la kolon.
Ĝi baraktis, grakis kaj gratis, sed mi tenis ĝin forte. Tamen, ne
mortige forte! La Parodibirdo nun provis aliajn trukojn. Ĝi transfor-
mis sian kolon al longa sed tre maldika fadeno kaj provis elgliti tra
miaj fingroj. La fadeno-kolo atingis ses aŭ sep metrojn – la ceteron de
la Parodibirdo mi kvazaŭ trenis per tiu fadeno survoje al mia domo.
Nun la Parodibirdo provis la malan taktikon, plenblovante sian kor-
pon pli kaj pli granda, ĝis ĝi fariĝis pli granda ol korbo, kaj poste – ol
homo. Kiel balono ĝi komencis ŝvebi, kaj ĝia kolo preskaŭ malaperis
en la rondaĵon. Mi povis reteni ĝin per du fingroj. Kaj nun ĝi fariĝis
plene nigra, kiel senluna nokto, kaj subite blanka kiel lavita tolo, ree
nigra, ree blanka, tre rapide. Mi ne sciis, kion ĝi celis fari per tiu tru-
ko. Eble ĝi volis konfuzi min. Kiam ni eniris mian domon, ĝi provis
la lastan ruzon. Ĝi fariĝis peza kaj senmova, kiel pupo. Nur tiu truko
preskaŭ liberigis ĝin, ĉar dum momento mi timis, ke mi mortigis ĝin
kaj tial malfortigis mian tenon. Subite, la Parodibirdo baraktis, gra-
kis, preskaŭ eskapis … sed ĝustatempe mi trovis liberan kaĝon – for
de miaj aliaj impresiĝemaj birdetoj – kaj ŝovis la Parodibirdon en ĝin.
La Parodibirdo ĉesis kanti kaj sidis velkinta.
122Parodibirdo
Tie ĝi restis dum plena tago, dum mi cerbumis. Simple forporti
la Parodibirdon al iu kampara loko – krom esti granda ĝeno por mi,
ĉar mi malamas la knaron de trajnradoj – ŝajnis nur mallongdaŭra
solvo. Estus pli bone, se iu povus utiligi la rimarkindajn kapablojn de
la Parodibirdo por la homa bono. Se ĝi povus imiti miajn birdetojn
kaj kunkanti, ĝi estus valora birdo, sed mi memoris, kian ĥaoson
ĝi kaŭzis antaŭe. Miaj birdetoj – ĉarmaj kaj naivaj – imitus la Par-
odibirdon, sed ne inverse. Sed eble oni povus instrui la Parodibirdon
konduti pli bone. Lertaj patrinoj kaj psiĥologoj sukcesas regi eĉ la
plej terurajn infanojn. Kaj mi estas lerta birdtrejnisto – aŭskultu la
harmonion de pepado! Ĉu mi povus trejni la Parodibirdon?
Mi portis la kaĝon kun la deprimita Parodibirdo en la gastĉambron,
kie estis neniu. Se oni ne scius, ke temas pri birdo, oni kredus la ni-
gran amaseton en la kaĝo iuspeca sterko aŭ rubaĵo. Ĝi apenaŭ moviĝis
kaj mi vidis nur la etan altiĝon kaj falon de ĝia brusto dum ĝi ŝajne
malfacile spiris. Ho, jes! Mi forgesis nutri ĝin! Bovletojn da akvo
kaj greno mi metis en ĝian kaĝon. La Parodibirdo esploris ambaŭ
per la beko kaj iomete englutis. Mi metis belan, maturan fragon en
la kaĝon apud la grenon. Tio multe pli plaĉis al la birdo. Ĝi manĝis
ĝin per tri glutoj, kaj ĝiaj flankoj iom ruĝiĝis. Refortiĝinte, ĝi pretis
por lecionoj. Stariginte mian gramofonon apud la kaĝo, mi ekludis
sondiskon de birdosonoj, kiun oni surbendigis en nia bestoĝardeno.
Dum dudek minutoj, mi kaj la Parodibirdo aŭskultis la kantojn de
la kantobirdoj – rubekoloj, najtingaloj, pigoj, garoloj, kardinalbirdoj,
kanarioj kaj melopsitakoj. Almenaŭ ni aŭdis la kantojn. Mi ne scias,
ĉu la Parodibirdo aŭskultis aŭ atentis, ĉar ĝi nur fosis iomete en sia
bovlo kun greno.
La sondisko finiĝis, kaj la nadlo siblis en la lasta kanaleto.
“Scscscscscsc”, murmuris la Parodibirdo.
“Do, bone!” mi diris. “Ĉu vi pretas nun por la leciono?”
“Scscscscscsc”, murmuris la Parodibirdo.
Mi metis la nadlon sur la komencon de la sondisko. La rubekolo
ekkantis.
123Marvirinstr ato
“Pep-popo-pep-pip!” mi diris.
“Pep-popo-pep-pip!” ĝi eĥis perfekte – sed ĝi eĥis mian fuŝan
imiton, ne la kanton de la rubekolo. Mi rekomencis la ludadon sed
mem ĉi-foje silentis. La Parodibirdo kantis perfekte, kiel vera ru-
bekolo. La najtingalon, pigon, garolon, kardinalbirdon, kanarion, kaj
melopsitakon ĝi ankaŭ perfekte imitis – eĉ kiam du aŭ tri birdetoj
samtempe kantis. La Parodibirdo povas esti tre utila al birdaman-
toj, kiel mi. Multajn horojn ĉiutage mi prizorgis miajn birdetojn, kaj
multajn jarojn mi kolektis ilin. Sed per unu Parodibirdo, oni povus
anstataŭigi ĉiujn kantobirdetojn. La unuan lecionon mi taksis suk-
cesa, kaj mi rekompencis la Parodibirdon per dua frago, kiun ĝi tuj
voris.
La venontan tagon ni transiris al la dua etapo de mia edukplano.
Ĉe la muzikvendejo mi aĉetis aron da sondiskoj – Mozart, Beethoven
kaj Brahms, kiuj pruviĝis dum multaj jaroj esti bonaj por la homa
menso. La vendisto surpriziĝis, kiam li vidis miajn elektaĵojn. “Sin-
joro, mankas ĉi tie birdsonoj!” Mi ne klarigis, ke la sondiskoj estis por
birdo. Mia edzino estis feliĉa pro miaj aĉetoj. “Fine ni havas homan
muzikon en la hejmo”, ŝi diris. “Ĉiam mi devas aŭskulti la pepadon
de viaj birdaĉoj. Vi devas kompreni, ke ili plaĉas ne al ĉiuj.”
“La Parodibirdo plaĉas al neniu.”
“Ĉiukaze, ne torturu la animalon”, ŝi diris. “Ĝi estas sovaĝa, kaj vi
dolorigas ĝin per kaptado.”
Mi kaj la Parodibirdo komencis la lecionon per sufiĉe malrapida
pianludado de Brahms, kiun la Parodibirdo sukcesis ripeti frazon
post frazo, kaj fine de la tago mi sukcesis eligi el la birdo ripeton de
la tuta koncerto. Tio ja estas bona atingo, sed mi volis vidi ion pli
kreivan. Birdoj ne ĉiam nur imitas sonojn – fojfoje ili kantas pro sia
propra feliĉo aŭ bezono, sen imitata modelo. La Parodibirdo mem
malbonfamiĝis ne pro simpla ripetado, sed pro mokado, kiu estas
esence kreiva ago. Dum la silento de la vespero mi provis rekom-
penci signojn de kreiva spirito en la Parodibirdo, donante fragojn aŭ
124Parodibirdo
sekvinberojn kiam ĝi fajfis kelkajn harmoniajn notojn. Mi ekesperis,
ke tiuj notoj florus en novan koncerton, sed la Parodibirdo nur gratis
sian flugilon.
En la mateno ni provis operon de Mozart – rapida takto, kun vi-
olonoj kaj virinoj – sed ĝi estis tro komplika por la birdo. La kompat-
indulo kapturniĝis, provis ripeti unue la violonojn, sed meze ŝanĝis
sian kanton al la voĉoj kaj perdiĝis. Ni turnis nian atenton al la ario
de la tria akto. En tiu ĉi registrado la stelulino troe kantis, buĉis mul-
tajn frazojn kaj faris el la tuto fuŝaĵon. Oni eldonis la sondiskon pro
ŝia renomo. Nur kelkaj laŭdis ŝian aliron al la materialo, aprezante
freŝan interpretadon de malnovaj melodioj. Sed tiuj aprezoj ŝajnis al
mi tromalfruaj pardonpetoj pro aĉa spektaklo. La arion mi sonigis
dufoje, kaj la Parodibirdo sukcese ripetis ĝin per la voĉo de la stel-
ulino. Sed ĝi nur ripetis – ĝi ne perfektigis la kantadon, kiel ĝi certe
kapablus. Ĝi eĉ ne troigis nek mokis la kantistinon. Infano povus
ŝin moki. Eble la Parodibirdo estis tro malfeliĉa por inventi, spriti
aŭ ludi, kaj en sia griza kaĝo ĝi havis energion nur por sklave ripeti.
Tamen, liberigi la Parodibirdon mi ne intencis. Evidente la Par-
odibirdo, en la kampo de muziko, neniam fariĝos stelulo kaj restos
nur kuriozaĵo – ne multe pli valora, ol gramofono, laŭ miaj esploroj.
Ĝuste tion mi diris al mia edzino. “Sed hieraŭ vi diris, ke la Par-
odibirdo povas esti tre utila al birdamantoj, kiel vi. Vi fanfaronis, ke
per unu Parodibirdo oni povus anstataŭigi ĉiujn kantobirdetojn, kaj
tial vi ŝparus multe da tempo. Ĉu vi ne plu interesiĝas pri tio?”
“Sed same oni povus aĉeti sondiskojn por aŭdi la birdojn. Kial
oni ĉeestas koncerton en nia moderna epoko? Ne por refoje aŭdi la
sondiskon, sed por aŭdi ion iomete novan. La Parodibirdo havas
tiom malican inteligenton, eĉ kreivan spiriton, dum ĝi mokas. Ĝi
ridindigis tiujn aĉajn junulojn en la Placo Pavlovski sen modelo. Mi
nur volas, ke ĝi faru la samon por mi, sed eble tio estas nerealigebla.”
La Parodibirdo daŭre sidis en sia kaĝo. Ĝi eĉ ne levis la kapon
aŭdante sian nomon.
125Marvirinstr ato
“Vi ignoras la talentojn, kiujn ja montras la birdo,” diris la edzino.
“Vi zorgas nur pri birdsonoj kaj muziko. Ĉu vi forgesis, ke la Par-
odibirdo povas ŝanĝi sian koloron? Kaj ŝanĝi la korpon? Ne, vi zor-
gis nur pri viaj planoj, vi birdamanto kun mallarĝa menso. Mi ne
surpriziĝos, se vi volos baki la kompatindulon en dolĉan torton post
kelkaj tagoj plenaj de aliaj malsukcesoj.”
La Parodibirdo nun levis la bekon kaj faris iun patosoplenan bru-
eton. “Ho, kompatindulo!” diris mia edzino. “Mi donos al vi fragon.”
“Ne donu al ĝi fragon. Ĝi dikiĝos kaj ne volos labori.”
“Samkiel vi”, diris la edzino. La Parodibirdo pufiĝis, kaj mia edzi-
no ridis pro la rondaj vangoj. “Ĝuste!” ŝi diris.
Evidente la Parodibirdo ne perdis sian spritecon malgraŭ la mal-
liberigo. Sed tiun spritecon ĝi ne montris al mi. Ĝi volis savi la vivon,
do ĝi faris la minimumon por pacigi min. Kaj ĝi ne mokis la arion pro
tio, ke ĝi volis moki mian planon. Mi sentis, ke miaj vangoj ekbrulos
pro kolero, sed mi provis retrankviliĝi, por ne doni al la Parodibirdo
tro facilan celon.
La Parodibirdo neniam estos utila, ĝis ĝi lernos kiel bone konduti
en la socio. Unue oni devus fari el ĝi ĝentilan kaj obeeman estaĵon;
poste oni povus profiti de ĝiaj konsiderindaj talentoj por imitado.
Ĝis tiam ĝi estos malbonkonduta knabo, kaj mi devos trakti ĝin kiel
lernejestro, kaj prezenti al ĝi ne birdsonojn aŭ muzikon, sed verajn
lecionojn pri bonkonduto.
“Matenon!” mi kriis, enirante la gastoĉambron je sunleviĝo. “Ni
havos novan studprogramon, kaj vi faros ĝin perfekte, aŭ ni faros
keksojn el via karno kaj supon el viaj ostoj.” La Parodibirdo apenaŭ
min rigardis, sed prizorgis iun jukon sub flugilo. “Atentu, aŭ vi estos
manĝota!” Mi frapis ĝian kaĝon per bastoneto kaj komencis voĉlegi:
“Abelujon ne incitu, amason ne spitu.”
La Parodibirdo klinis la kapon kaj rigardis min, kvazaŭ konfuzita.
“Ripetu! Ĉu vi komprenas?” mi diris, kaj revoĉlegis la prover-
bon. La Parodibirdo ripetis. “La venonta!” mi diris. “Afabla vorto pli
126Parodibirdo
atingas, ol forto. Ripetu!” Ĝi obeis. “Agrabla estas gasto, se ne longe
li restas.” La Parodibirdo mallarĝigis la lipojn, kvazaŭ konsternita,
kaj mia edzino, kiu tiutempe trapasis en la koridoro, faris la saman
vizaĝesprimon.
Dum la tuta mateno ni sekvis tiun studprogramon, sed mi ha-
vis la ideon, ke kelkaj el la proverboj estas kontraŭdiraj. Tial dum la
tagmeza paŭzo mi vizitis la muzikvendejon por aĉeti novan stokon
da sondiskoj. Kelkaj aktoroj de la Urba Teatro registris infanfabelojn
– ĉiuj kun klaraj lecionoj pri bonkonduto – kaj vendis ilin al gepa-
troj, por ke ili eduku siajn infanojn per la malpli streĉa metodo de la
moderna epoko. Tiuj diskoj estis perfektaj por mia zorgato. Krome,
mia gorĝo ne estis tiel alkutimiĝinta al la devoj de lernejestro, kaj mi
lacis. La vendisto denove surpriziĝis pro miaj aĉetoj. “Ĉu via edzino
naskis infanon?” li diris.
Mi sonigis la registradon de la fama rakonto Orfiŝeto Renkontis
la Bienistojn, pri malriĉuloj kiuj ŝvitegas kaj laboregas sed ankoraŭ
fajfas belajn kantojn. Tiun vesperon la Parodibirdo montris konsider-
indan progreson. Ĝi iomete paŝis en sia kaĝo, skuis la flugilojn, kaj
pepis en maĵora gamo.
La profesoroj verŝajne freneziĝus sciante, ke mi instruis al la Par-
odibirdo tiajn fabelojn. Ili trovus en Jonathan Swift aŭ Raymond
Schwartz pli bonan modelon por la Parodibirdo. Mediprotektantoj
koleriĝus, ke mi provis ŝanĝi la konduton de ido de l’ Naturo. Sed
kristanoj feliĉus, ke mi tiel poluris ĝian animon.
En la mateno la Parodibirdo aŭskultis kaj ripetis dufoje la fabelon
pri la ĝentila reĝidino. Malkiel ŝi, ŝiaj pli aĝaj fratinoj ne salutis la
patrinon, ne dankis la servistinojn por la tagmanĝo, ne staris rekte,
ne lavis la manojn, kaj ne klinis sin antaŭ la reĝidoj. Sed unu el la
reĝidoj estis la reĝo de la drakoj. Li formetis sian magian mantelon
kaj voris la malĝentilajn reĝidinojn. Restis nur la ĝentila reĝidino,
kiu edziniĝis al la reĝo de la drakoj kaj regis en gloro dum jarcento.
127Marvirinstr ato
La Parodibirdo ŝajne aparte frandis la parton, en kiu la reĝo de
la drakoj malkaŝis sin kaj voris la knabinojn. Kelkajn vortojn ĝi ne
ripetis per la sama takto, kiun uzis la rakontanto, sed pli malrapide,
pli peze. Tamen ĝi ne maltrafis la lecionojn de la fabelo. Mi donis al
ĝi grandan fragon kiel rekompencon por la laboro, kaj ĝi afable klinis
sin – eĉ etendis la flugilojn, kiel knabino etendas la randojn de la jupo
kiam ŝi riverencas.
La lastatempaj ŝanĝoj multe impresis min. Mi decidis, ke la Par-
odibirdo montris sin preta eliri el la gastoĉambro. Ĝi certe ne taŭgus
por mia laborĉambro kun la kantobirdetoj, sed meti ĝian kaĝon en la
salonon ŝajnis nedanĝera.
“Mi estas feliĉa”, diris mia edzino. “Kiam vi tenis la Parodibirdon
en la fermita gastoĉambro, mi timis, ke vi ekkoleriĝus kaj denove
minacus ĝin per kuirado. Fari supon el ĝiaj ostoj! Terure! Tion vi ne
diru eĉ ŝerce.”
En la salono, la Parodibirdo montris ĝojon, kiun mi ne vidis de
post ĝia kaptiĝo. Ĝi imitis la pezajn, malregulajn ritmojn de miaj
piedpaŝoj kaj perfekte distingis inter la “po-pok” de paŝoj sur la ligna
planko kaj la “ŝuaŝuo” de paŝoj sur la tapiŝo. Plaĉis al mia edzino
trairi la salonon per diversaj paŝmanieroj – kun ŝuoj, sen ŝuoj, rapide,
saltante, glitante, piedpinte. La Parodibirdo rekonis ĉiujn nuancojn,
kaj mia edzino raviĝis pro la bona amuzaĵo.
Kiam la horloĝo anoncis la horon, la Parodibirdo kunkantis har-
monie kaj daŭrigis la melodion dum kelkaj minutoj. La pluvbatado
kontraŭ la fenestroj estis fono por spektaklo – la Parodibirdo aldonis
tondron, ventegon kaj kriadojn de bestoj en la ŝtormo.
Revenis ankaŭ ĝia kapablo ŝanĝi la formon kaj koloron. Mia edz-
ino metis freŝajn florojn sur tableton, kaj la Parodibirdo mem fariĝis
bunta bukedo, kun plumoj rozkoloraj, flavaj kaj purpuraj – ĝiaj kru-
retoj verdiĝis kiel tigoj. Kiam ĝi laciĝis de la koloroj, ĝi imitis la vazon
– ĝi mallarĝigis siajn kapon kaj piedojn sed pufigis la bruston. Mia
edzino elprenis pliajn vazojn. Unu estis alta kaj svelta, alia estis ronda
128Parodibirdo
kaj dika, tria estis moderna kaj farita el trianguloj. Ankaŭ tiujn la
Parodibirdo imitis, kaj ĝi kaj mia edzino multe ridis kune.
Pro tiu amika rilato, la edzino decidis okazigi feston en nia
domo, kaj la ĉefa gasto estu la Parodibirdo. Ŝiaj grandiozaj planoj
maltrankviligis min. La Parodibirdo ja montris konsiderindan prog-
reson – oni eĉ povus nomi ĝin bonkonduta – sed festo kun deko da
ĉeestantoj estus granda tento. En la koncerna tago la edzino milmane
purigis, bakis kaj aranĝis, kaj la Parodibirdo reeĥis tinton de la forkoj
kaj susuron de la balailo. Ĝi ankaŭ ekfajfis gajajn kantojn, kaj la edz-
ino pli ĝuoplene laboris pro la feliĉa melodio.
La gastoj alvenis akurate, kaj mi kun la edzino montris al ili nian
novan akiraĵon. Multaj atentis pri la belaj nigraj plumoj, kiuj tamen
havis iom ĉielarkan, oleecan rebrilon. Foje mi komencis klarigi pri la
talentoj de nia dorlotbirdo, sed la edzino silentigis min.
Kiel ĉefpladon mia edzino preparis bifstekon, por ne maltrankvil-
igi la Parodibirdon. Dum la vespermanĝo oni konversaciis kviete, kaj
la Parodibirdo ne interrompis, nur mallaŭte kantis kelkajn popul-
arajn melodiojn. Sed kiam alvenis deserto – fromaĝa fruktgelateno
– la Parodibirdo fariĝis same ruĝa kaj kvadrata kaj vibriĝis iomete.
Niaj gastoj ridegis, kaj kvazaŭ oni forprenis vualon, la festeno fariĝis
gaja diboĉado. La Parodibirdo maldikiĝis kaj babilis soprane kaj
sensence, kiel la fifama filino de nia urbestro. Poste ĝi faris paro-
dion pri la urbestro mem. “Saĝe voĉdonu! Voĉdonu por mi!” ĝi diris,
pompe promenante ĉirkaŭ sia kaĝo malgraŭ siaj mallongiĝintaj kru-
roj kaj plumpiĝinta brusto – nia urbestro ja aspektis iom kiel ovo.
Delonge mi ne aŭdis la Parodibirdon tiel spontane imiti homajn
voĉojn, kaj niaj gastoj rekompencis la arton de la Parodibirdo per
ridegoj.
Sekvis laŭvica mokado de ĉiu gasto. “Nun min! Nun min!” estis
la refreno. La gastoj viŝis ĝojlarmojn el siaj okuloj – ankaŭ mi ridis,
ĉar la gaja spirito kaptis min. Mia edzino ricevis ĝentilan traktadon.
La Parodibirdo kreskigis la okulharojn kaj trianguligis sian korpon
129Marvirinstr ato
por simili jupon, kaj ĝi kantetis kaj ridetis, demandante: “Ĉu vi bon-
fartas? Mi zorgas, mi zorgas.” Ĉarma parodio – el certa vidpunkto eĉ
flata. Nia festo daŭris longe post la noktomezo kaj finiĝis nur kiam la
fonto de mokindaj personoj elĉerpiĝis. Laŭ mi, la festo estis granda
sukceso – ne nur por ni kiel gastigantoj, sed ankaŭ por la Parodibirdo.
Kaj mi konsciis, ke kvankam mi ne kreis muzikan stelulon aŭ alt-
valoran artiston, mi almenaŭ kreis la perfektan solvon al la problemo
de la Parodibirdo. Jam plurajn tagojn la Parodibirdo neniun ĝenis,
ŝokis aŭ ridindigis malice. Jes, ju pli mi pensis pri la transformiĝo
de la Parodibirdo, des pli kontenta mi estis. Mi devis montri mian
sukceson al la urbestro.
La venontan tagon mi iris al la urbodomo por fari la inviton. La
urbestro en sia oficejo laboris pri impostproponoj. “Ĉiuj volas purajn
stratojn, sed neniu volas pagi. Kutimaj aferoj”, li diris. “Ordinara
homo estas nefeliĉigebla.” Sed li mem feliĉiĝis, kiam mi klarigis pri
la nova konduto de la Parodibirdo. Prefere oni ne maltrankviligu
la Parodibirdon per vojaĝo al la urbodomo; la urbestro kun profe-
soroj, mediprotektantoj kaj kristanoj venu al mia domo, por vidi la
progreson.
La urbestro konsentis veni kun la aliaj. “Konfesinde, mi feliĉas, ke
vi sukcesis bridi ĝin. La Parodibirdo malpurigas la stratojn eĉ kiam
ni sukcesas pagigi la urbanojn.”
Alvenis reprezentantoj de la potencaj klasoj – ili ĉiuj intertempe
ne forlasis siajn sintenojn, kaj kelkaj vere koleriĝis, kiam mi klarigis
pri miaj lastatempaj edukaj sukcesoj.
“Ĉu vi ne ruinigis ĝian literaturan valoron per viaj naivaj lecionoj?
Parodioj havas grandan socian valoron”, diris la profesoroj.
“Ĉu vi ne premis vian volon sur idon de l’ Naturo, kiu havas la
rajton vivi en sia natura stato?” akuzis la mediprotektantoj.
“Kaj ĉu vi ne hontas, ke vi kontraŭis la planon, kiun Dio havas por
ĉiu vivanta estaĵo? Ĝi ne povas esti alia, ol ĝin kreis la Eternulo.” diris
la kristanoj.
130Parodibirdo
La urbestro memorigis pri la horo kaj diris, ke prefere ili mem
vidu la rezultojn antaŭ ol debati kaj akuzi.
“Sinjoro urbestro”, mi diris survoje. “Hieraŭ vespere la Parodi-
birdo faris tiel bonan imitadon de vi. Kaj ankaŭ de via filino! Vi certe
ridus, se vi vidus. Eble la Parodibirdo farus denove …” La urbestro
palpebrumis, kion mi komprenis kiel signon, ke ne estis aparte plaĉa
la mencio de lia filino. Mi silente esperis, ke la Parodibirdo sentos la
streĉon kaj sin detenos de tro trafaj imitadoj.
Mi invitis ĉiujn en la domon kaj arigis ilin antaŭ la kovrita kaĝo.
Per granda gesto mi forprenis la silkan kovrilon – neniu birdo! Nenio
ajn! Malplena kaĝo! La Parodibirdo povas ŝanĝi formon kaj koloron,
sed ĝi ne povas malaperi.
“Edzino!” mi kriis.
Ŝi aperis el la kuirejo kaj tremetis, kvazaŭ ŝokita.
“Kio estas, edzino?” mi demandis. Ŝi grincigis la dentojn kaj ŝovis
akuzan fingron en mian mentonon. Ne pro ŝoko ŝi tremetis, sed pro
kolero.
“Vi, vi – vi monstro! Vi sovaĝulo! Kion vi celis? Vi volis la kom-
patindulon mortigi, manĝi! Mi aŭdis, kiel vi minacis la birdeton.
Baki en torton, fari supon el la ostoj! Mi sciis, ke iam vi freneziĝos kaj
eksopiros al birda karno!”
“Pri kio vi parolas, sinjorino?” demandis la urbestro.
La edzino daŭrigis, citante min. “‘Edzino, preparu la fornon!’
vi diris. ‘Edzino, boligu terpomojn kaj faru fragosaŭcon!’ vi diris.
‘Edzino, ni manĝos la Parodibirdon!’ Tion vi diris al mi antaŭ dek
minutoj. Tagojn vi edukis kaj dorlotis la Parodibirdon – ĉu nur por
moligi ĝian karnon? Aŭ ĉu vi volis pruvi vian superecon, servante al
tiuj birdprotektantoj ĉefpladon el Parodibirdo?”
La profesoroj, mediprotektantoj kaj kristanoj estis hororigitaj, kaj
eĉ la urbestro rigardis min per malamikaj okuloj.
“Tiajn aferojn mi neniam diris, edzino. Vidu, mi venigis la urb-
estron kaj tiujn ĉi altrangajn sinjorojn al nia domo.”
131Marvirinstr ato
“Por bankedo, kun Parodibirdo kiel ĉefplado?”
“Ne, tute ne por bankedo!” Unu el la mediprotektanoj paliĝis,
naŭzite. “Por vidi la Parodibirdon, feliĉan kaj vivantan!”
“Sed mi aŭdis vin”, diris la edzino. “Mi venis el la kuirejo por pro-
testi, sed vin mi ne trovis. Verŝajne vi iris por lavi la manojn aŭ akrigi
la hakilon, mi ne sciis. La Parodibirdo tiel malgaje sidis en sia kaĝo
– ankaŭ ĝi aŭdis vin! Kaj mi decidis fari ion kuraĝan. Mi malfermis
la kaĝon, malfermis la fenestron, kaj la Parodibirdo forflugis! For de
viaj nenaturaj apetitoj!”
“Sed edzino”, mi diris, “ĉu ne estas klare, ke la Parodibirdo tromp-
is vin? Ĝi imitis mian voĉon kaj uzis ĝin por diri tiajn kruelaĵojn.”
“Klera plano”, diris la profesoroj.
“Bona instinkto”, diris la mediprotektantoj.
“Feliĉa beno”, diris la kristanoj.
“Ne gravas, ĉu mi estis trompita aŭ ne. Ĝi meritis sian liberecon”,
diris la edzino.
Mi ne sciis, ĉu la Parodibirdo planis tiel eskapi ekde kiam mi unue
metis ĝin en la kaĝon, aŭ ĉu ĝi nur profitis de subita ideo por trompi
mian edzinon kaj regajni la liberecon. Ĉu ĝi havis momenton de
transformiĝo, en kiu ĝi estis fakte pli bona kaj amika estaĵo, aŭ ĉu ĉio
estis nur mokado de mia sincera volo plibonigi ĉies vivon? Efektive,
mi, pli ol la edzino, estis trompita, sed …
Klak-klak-klak! – estis la sono ĉe la fenestro. Sur la ekstera
fenestrobreto staris la Parodibirdo. Ĝi iomete ŝanceliĝis, tiom granda
estis ĝia ĝojo. Popularan melodion ĝi ekfajfis, kaj tiam ĝi tusis, ride-
tis, kaj eligis longan, laŭtan, furzan sonon.
“Ho jes, tre bone, tre bone”, mi murmuris. La profesoroj, medi-
protektantoj kaj kristanoj premis reciproke la manojn por gratuli, ke
la Parodibirdo restis post la kaptiĝo pli-malpli sama. Ili foriris per la
malantaŭa pordo, por ne ĝeni la Parodibirdon ĝuantan paroksismojn
de ridego. La urbestro restis por dividi kun mi botelon da brando.
132Parodibirdo
Kune diskutante kaj ebriiĝinte, ni konstatis, ke la Parodibirdo ne
bezonis komplikan ruzon por eskapi. Ĝi montris, ke ĝi povas fariĝi
tre longa kaj maldika, kaj ĝi certe povus eliri tra la bariloj de la kaĝo.
Sed ni ne povis kompreni do, kial la Parodibirdo restis dum pluraj
tagoj, trasuferante miajn lecionojn kaj vespermanĝan feston. Ĉu pro
konfuzo aŭ malsano? Aŭ ĉu ĝi vidis eblon por granda humiligo?
Sovaĝa besto estas nebridebla. Parodibirdo estas nekuracebla.
133Labirintoj
L
a Dommastro ordonis, ke mi faru labirinton en la ĝardeno.
“Vizitantoj ne aprezas la ĝardenon”, diris la Dommastro, “sed
preterkuras ĝin survoje al bankedo aŭ lageto aŭ ombroj de
la foraj montoj. Pro tio sencele perdiĝas ŝvito kaj peno. La labirinto
malhastigu niajn gastojn”, diris la Dommastro.
Mi volis komplezi al la Dommastro, sed tiaj aferoj estis fremdaj
al mi. Dum jaroj mi prizorgis florbedojn, kiuj estis plantitaj de miaj
prauloj, kaj flegis arbegojn, kies radikoj etendiĝis al la juneco de la
Dommastro – eble eĉ pli longe, sed tion mi apenaŭ povis imagi. Nur
kelkfoje mi komencis novan projekton en la ĝardeno. Por rara lilio,
kiun la Dommastro alportis el la sudaj insuloj, mi kreis panoramon,
kaj por la tombo de la Dommastrino mi aranĝis kronon el rozoj.
“Neniu paŭzas por admiri la liliojn de la sudaj insuloj”, diris la
Dommastro. “Neniu paŭzas por saluti mian edzinon.”
“Ĉu mi kreu la labirinton ĉirkaŭ la lilioj aŭ ĉirkaŭ la tomboj?” mi
demandis. La menciitaj vidindaĵoj troviĝis je kontraŭaj flankoj en la
ĝardeno.
“Nek tiun, nek la alian”, diris la Dommastro. “Platigu tiun ga-
zonon, mortigu ĉion, kio troviĝas tie, kaj tie komencu vian laboron.
Tiel mi ordonas!”
“Tial, sinjoro, mi kreos labirinton el arbustoj kaj arboj, en kiu oni
povas meditante perdiĝi dum belaj tagoj.”
“Kiel vi diris, tiel vi faru”, diris la Dommastro kaj lasis min al la
laboro.
Unue mi disŝutis venenon tra la gazono por mortigi ĉion, kiel or-
donis la Dommastro. En la koto kaj sablo mi desegnis kurbajn liniojn
laŭ plano, kiun mi trovis en libro de la 19a jarcento. Mi kreis unusolan
serpentuman padon, kiu vagadis al la mezo kaj poste eliris. La sim-
pleco de la serpentuma vojo plaĉis al mi, ĉar homoj povas trankvile
134Labirintoj
vagadi sen frustriĝi. En la mezo mi aranĝis fontanon, benkojn kaj
purpurajn florojn. Kiam la arboj kaj arbustoj plenis je folioj, mi an-
oncis mian sukceson al la Dommastro.
Okazis bankedo por festi la labirinton, kaj multaj ravaj junulinoj
venis por meditante perdiĝi. La Dommastro sidis apud la fontano
dum pluraj horoj kaj parolis kun la preterpasantoj, kiuj lin atingis,
kaj muzikistoj ludis ĉirkaŭe. Kiam la festo finiĝis, la gastoj kaj la
muzikistoj foriris, kaj mi revenis por akvumi la murojn. La Dom-
mastro havis zorgoplenan mienon.
“Ĝardenisto, vi faris kompetente. Sed miaj vizitantoj ne multe pli
longe restis, kaj mi dubas, ĉu ili revenos en la mateno. Via labirinto
estas tro facila. Ŝajnas, ke ni devas sekvi alian padon.”
Mi sentis korŝiron. Mia kreaĵo malplaĉis al la Dommastro. Tro
haste mi konstruis la aferon, ĉar mi sekvis planon, konfesinde tre
simplan. Mi montriĝis pigra, elektante tiun tro facilan laboron. Nun
la pezo de mia malsukceso premis miajn ŝultrojn. Jes, devas esti alia
pado – pluraj padoj, multege da vojoj.
“Tial, sinjoro”, mi diris al la Dommastro, “mi kreos tre malfacilan
labirinton – labirinton de serpentumaj vojoj, ĉiuj tutsimilaj. Anstataŭ
unusolan padon al la mezo, mi kreos centojn, kiuj kondukos unu al la
aliaj kiel nodo. Mi fosos subterajn vojojn kaj konstruos pontojn, por
ke la padoj ne estu limigitaj je la tero. La kapoj de la vizitantoj plene
turniĝu. La labirinto estos defio por eĉ la plej kleraj intelektuloj. Kaj
se iu trovos la mezon – tiu devos eliri per eĉ pli malfacila vojo.”
“Kiel vi diris, tiel vi faru”, diris la Dommastro kaj lasis min al la
laboro.
Ĉi-foje mi studis plurajn tekstojn, kiujn mi trovis en la libraro
de la Dommastro. Mi faris modelojn el ligno kaj ŝnuro kaj studis
ilin de ĉiu angulo. Mi elektis arbustojn laŭ denseco kaj simileco,
forĵetante tiujn, kiuj montris flavan folion aŭ unikan kurbiĝon de la
trunko. Mi forigis ĉiujn florojn kaj ĉiujn ŝtonojn, kies ŝajna ĥaoso
tamen povus signi aŭ memorigi la vojon. En la mezon mi metis nur
135Marvirinstr ato
etan oraĵon. Mankis benkoj, ĉar mi ne volis, ke vizitantoj refreŝiĝu
antaŭ ol komenci la eskapon. Kiam la labirinto estis plenkreska kaj
inter ĝiajn murojn envenis preskaŭ nenia lumo, mi anoncis mian
sukceson al la Dommastro.
La Dommastro disdonis biletojn al la labirinto tra ĉiuj dancejoj
kaj drinkejoj en la apudaj vilaĝoj, kaj pendigis afiŝojn tra la ĉirkaŭaj
regionoj por reklami la novan defion. La malferman tagon li anoncis
per piroteknikaĵoj kaj korusoj.
Gastoj venis amase kaj eniris la labirinton. Mi gvatis ilin, por pli
bone aprezi mian sukceson. Miaj gvatitoj estis patrino kaj filino,
ruĝharaj kaj maldikaj. La filino havis flavan rubandon en la hararo
kaj trenis sian patrinon je la mano. Ili kuretis kaj ridis dum supre
eksplodis la piroteknikaĵoj. Pasis minutoj plenaj je entuziasmo, sed
poste estis muroj, anguloj, kaj kapturniĝo. La patrino kun filino plu
kuris sed ne plu ridis, kaj post ĉiu nova aleofino kaj rondiro al nenio
la filino pli forte premis sin al la flanko de la patrino. Io susuris apude
– povas esti alia gasto, aŭ eble besteto kiu venis de alia parto de la
ĝardeno. La filino kriis, kaj la patrino ekkaptis ŝin en la brakojn kaj
kuregis. Mi ne povis sekvi ilin. Preterpasis min aliaj gastoj, kiuj same
timoplene kaj senzorge kuradis ĉien. Sovaĝe, kiel bestoj.
Kiam la mateno venis, neniu troviĝis en la labirinto. La Dommas-
tro trovis min ĉe la elirejo de la labirinto.
“Ĝardenisto, vi faris kompetente. Sed miaj vizitantoj trakuradis la
labirinton kaj ne paŭzis por aprezi mian ĝardenon. Oni ekscitiĝis pro
la problemo kaj ne bremsis sin. Ili povus esti en kaverno, aŭ kurantaj
inter ŝtonaj aŭ metalaj muroj. Mankas unikaĵoj en via labirinto, kaj
tial ĝi fariĝis fonto de paniko kaj timo. Kie la raraj lilioj de la sudaj
insuloj? Kie la tombo de mia edzino?”
Mi sentis indignon. Mi intence forigis ĉiujn unikaĵojn por krei
serpentumajn padojn, ĉiujn tutsimilajn. Ĉiujn florojn kaj ŝtonojn mi
forĵetis por krei labirinton malfacilan, por ke neniu tro haste traglitu
ĝin. Multege mi laboris, sed mi ne gajnis la aprobon de la Dommastro
136Labirintoj
pri miaj laboroj. Mi ekhavis la senton, ke la afero de la labirinto es-
tas truko – la Dommastro jam scias la solvon, sed kaŝas ĝin de mi.
Li starigas por mi obstaklojn – kial? Ĉu por vidi, kiel lerte mi ilin
superas?
“Tial, sinjoro”, mi diris al la Dommastro, “mi kreos labirinton
plenan je unikaĵoj. Mi plenigos ĝin per obstakloj, kiuj malrapidigos
la vojon. Malantaŭ ĉiu angulo troviĝos rivereto sen ponto aŭ fendo
en la tero, kiun oni devos transsalti. Serpentoj kaj insektoj kurados
sub la piedoj de la gastoj, kaj odoraĉoj atakos ilin senĉese. Mi kreos
mallumajn tunelojn kaj krutajn ŝtuparojn, kiujn oni devos trapasi.
Mallonge, ĝi estos defio tiom granda, ke gasto povos ĝin trasuferi nur
post longa penado. Tial vi retenos viajn karajn gastojn.”
“Kiel vi diris, tiel vi faru”, diris la Dommastro kaj lasis min al la
laboro.
Mi aranĝis liveradon de diversaj venenaj plantoj. El la tropikoj mi
mendis grandegan floron, kiu odoris kiel putranta karno. La murojn
de la labirinto mi kovris per dornoj, kaj sur la teron mi ŝutis akrajn
ŝtonetojn. Per ĉiuj rimedoj mi faris malplaĉan, malamatan, naŭzan
lokon, en kiu la tempo ne rapide forglitas.
La Dommastro malfermis siajn pordojn al vizitantoj. Alvenis
malmultaj, kiuj volis provi la labirinton. Jam fifamo diskuris en la
regiono. Tiuj, kiuj venis, eniris nur je kelkaj metroj, ĝis la unua ko-
toplena kaj dornoŝirmita fendego, kaj retroiris, elirante tra la enirejo.
Infanoj ploris, kaj olduloj rigardis la Dommastron kun malestimo.
Post kiam ĉiuj estis for, la Dommastro sidigis min apud sin.
“Ĝardenisto, vi faris kompetente. Sed via labirinto forpelas hom-
ojn, ne allogas kaj malhastigas ilin. Eĉ se la labirinto sukcese kaptus
vizitantojn, ĝi estus al mi malplaĉa. Mia ĝardeno ne estu hejmo de
sufero kaj doloro.”
Mi sentis koleron. Denove alia truko! Li sciis, ke la labirinto fias-
kos. Sed li permesis al mi malŝpari tempon kaj forton; li ŝajnigis min
malkompetenta. Li ne helpis en la laboro kaj ne donis konsilojn, krom
137Marvirinstr ato
svagaj kritikoj de miaj antaŭaj provoj. La Dommastro metas min en
propran labirinton, el kiu ne eblas sukcese eliri. Mi vagadas blinde,
katenita de la muroj, kiujn li starigis.
“Sinjoro, ĉu vi bonvolus klarigi konkrete kion vi volas kaj kiel mi
povos tion realigi?”
“Vi parolas, ĝardenisto, kvazaŭ mi estas cerbo kaj vi estas mano.
Sed vi ne pravas, ĝardenisto. Mi dungas vin pro via cerbo kaj pro via
mano.”
Sed tio ne estas justa. Se gastoj ne venas kaj ne restas por ĝui la
ĝardenon, nur la Dommastro estu kulpa. Mi devis fari ion, kio mon-
tros lian mallertecon kaj igos lin ridinda – samkiel li montris min
ridinda per siaj obstino kaj ŝanĝemo. Jen mi ekhavis ideon.
“Tial, sinjoro”, mi diris al la Dommastro, “mi kreos labirinton,
kiun neniu povas solvi. Tio nepre allogos amason da vizitantoj,
kiuj volos mem provi. Klarigi pli nur malkaŝos miajn sekretojn
antaŭtempe. Sed reklamu ĝin amase, ĉar ĝi estos mirindaĵo.”
“Kiel vi diris, tiel vi faru”, diris la Dommastro kaj lasis min al la
laboro.
Mi forbruligis la labirintaĉon kaj platigis ĝian antaŭan lokon.
En la mezo de tiu malplena kampo mi metis stangon, kiu signifas la
celon. Ĉirkaŭe mi kreskigis rondan plantomuron, tiel altan, kiel tri
plenkreskuloj. La plantoj kreskis dike kaj dense por krei solidan bari-
lon kontraŭ ĉiu enpenetro. En tiu ĉi muro mankis enirejo kaj elirejo.
Ne necesis fari komplikajn padojn aŭ dornokovritajn defiojn ene. La
labirinto estis neirebla, kaj tial nesolvebla!
Sciante nenion pri mia ruzo, la Dommastro luis vagonojn, kiuj
diskuradis en la regiono por disdoni flugfoliojn. Li pendigis afiŝojn
en ĉiu lernejo. Ĵonglistoj rondkuris por laŭdi la novan labirinton, kaj
belaj junaj kantistinoj prikantis la labirinton je ĉiu stratangulo.
La anoncita tago venis, kaj grandega homtumulto amasiĝis por
vidi la labirinton, kiu kuŝis sub granda vualo. Orkestro ludis, kaj du
psiloj distris infanojn. Oni manĝis dolĉaĵojn kaj grasaĵojn. Finfine,
138Labirintoj
la Dommastro petis min leviĝi. Tion mi ne antaŭvidis. Mi estas
ĝardenisto, ne impresario, kaj mia malforta voĉo ŝanceliĝis.
“Sinjoroj kaj sinjorinoj,” mi diris, “mi kreis tiun ĉi labirinton. Ĝi
estas nesolvebla. Eĉ la plej kleraj homoj en la mondo ne povos solvi
ĝin. Eĉ la plej famaj kaj potencaj homoj, niaj Grandaj Aleksandroj,
ne povos solvi ĝin. Mi esperas, ke vi restos longe por provi fari tion.”
Mi svingis la manon, kaj servistoj fortiris la grandan vualon. Ho-
moj kuris laŭ la rando, iuj dekstre kaj aliaj male, serĉante la enirejon.
Ili tiom surpriziĝis, kiam ili renkontiĝis je la alia flanko! Koleraj vor-
toj direktiĝis kontraŭ la Dommastro. Kelkaj seriozmienaj uloj, kiuj
portis paperon, krajonojn, kompasojn kaj ŝnurvolvaĵojn, ĉirkaŭis
la Dommastron kaj faradis malĝentilajn akuzojn. Aliaj kraĉis kaj
sakris.
Mia plano ridindigi la Dommastron estis sukcesa sed sensuka. La
Dommastro eltenis la vortojn de la kriantoj kaj respondis nur per
manpremoj kaj kapskuoj. Li ne kliniĝis nek ruĝiĝis – li ne devis, ĉar
li ne kulpis pri la fiasko. Tiun respondecon mi portu, sed li ne flanke-
niris por lasi la amasojn trovi min.
Subite ekkriis virino: “Kie estas mia etulo? Kie estas mia infano?”
“Jen!” diris iu, kaj montris al la muro de la labirinto. La infano iel
trapuŝis la densajn branĉojn kaj trairis la muron. La patrino provis
sekvi, sed la truo estis tro malgranda. Aliaj ĉeestantoj komencis palpi
ĉe la muro, sed ili sukcesis eltiri nur lignerojn kaj foliojn.
La Dommastro aperis kun tondilego kaj tranĉis la branĉojn.
Rapide aperis fendo, kaj la patrino trasaltis ĝin por rekapti la filon.
Tiu ĉi okazaĵo mildigis la atmosferon ĉirkaŭ la labirinto, kaj la
koleraj amasoj fariĝis senvivaj. Ili foriris unuope, laŭ diversaj padoj,
piedpremante la gazonon kaj florbedojn. Post kiam ĉiuj estis for, la
Dommastro alparolis min.
“Ĝardenisto, vi faris kompetente”, nur tion diris la Dommastro.
“Sinjoro”, mi diris al la Dommastro, “kial vi ne diras al mi la sol-
von por la defio? Bonvolu desegni la planon, kiun vi havas en via
139Marvirinstr ato
menso, kaj mi kreos la labirinton precize laŭ via ordono.”
“Ĝardenisto, mi mem ne konas la solvon. Se mi konus planon por
perfekta labirinto, mi verkus dikan libron kun ĉiuj paŝoj, kiujn mi
volas, ke vi sekvu. Sed ne ĉio povas esti planita antaŭtempe. Enirinte
labirinton, ĉu oni havas planon? Ĉu oni tuj scias, kien iri, kiujn pa-
dojn sekvi? Tute ne! Oni devas erari, venante al seneliraj ekstremoj
kaj returnante al la ĝusta vojo.”
“Do, vi permesas al mi erari? Por ke mi lernu?”
“Permesi al vi erari signifus, ke mi povas antaŭvidi eraron. Sed mi
ne povas”, diris la Dommastro. “Se mi antaŭvidus la malsukcesojn,
mi avertus vin kaj provus instrui al vi, kiel ilin eviti. Ĉar viaj mal-
sukcesoj estas ankaŭ miaj. Ni kuniras, ĝardenisto – vi kaj mi sekvas
padojn kune, kaj fojfoje montriĝas, ke ni elektis la malĝustan padon
en nia labirinto de labirintoj.”
Mi sentis … malpeziĝon. Mi atendis, ke li kriados kontraŭ mi,
eble vokos la policon por forporti min kiel trompiston kaj friponon.
Almenaŭ li maldungos min, kaj mi devos forlasi la ĝardenon. La la-
birinto restus ĉiam la sama, neniam ŝanĝiĝante, ĉar nenies manoj
provus novajn ideojn por reteni vizitantojn. Rapide la labirinto
refariĝus sovaĝa, soleca tero.
Post ĉiuj miaj trukoj, planoj kaj provoj nur mi kaj la Dommastro
daŭre revenadis al la labirintoj, tagon post tago, por konstante reno-
vigi ilin. La labirintoj sukcesis reteni nin sed ne amason da vizitan-
toj. Kaj tiu sukceso ŝuldiĝas ne al la meritoj de la labirintoj, sed al la
ŝanĝoj. Vizitantoj reaperas pro la ŝanĝoj – por ĉiu nova labirinto.
Jen, mi trovis la solvon – kiel krei labirinton, kiun neniu povas
solvi.
“Tial, sinjoro, mi kreos novan labirinton. Kaj ĝin mi transformos
la postan tagon, kaj la postan. Pontoj aldoniĝos kaj malaperos. Muroj
staros kie iam estis gazono, kaj herbaĵoj kreskos senlime kie iam estis
nur dornoj. Kaj de tempo al tempo mi bruligos la tuton por reko-
menci de la tero! Fojfoje la labirinto estos plezura sperto, kun arboj
140Labirintoj
kontraŭ suno kaj pavilonoj kontraŭ pluvo. Eble oni trovos rarajn
liliojn de suda insulo. Sed fojfoje la labirinto estos streĉa, plena je
obstakloj kaj malhelpoj, kiuj tamen pelos niajn vizitantojn konkeri
ilin, finfine sin trovante apud la tombo de via edzino, kun ŝia krono
de rozoj. Ĉu la vizitantoj ploros aŭ ridos – ne eblas scii. Sed ĉiukaze ili
revenos por sperti la novajn ŝanĝojn. Kaj se mi prilaboros la labirin-
ton de labirintoj dum la cetero de mia vivo, mi ne laciĝos.”
“Kiel vi diris, tiel vi faru, ĝardenisto”, diris la Dommastro. “Jen la
ĝardeno, kiun ni kultivos kune.”
141Fiŝhepatoleo
K
iam dum libera momento Henriko pensis pri ĉio, kion donis
al li la afabla Dio, li estis plej feliĉa pro sia pajloĉapelo. Li
feliĉis ankaŭ pro siaj filinoj, bieno, bovoj kaj edzino, sed nur
la pajloĉapelo neniam malobeis, senĉese laboris kaj ĉiam restis kvie-
ta. Tamen estus malsaĝe fanfaroni pri la pajloĉapelo aŭ laŭdadi ĝin
dum festa vespero en la taverno. Ĉiu bienisto havas pajloĉapelon – ta-
men aĉetitan, ne manfaritan! Neniu komprenus la strangan feliĉon
de Henriko pri la obeemo kaj laboremo de ĉapelo. Rezulte Henriko
malofte menciis la plej karan havaĵon, sed babilis pri aliaj fanfaronaĵoj
– ĉefe, la relativaj dikecoj de la filinoj, la edzino kaj bovinoj.
Iun fojon Henriko, revenante de tagmeza diservo kun sia familio
kaj ŝvitante sub senkompata suno, renkontis ĉaron tiratan de kvar
blankaj ĉevaloj. La ĉevaloj kaj veturisto portis orajn ĉenojn; la viro en
la ĉaro surhavis dikan surtuton el luksa ruĝa ŝtofo. Ankaŭ liaj vangoj
estis ruĝaj pro la varmega vetero, kaj li ŝvitis kiel sklavo. Henriko
havis la impreson, ke la viro bakiĝas en la propra haŭto, kaj la aromo
ne estis alloga.
“Ho, humilaj gesinjoroj!” diris la viro. Lia ĉaro haltis apud tiu de
Henriko kaj lia familio. “Gesinjoroj, vi havas ĉi tie mortigan veteron!
Vi eltenas nur per via pajloĉapelo, ŝajne. Ĉu vi ne donos la vian al mi?
La ombro estos plaĉa por mi dum mia longa vojaĝo.”
“Estas neeble, sinjoro”, diris Henriko kaj pluiris. Al la viro, ĉaro,
kaj ĉevaloj li ne donis plian rigardon.
Post kiam la familio atingis kurbiĝon de la vojo, lia edzino Ani-
ta riproĉis Henrikon. “Ĉu vi ne memoras? Kiu montras bonkoran
amikecon, tiu ricevas riĉan rekompencon! Tiu sinjoro povus esti feo,
aŭ anĝelo…”
“Mi dubas”, diris Henriko.
142Fiŝhepatoleo
“Almenaŭ li havis bonajn vestaĵojn, kaj liaj ĉevaloj kaj servisto
portis orajn ĉenojn. Se li donus al vi oran ĉenon kontraŭ via stulta
ĉapelaĉo, ni povus manĝi bifstekon.”
“Kara Anita, ni bredas bovojn. Ni laŭplaĉe manĝas bifstekon.”
“Kara Henriko, tio estas nur diraĵo. Manĝi bifstekon, trinki vin-
on, kudri per ora fadeno…”
“Pli plaĉas al mi la ĉapelo, ol vino”, diris Henriko.
La sekva jaro por Henriko estis malfekunda. La tritiko malabun-
dis en la kampoj, kaj la bovoj maldikiĝis. Ĉe la tablo malofte aperis
bifsteko – certe malpli ofte, ol preferus Henriko. Eĉ pli terure, la plej
juna filino gravediĝis pro unu el la dungitaj sentaŭguloj, kaj Henriko
estis devigita aranĝi nupton kaj pagi doton. La suma fakturo estis
duoblo de la jara salajro de la sentaŭgulo.
“Vi vidos, kiel mi pravis pri la anĝelo!” diris Anita al Henriko. “Se
vi donus al tiu vian pajloĉapelon, li sendube donus al vi nekalkuleb-
lajn riĉaĵojn en tiu ĉi vivo kaj en la sekva. Sed nun Dio punas vin pro
via avaremo.” Henriko ekpensis, ke eble ŝi pravas.
Kun tiaj grizaj pensoj Henriko ekiris al la proksima vilaĝo kun
magra vagono da tritiko. Kiel pagon li ricevis tre malmulte, ĉar en
aliaj kampoj la tritiko bonege kreskis. Kiam Henriko paŭzis en la
taverno por sensoifiĝi, oni eĉ laŭdis la neordinare bonan rikolton kaj
samtempe plendis pri la malaltaj vendoprezoj, kiujn kaŭzis la fekun-
da jaro. Kompatinda Henriko! Nur manpleno da kupraj moneroj
sonoris en lia poŝo dum li iris hejmen.
Kaj survoje li vidis vagonon tiratan de du grizaj ĉevaloj. Stiris ĝin
dika kaj ŝvitanta viro, kaj eĉ de malproksime Henriko aŭdis liajn
sakraĵojn pro ĉiu malglataĵo en la vojo. Sur flanko de la vagono estis
pentritaj literoj “Ŝiŝnarfne-Varoj!” Se eblas kompreni ion ajn de tiuj
vortoj, oni povas kompreni nur, ke la vagono estas migranta vendejo,
kaj la gvidanto estas plej verŝajne vendisto.
“Hej, ĉevaloj! Haltu!” diris la vendisto kiam li renkontis Henrikon.
“Sinjoro, estas evidente, ke vi havas unuarangan pajloĉapelon. Eĉ de
143Marvirinstr ato
mia alta sidejo, sur la vagono de la plej bonprezaj kaj utilaj varoj en la
tuta mondo, mi vidas, ke via pajloĉapelo estas obeema, laborema kaj
kvieta ĉapelo, manfarita kaj amata. Ĉu vi permesus, ke mi vidu ĝin?”
Momente Henriko hezitis, sed li memoris la jaron de malbenoj,
kiujn li suferis pro sia antaŭa rifuzo. Denove rifuzi invitus sorton eĉ
pli malbonan. Do, li konsentis doni la ĉapelon.
“Jes, unuaranga ĉapelo”, diris la vendisto. “Utila por multaj celoj.
Oni povas pasigi du horojn rakontante pri la uzoj de la pajloĉapelo,
kaj ĝia lerta konstruado kaj alta kvalito duobligas ĝian valoron.”
Henriko feliĉis en sia koro aŭdi tiujn vortojn, kaj la vendisto daŭrigis,
“Tian ĉapelon mi treege volus havi, ne nur pro la suno. Dankon, ke vi
permesis, ke mi vidu ĝin”. La vendisto redonis al Henriko la ĉapelon.
“Hura, ĉevaletoj! Antaŭen!”
Sed Henriko kaptis la bridon de unu el la ĉevaloj. “Nu, sinjoro, se
la pajloĉapelo estas utila al vi, mi volonte donos ĝin.”
La vendisto ridis. “Ĉu vere volonte, sinjoro? Vi scias, ke la rakontoj
pri malavaremo estas troigitaj. Nur tre malofte oni trovas, ke sen-
hejmulo estas anĝelo, aŭ ke kotokovrita krimulo fakte estas kaŝita
reĝo.”
“Ne pro esperoj pri rekompenco mi ofertas la ĉapelon”, diris
Henriko. “En la lasta jaro mi suferis vivon plenan de teruraĵoj dum
ĉie ĉirkaŭ mi estis prospero. Mi ne volas, ke iu kulpigu mian avar-
emon, se miaj suferoj daŭros plian jaron. Tial mi proponas al vi la
pajloĉapelon, se ĝi utilos al vi kaj se ĝi donos ombron al via frunto
dum via vojaĝo.”
La vendisto akceptis la ĉapelon kaj tuj surmetis ĝin sur la kapon.
“Mi dankas plenkore, kara kampara amiko kun malmultaj groŝoj en
la poŝoj. Vi ne atendas rekompencon, sed ni trompos la esperojn de
iu – eble via edzino? – se vi revenos hejmen sen ĉapelo kaj sen ajna re-
pago, krom balzamo por via konscienco. Bonvolu atendi momenton
kaj zorgi pri la ĉevaloj, dum mi esploros en la vagono.”
Henriko staris maltrankvile antaŭ la ĉevaloj, kiuj bezonis neniun
prizorgadon. Baldaŭ la vendisto reaperis.
144Fiŝhepatoleo
“Unue mi pensis pri skatolo da Faraona Faruno, sed tiam mi re-
memoris, ke oni kreskigas la tritikon por tiu marko ĝuste ĉi tie. Eble
vi havas malmulton en via vivo, sed almenaŭ vi havas la plej freŝan
farunon, kvankam ne en tiel bela skatolo. Due mi pensis pri sonor-
iloj, kiujn vi povas pendigi sur la kolojn de viaj bovoj, kaj tiel vi facile
trovos ilin, se ili malaperos. Tamen tiu donaco povas esti doloriga, se
vi jam devis vendi aŭ manĝi viajn bovojn. Kaj trie mi pensis pri tiu ĉi
belega akvokruĉo. Oni faris ekspozicion pri tiaj kruĉoj, ĉu vi ne scias?
Sed tiuj artaĵoj verŝajne ne havas utilon por vi. Do, fine mi elektis por
vi – pardonon, por via edzino – rekompencon, kiun ŝi nepre taksos
bonega gajno por vi kaj via tuta familio.” La vendisto donis al Hen-
riko verdan botelon. “Malfermu, flaru!”
Henriko flaris. Frapis liajn nazotruojn terura odoro de fiŝo.
“Fiŝhepatoleo”, diris la vendisto. “Ĝi estas tre nekutima varo. Nur
malofte mi povas akiri ĝin, kaj eĉ pli malofte mi vendas botelon en
la urba vendejo, kiu ofertas la plej karajn trezorojn de miaj esplo-
roj. Por vaganta kuriozisto kiel mi, havi vendejon en la urbo estas
nepre. Vi komprenas, ke en la povra kamparo oni interesiĝas nur pri
vivnecesaĵoj, sed en la urbo oni trovas aĉetanton por io ajn.”
“Ĉu vi opinias, ke mi povas vendi la fiŝhepatoleon ĉi tie?” deman-
dis Henriko.
“Tio estas malfacila”, diris la vendisto. “Se mi povus vendi la
fiŝhepatoleon, mi aĉetus la propran pajloĉapelon, per moneroj, kiel
ordinarulo. Sed kial vi malfeliĉas? Fiŝhepatoleo kiel tiu ĉi estas raraĵo,
preskaŭ magia afero. Se vi kaptus acipenseron kaj premus ĝian hepa-
ton, vi ricevus similan fluidaĵon, sed ĝi ne havus la interesajn povojn,
kiujn havas tiu ĉi fiŝhepatoleo.”
“Ĉu vi povas klarigi?” diris Henriko. “Se ne ĝenas vin.”
“Oni diras, ke klarigoj post la aĉeto estas senutilaj”, diris la vendis-
to. “Pli utile estas trovi novan klienton. Sed tamen mi klarigos. Ĉu vi
iam aŭdis pri la insula fiŝo? Fiŝego, vere, kiu dum jarcentoj dormas
sur la marsurfaco kaj similas al insulo. Eble ĝi estas baleno aŭ kelo-
nio – ambaŭ ŝajnas al mi pli versimilaj ol fiŝo – sed la araboj nomas
145Marvirinstr ato
ĝin ‘insula fiŝo’ en siaj rakontoj. Ĉiukaze, tre malofte la insula fiŝo
vekiĝas kaj serĉas pariĝon. Vi mem facile imagas, ke pariĝo por tiaj
estaĵoj estas malfacila. Ne nur pro tio insulaj fiŝoj estas solecaj kaj ege
raraj. Se okazas pariĝo, post kvindek jaroj naskiĝas insulfiŝido. La
infano estas tiel granda, kiel ŝipo, sed malforta kaj sendefenda, kaj le-
rtaj ĉasistoj povas kapti ĝin per retoj kaj mortigi per harpunoj. Do el
la hepatoj de tiuj mortigitaj fiŝidoj oni faras tiun ĉi fiŝhepatoleon. Mi
supozas, ke oni povas fari la oleon ankaŭ el la hepato de plenkreska
insula fiŝo, sed tio similus minlaboron en tre malstabila minejo –
tranĉante la haŭton por elpreni la hepaton, la ĉasanto riskas, ke la
insula fiŝo subakviĝos! Verŝajne tamen pli interesas vin la uzo de tiu
oleo, ĉu ne? Mi tuj klarigos. Uzu guteton – necesas nur unu guteto! –
kaj vi povos paŝi sur akvo. Jen ĉio.”
“Ĉu vere?” diris Henriko.
“Mi ĵuras je Dio kaj la patrino, ke mi diras la veron. Mi gajnus
nenion se mi mensogus al vi.”
“Sed tio estas miraklo, Biblia miraklo!” diris Henriko. “Jesuo paŝis
sur akvo, kaj liaj kunuloj miregis. Kaj vi ne povas vendi tiun ĉi oleon
en la urbo al viaj riĉaj klientoj?”
“Ili preferas pokalojn en la formo de kranioj, aŭ pentraĵojn de nu-
daj feinoj seksumantaj kun floroj. Objektojn, kiujn oni povas diskuti
dum festeno. Paŝado sur akvo ne estas aparte interesa al ili, kaj la
okazoj por paŝi sur akvo en urbo estas malabundaj.”
“Ĉu la povo longe daŭras?”
“Kelkdek minutojn”, diris la vendisto. “Vi povos transiri riveron
aŭ modestan lagon. Maro verŝajne estas tro vasta. Vi devus havi hep-
aton, kiu produktus la oleon, sed vi ne estas insula fiŝo! Ha-ha! Sed
nun la botelo estas via. Mi esperas, ke vi trovos bonan uzon por ĝi! Vi
ŝajne estas klera homo, kaj mi ne dubas, ke al vi botelo da fiŝhepatoleo
estos pli utila, ol pajloĉapelo.” La vendisto okulumis al la suno. “Ho,
sed estas malfrue! Mi devas esti jam en Frukthaveno antaŭ noktiĝo.
146Fiŝhepatoleo
Hura, ĉevaletoj! Antaŭen!” La vendisto, portanta la pajloĉapelon,
forstiris la “Ŝiŝnarfne-Varoj!”-vagonon trans la vojkurbiĝon.
La nuda kapo de Henriko jukis, kaj Henriko gratis ĝin por pli
bone pensi. Pajloĉapelo estas pajloĉapelo, sed paŝi sur akvo – jen
afero malpli kutima. Tamen ĝi ne estis ora ĉeno aŭ blanka ĉevalo,
kaj la edzino Anita certe dirus malkuraĝigajn vortojn se ŝi scius, ke
Henriko interŝanĝis la pajloĉapelon kontraŭ botelo da fiŝhepatoleo.
Ŝi memorigus pri la riĉulo en la ĉaro – certe li rekompencus per io pli
valora! Tial Henriko decidis fari trompon. Li kaŝos la fiŝhepatoleon,
sed nur ĝis la momento, kiam li trovos iun taŭgan uzon por ĝi, kaj
tiam la edzino estos mirigita kaj danka. Por ne aperi ĉe ŝi nud-
kape, Henriko aĉetis malbonan pajloĉapelon de unu el siaj dungitaj
sentaŭguloj.
Henriko trovis Anitan en la kuirejo, kie ŝi platigis paston. En ŝiaj
manoj platigilo povas esti mortigilo. “Kara edzo”, diris la edzino,
“kie estas via kara pajloĉapelo?”
“Kara Anita, tiu ĉi estas la sama ĉapelo, kiun mi portis sur la povra
kalva kapo dum jardekoj. Mia amata ĉapelo, kiun mi faris per la pro-
praj manoj.”
“Se vi pravas – hontu, ĉar tiu pajloĉapelo estas tute aĉa.”
Sed tiujn ĉi vortojn Henriko ne povis elteni. “Kara edzino, vi nen-
ion diru kontraŭ la amata pajloĉapelo. Ĝi estis reĝo de pajloĉapeloj
– tiu ĉi pajloĉapelo estas neniaĵo, fuŝaĵo. Ĝi ne taŭgas eĉ por la kapo
de sentaŭgulo, sed nun mi bezonas ion por mia kalva kapo.” Henriko
demetis la ĉapelon, eble por emfazi la kalvecon de la kapo, sed eble
pro honto pri la plene fiaskinta trompo, kiu daŭris nur kelkajn minu-
tojn. Li klarigis pri la vendisto kaj pri la pajloĉapelo, kaj la okulojn li
fermis preta por kulpigo kaj batado.
Sed Anita ne batis lin. “Almenaŭ tiu botelo estas pli interesa, ol via
pajloĉapelo. Vi amis tiun stultaĵon pli, ol vian edzinon kaj la filinojn.
Mi feliĉas, ke vi fordonis ĝin. Vi ne plu suferos la pekon de malhu-
147Marvirinstr ato
mileco. Kiu iam aŭdis pri homo, riĉiĝinta pro pajloĉapelo? Ĉi-foje vi
ne ofendis anĝelon, do nia sorto povas nur pliboniĝi.”
Henriko timis, ke ŝiaj mildaj vortoj estis trompo. Li ne malfermis
la okulojn, sed grincigis la dentojn.
Anita malfermis la botelon kaj flaris la enhavon. “Certe estas
fiŝaĵo! Ĉu vi gustumis ĝin?”
“Ne”, diris Henriko, kiu nur duone malfermis la okulojn.
“Ni iru.” Kaj Anita kun Henriko iris al la bovpaŝtejo. Bariloj
ĉirkaŭis la paŝtejon de tri flankoj; la kvaran flankon baris lageto. La
bovoj povis trinki el la lageto, sed ĝi estis sufiĉe profunda por male-
bligi eskapadon. “Nu, kiel funkciigi la oleon? Ĉu vi ne demandis la
vendiston?”
“Li ne bone klarigis”, diris Henriko. “Io pri insulaj fiŝoj kaj feinoj
seksumantaj kun floroj. Li parolis tre rapide. Eble oni glutas la oleon?”
Anita trinkis gluteton kaj ŝia vizaĝo tordiĝis. “Kia naŭzaĵo! Mi
esperas, ke vi pravas.” Per unu piedo Anita tuŝis la akvon kaj por
momento la geedzoj havis grandajn esperojn, sed – plop! – ŝia ŝuo
malaperis sub la akvo kaj la ŝtrumpo malsekiĝis.
“Provu pli grandan gluton”, diris Henriko.
“Sensencaĵo. Grandaj glutoj neniigus nian tutan stokon.” Bovo
alproksimiĝis al la alia flanko de la lago. Ĝiaj hufoj plaŭdis en la akvo,
kaj ĝi klinis la kapon por trinki. “Kio, se ni provus ŝmiri guteton da
oleo sur la ŝuojn?” diris Anita. “Tion vi faru, ĉar miaj piedoj jam estas
malsekaj.”
Henriko metis du gutojn da fiŝhepatoleo sur ambaŭ ŝuojn kaj me-
tis tremantan piedon super la akvosurfaco.
“Estu kuraĝa!” diris Anita. “Ne timu la akvon. Vi ne estas
solviĝema sukeraĵo.”
Henriko mallevis la piedon, kaj stranga repuŝo venis de la akvo-
surfaco. “Ho, ho!” La alian piedon li metis sur la akvon kaj faris du aŭ
tri paŝojn al la mezo de la lageto. La bovo, kiu trinkis je la alia flanko,
levis la kapon kaj muĝis pro konsterniĝo. Henriko, paŝon post paŝo,
atingis ĝin kaj karesis ĝian kapon.
148Fiŝhepatoleo
“Nepre anĝelon vi renkontis”, diris Anita. “Ne trompiston aŭ
mensoganton. Ni fariĝos riĉaj, kara edzo!”
Henriko dancetis sur la akvo, kuris al la edzino por doni al ŝi
kiseton, poste al la bovo por doni al ĝi brakumon. Tian superfluon
da feliĉo Henriko ne sentis delonge. Li ridis kaj kantis, kaj la bovo
denove muĝis.
“Vi staru tie, ĝis ni scios, kiom longe la fiŝhepatoleo daŭros”, diris
la edzino. “Tio estos grava informo por ni, se ni volas profiti.” Anita
foriris al la domo kaj rekomencis sian laboron en la kuirejo. Post
dudek ses minutoj aperis en la kuirejo ankaŭ Henriko, malseka de la
kapo ĝis la piedoj.
En la sekva tago Henriko kaj Anita ekiris al la plej proksima
vilaĝo. Dumvoje ili revis pri riĉaĵoj. Henriko tuj pensis pri ĉapelo –
pli precize, silka ĉapelo kun duonmetra ruĝa plumo kaj samkolora
rubando, kaj blankaj gantoj, kaj servisto por teni ĉion kiam Henriko
estas laca.
Tia revado estis malsatiga, kaj baldaŭ la duopo haltis apud riv-
ereto. Maljunulo duondormis apud fiŝkaptilo, kies ŝnuro senefike
flosis en la akvo. Fiŝkaptilo ekŝajnis al Henriko tre eksmoda maniero
fiŝkapti. Henriko metis du gutojn de la fiŝhepatoleo sur la piedojn kaj
ekpaŝis sur la rivereton. La fluo de la rivereto – ne tre rapida, sed pli
forta, ol la stagnanta bovlageto – faris la akvosurfacon iom glita, sed
per zorgaj paŝoj Henriko atingis la mezon de la rivero. Malrapide li
metis la manon en la akvon. Fiŝo kaŭranta malantaŭ la roko, antici-
pante nur la kutimajn ruzojn de la homo, surpriziĝis senti la fingrojn
de Henriko. Sed en tiu momento la avantaĝo de Henriko finiĝis. La
fiŝo forglitis – kaj forglitis ankaŭ la piedoj de Henriko, kiu – plop! –
falis en la akvon. Li ja ne ŝmiris fiŝhepatoleon sur la tutan korpon.
Sed por ne senutile malsekiĝi, Henriko provis kapti fiŝon malantaŭ
alia roko, kaj alia, kaj alia. Ĉiam la fiŝoj glitis for el inter liaj fingroj.
Se mi havus la pajloĉapelon! li pensis. Kia bona reto ĝi estus! El la
lerte plektitaj pajleroj neniu fiŝo povus eskapi.
Fine Henriko estis ĝisoste malseka kaj laca, kaj la piedoj komencis
149Marvirinstr ato
sinki en la akvo, kvazaŭ Henriko staris en profunda koto. Li revenis
al la tero, kie la edzino sidis en ombro de arbo kaj manĝis de bas-
toneto rostitan fiŝaĵon. “Edzino, kie vi akiris fiŝaĵon?”
“La maljunulo, kiu fiŝkaptis, donis ĝin al mi pro via amuza spe-
ktaklo en la rivereto. La unua enspezo!”
Henriko sidis kaj ekmanĝis. “Oro ĝi ne estas, sed oron oni ne po-
vas manĝi.” En la ombro de arbo, manĝante ion bongustan, Henriko
estis kontenta. Oni ne povas esti tute malkontenta pro freŝe rostita
fiŝo.
Kiam ĉiuj fiŝostoj restis senkarnaj, Henriko kaj Anita pluiris al la
vilaĝo. Tri sakrantaj junuloj tiris boaton el la rivero por fari riparojn.
“Edzino, jen bona ŝanco!” diris Henriko. “Ni povos fariĝi
boatriparistoj.”
“Se ni volas riĉiĝi”, diris Anita, “ni devas uzi la fiŝhepatoleon pli
kreive. Alie ni ŝvitos tiom multe, kiom ni ŝvitis en la kampoj. Faru
laŭplaĉe, sed revenu kun oro aŭ pardonpeto.”
Henriko alproksimiĝis al la junuloj kaj ofertis helpon pri la boat-
riparado. “Vi ne devos treni ĝin el la akvo. Mi povos fari la riparojn
dum la boato ankoraŭ sidas en la rivero. Kaj la sumo estos tre mod-
esta. Vi ripozos, kaj mi riparos.” Henriko fieris pro sia nova vendema
parolmaniero.
La junuloj akceptis la proponon kaj sidiĝis sur rokon dum Hen-
riko refoje ŝmiris kelkajn gutojn da fiŝhepatoleo sur la ŝuojn. Li uzis
iom pli, ol antaŭe, esperante eviti similan farson. Henriko ekprenis
martelon kaj elpaŝis sur la akvon. Aŭdiĝis tamen neniuj surprizokri-
oj, ĉar la lacaj junuloj jam ekdormis. Spite al tio, Henriko kliniĝis por
komenci la riparadon. Sed liaj manoj ne povis enakviĝi por atingi la
boatprofundon. Li provis, penis, sed de la akvo estis stranga repuŝo.
Tiam Henriko konsciis, ke ankaŭ liaj manoj estis ŝmiritaj per per
la fiŝhepatoleo. Kompreneble! Li ja ne ŝmiris la oleon sur siajn ŝuojn
per la dentoj. Henriko viŝis la manojn sur la pantalonon, kaj nun li
iom pene povis subakvigi ilin. Sed tio ne multe helpis la aferon. Estis
malfacile vidi la damaĝitajn partojn de la boatofundo, kaj marteli
150Fiŝhepatoleo
estis neeble, pro la malhelpo de la akvo.
Henriko staris sur la rivero kaj cerbumis pri la problemo. La suno
pikis lian kalviĝantan kapon, kaj nur unu afero penetris lian kapon
– ke pajloĉapelo ŝirmus lin kaj helpus al lia sunbakita cerbo solvi la
problemon.
Liaj piedoj komencis sinki antaŭ ol li sukcesis trovi manieron ri-
pari la flosantan boaton, kaj alveninte al la bordo, Henriko vekis la
junulojn. Li devis konfesi, ke li ne kapablis ripari la boaton, malgraŭ
sia oleo. La junuloj tusis, gratis la kapojn, kaj revenis al sia malfacila
laboro treni la boaton sur la bordon. Henriko estis tro embarasita por
peti almenaŭ unu rustitan moneron.
Anita levis palpebron kiel demandosignon, sed Henriko ne havis
groŝon por doni al ŝi, kaj li ne pretis pardonpeti. Ili daŭrigis laŭ la
vojo, kaj post nelonge alvenis al la vilaĝoponto. Por transiri oni devas
pagi la pontimposton, kaj longa vico de patrinoj kaj vendistoj staris
antaŭ unusola dika oficisto, kiu kolektis la tarifon. Ĉiu malamis la
pontimposton, sed kion fari? Oni devas transiri.
Sed Henriko tuj ekpensis alternativon. Per sia magia oleo, li portos
homojn trans la riveron kaj tiel oni evitos la pontimposton.
“Ĉu ne bona plano, edzino?” li diris.
“Almenaŭ ĝi ne estas tiom komplika, kiom boatriparado”, ŝi
respondis.
Henriko alparolis la lastan personon en la vico, kiu estis kurbiĝinta
avino kun korbo plena de pomoj. “Avino”, li diris, “mi povas konduki
vin trans la akvon pli rapide kaj malpli koste, ol tiu dikulo kaj lia
pontimposto.”
“Aĥ, ĉu?” ŝi diris. “Povas esti bonaĉeto. Mi malamas tiun dikulon.
Kie estas via boato?”
Henriko rakontis pri la oleo, sed dum li klarigis, la vico antaŭeniris,
kaj la avino nun staris ĉe la kapo.
“Dankon, sinjoro”, ŝi diris, “sed mi jam atendis en la vico sufiĉe
longe – la atendado ne estu sencela!”
“Mi profitos de via oferto”, diris blankbarbulo en flava ĉapelo.
151Marvirinstr ato
Flava ŝtofo estis tre moda kaj altekosta en tiu epoko, kaj la mante-
lo de la blankbarbulo havis krome orumitajn randojn. “Ĉu sufiĉas
duongroŝo kiel tarifo?”
La sumo estas tre malgranda, sed Henriko akceptis ĝin, ĉar ĝis
nun li neniom enspezis krom rostita fiŝaĵo. Eble unu sukcesa transiro
inspiros aliajn klientojn. Henriko turnis la dorson al la blankbarbulo,
kiu surgrimpis ĝin kaj forte prenis Henrikon ĉirkaŭ la kolo. Henriko
volis krii, aŭ plendi, aŭ peti la pasaĝeron liberigi lin iomete, sed Hen-
riko ne povis bone spiri, nek paroli. Liaj piedoj subiris en la akvon,
kaj ondetoj plaŭdetis kontraŭ liajn maleolojn. Momente Henriko
timis droni, sed liaj piedoj finfine trovis ekvilibron, kaj paŝon post
malfacila paŝo Henriko ektransiris la riveron.
“Rapidu, rapidu!” diris la surgrimpinta blankbarbulo. “Ni jam
malfruas.”
Henriko provis hasti, sed hasta paŝo estis mispaŝo – li stum-
blis, glitis, kaj ambaŭ viroj troviĝis inter fiŝoj kaj markreskaĵoj. La
multekosta flava ĉapelo forflosis pro la kuranta akvo.
“Stultulo, stultulo!” kriis la blankbarbulo. “Alta prezo por aĉa
komplezo.”
Ambaŭ renaĝis al la bordo. La patrinoj kaj vendistoj sur la bordo
taksis la tutan aferon amuzega, sed la impostisto ne ridis.
“Ĉu vi havas permesilon por tiu ĉi agado?” diris la impostisto.
“Mi ne sciis, ke mi bezonas permesilon”, diris Henriko, skuante la
kapon por sekigi ĝin.
“Do, evidente vi ne havas permesilon. Fakte, du permesilojn vi
bezonas. La unua estas por nova komerca entrepreno. La dua por
konstruado.”
“Konstruado? Sed mi konstruas nenion!”
“Vi konstruis ponton, per viaj piedoj. Portempa ponto. Aŭ
almenaŭ vi agis pontece en via entrepreno. Ĉiukaze, la permesiloj
estas iom multekostaj, sed la punoj pro laboro sen permesiloj estas
eĉ pli grandaj. Bedaŭrinde mi devas skribi al vi fakturojn por la
152Fiŝhepatoleo
permesiloj kaj por la punoj.” La impostisto enmanigis al Henriko
helflavajn paperojn kun oficialaj stampoj.
La edzino Anita prenis la fakturon kaj kaŝis ĝin inter la mamojn,
kie ĉiuj gravaĵoj malaperadis. Ŝi faris malaproban sonon per la lango.
“Nun, ĉu vi pretas aŭskulti min?”
“Diable, edzino, kial mi fordonis mian amatan ĉapelon?” diris
Henriko, preskaŭ plorante. “Ĝi estis tiom bela, tiom lerte farita kaj
utila kaj obeema! Ĝi ĉiam troviĝis sur mia kapo; ĝi estis konstanta
amiko kaj kunlaboranto.”
“Silentu, knabo!” diris Anita. “Vi similas al infano, kiu priplo-
ras amatan ludilon. Nun aŭskultu. Se ni volas riĉiĝi, ni devas uzi la
fiŝhepatoleon pli kreive. Ĉu vi neniam ĉeestis karnavalon aŭ foiron?”
“Efektive, ne. Mi laboris en la kampoj kun mia amata pajloĉapelo.”
“Tial vi ĉiam elektas la plej ŝvitoplenan vojon!” diris la edzino.
“Ni devas ĉi tie okazigi spektaklon. Reŝmiru viajn ŝuojn per la
fiŝhepatoleo kaj iru sur la akvon.”
Henriko estis tro laca kaj malfeliĉa por kontraŭstari, do li refoje
oleumis la ŝuojn. Li iomete bedaŭris, ke ankoraŭ restis preskaŭ la tuta
botelo. Henriko pensis, ke eble li uzu ĝin pli libere por mallongigi la
farson. Li staris en la mezo de la rivero, ne plu mirigite.
“Edzo, faru ion amuzan!” la edzino flustris al sia edzo.
“Kion?” li respondis.
“Nu, dancu!”
“Mi ne povas danci, kaj krome estas danĝere. Ĉu estus bona spe-
ktaklo, se mi enfalus la akvon kaj malsekiĝus?”
“Edzo, tio povas esti bona komedio.”
“Edzino, eble vi dancu kaj mi reklamu”, diris Henriko. Sed ŝi ne
atentis lin.
“Venu! Venu!” kriis Anita al ĉiuj. Kaj kelkaj venis, ĉar viro staran-
ta sur la rivero ja estas io nekutima. Multaj jam vidis lin dum li provis
porti la blankbarbulon, sed alvenis ankaŭ aliaj pro la vokoj de Anita.
“Kion vi pagus por renkonti tian talentoplenan personon?” kriis
153Marvirinstr ato
Anita al la kreskanta spektantaro. Henriko saltetis kaj ekkantis kam-
paran melodion, ĉar li sentis la pikantajn okulojn de la nesufiĉe
amuzitaj spektantoj.
“Ĉu tri orajn monerojn vi pagos?” diris Anita. “Certe, kaj eĉ
pli! Sed ni proponos al vi rabatitan prezon: du oraj moneroj kaj tri
kupraĵoj! Nur hodiaŭ!”
“Edzino, vi sonas kiel marĉandisto”, diris Henriko dum
kantopaŭzo.
“Oni devas marĉandi”, ŝi flustris al sia edzo. “Homoj respondas al
marĉando.”
“Venu!” ŝi kriis ree al la kolektiĝanta homamaso. “Kiajn deman-
dojn vi faros al tiu lerta akvopaŝanto? Kion vi povos lerni de li?”
“Ĉu temas pri truko? Trompo?” diris junulino el la homamaso.
“Vitra planko sub la akvo? Flosantaj ŝuoj?” Murmuroj kaj grumbloj
venis de la aliaj gejunuloj.
“Truko? Trompo?” diris Anita. “Kompreneble ne. Ni estas hon-
estaj kristanoj. Ni tute ne scias, kiel fari tiajn trompojn – malkiel vi,
kara fraŭlino, kiu ŝajnas havi kapon plenan de ruzaj trompoj!”
“Do, kiel li sukcesas paŝi sur la akvo?” indigne respondis la
junulino.
“Temas pri … magio!” diris Anita.
“Jes, sorĉa arto!” diris Henriko. “Abrakadabro!”
Mirigitaj enspiroj aŭdiĝis de la homamaso. Sorĉistoj delonge for-
estis en la tuta lando, depost kiam la kristana registaro enkondukis
severan imposton pri la necesaj ingrediencoj por sorĉtrinkaĵoj.
“Ĉu vi ankaŭ divenas per manplatoj?” petis virino. “Aŭ per
ĵetkuboj?”
“Ĉu vi legas la kartojn, aŭ ĉu vi divenas per tefolioj aŭ fajreroj?”
petis viro.
“Ĉu baldaŭ pluvos, sinjoro sorĉisto? Ĉu tro pluvos?”
“Kiel aspektos mia edzo?” diris knabino kun oraj haroj.
154Fiŝhepatoleo
“Ĉu mia rikolto estos granda? Ĉu vi povas kuraci mian verukon?
Ĉu vi scias, kiel resanigi la bovinojn, kiujn venenis mia najbarino?”
kriis diversaj voĉoj. Anita ridetis, sed Henriko sentis kapturniĝon.
“Venu el la rivero, sinjoro sorĉisto!” kriis la amasoj. “Ni pagos por
via arto, sed ne malŝparu ĝin per akvopaŝado. Faru magion pli inte-
resan kaj utilan!”
“Diru, kiel aspektos mia edzo!” diris la knabino denove.
Sed kion Henriko povus fari? Ĉu inventi ion? Ĉu konfesi la
trompon? Kia teruro! Henriko volis eskapi sub la larĝan randon de
la pajloĉapelo, sed la suno nur pikis lian kalvan kapon, samkiel la
postulemaj rigardoj de la homamaso. Ho, la kara pajloĉapelo, kiu
neniam malobeis, senĉese laboris, ĉiam restis kvieta kaj neniam kon-
dukis lin laŭ farsa vojo al mensogoj kaj trompoj!
“Ĉu tamen nigra magio?” diris virino el sub blanka kapuĉo. Ŝi
krucosignis sin, kaj same faris la homamaso. Tiuj, kiuj postulis aliajn
pruvojn de la sorĉa arto silentiĝis. Sorĉado estis neŭtrala afero, sed
nigra magio – ho, terure! “Mi neniam vidis bonan sorĉiston, kiu tiel
fanfaronus pri iu akvopaŝkapablo”, daŭrigis la kapuĉulino. Henriko
ektimis.
Sed Anita ŝanĝis sian mienon por respondi al la facilanima homa-
maso. “Ne, ne temas pri magio. Tio estis mensogo, kaj mi pardonpe-
tas. Mi estas mortemulo kaj pekulo, samkiel vi. Sed nun mi vidas, ke
vi pretas por la vero. Paŝi sur akvo estas … miraklo!” Nun ĉiuj en la
homamaso krucosignis sin. “Vi memoras, kiel Nia Sinjoro paŝis sur
la akvo kaj kvietigis la ondojn. Vidu la miraklon de la simpla kam-
parano, kiu kapablas same paŝi sur la akvo.”
Henriko pensis, ke tiu ĉi nova fanfarona mensogo estis eĉ pli ter-
ura, ol la blagoj pri magio kaj sorĉarto. Se Tiu punis Henrikon pro
avaremo – kiam li ne donis la pajloĉapelon al la anĝelo, kiu ŝajnigis
sin riĉulo – des pli terure Tiu punos lin nun!
“Edzino, necesas fini la farson tuj!” flustris Henriko al Anita.
155Marvirinstr ato
“Kiajn anĝelojn ni nun ofendas! Ne estas sufiĉe da pajloĉapeloj en la
tuta mondo por pacigi ilin, aŭ por ŝirmi niajn kapojn kontraŭ fulmo-
tondro kaj pluvo el ranoj!”
“Ĉu vi estas sanktuloj, anĝeloj?” diris la kapuĉulino. “Venu, kura-
cu miajn dolorajn verukojn!”
“Ĉu mia edzo estos bela, ditimanta kristano?” diris knabino.
“Kompatu min kaj miajn infanojn, sanktuloj! Resanigu la bov-
inojn, kiujn venenis mia najbarino!”
“Venu el la rivero, sinjoro anĝelo!” diris la homamaso. “Faru mir-
aklon pli interesan kaj utilan!”
“Edzo, nun ni pretas rikolti, riĉiĝi!” flustris Anita al sia edzo.
“Donu al mi iun ujon – oni pretas donaci al miraklofarantoj kaj ni
devas kolekti!” Por tio la pajloĉapelo estus perfekta. Sed kompreneble
ĝi mankis.
“Kia ĥaoso estas ĉi tie?” sonis forta voĉo el la homamaso. La
kunpremitoj dispartiĝis por malkaŝi la vilaĝan pastron. Li havis
altan blankan ĉapelon kun ora kruco – vidante la pastron oni po-
vis pensi nur pri la ĉapelo, ĉar ĝi estis tre impona. Henriko forgesis
pri la danĝero kaj admiris la ĉapelon. Ĉu multaj metiistoj prilaboris
ĝin? Ne, devas esti nur unu genia artisto, kiu ade kaj ame fasonis la
ŝtofon, kudris la ornamaĵojn, skulptis la krucon. Mirinde, ke la art-
isto kapablis fordoni sian artaĵon! Se Henriko tiel laborus pri ĉapelo,
li certe retenus ĝin kaj portus ĝin en la kampoj, por beni la dungitajn
sentaŭgulojn per vera vidindaĵo.
“Denove mi demandas, kia ĥaoso estas ĉi tie?” diris la buŝo el sub
la impona ĉapelo. “Ĉu iu kuraĝas respondi?”
“Anĝeloj venis por montri al ni miraklojn!” diris la kapuĉulino.
“Mi dubas”, diris la pastro. “Plej ofte temas pri trompistoj, kiuj nur
volas riĉiĝi per la kredemo de simplaj vilaĝanoj. Veraj sanktuloj kaj
miraklofarantoj tuj rekonus viron de Dio. Ĉu viaj anĝeloj riverencos
al mi?”
Anita levis la randojn de la jupo kaj kliniĝis, laŭ la plej ĝentila
kampara maniero. Henriko rapidis el la rivero sur la bordon, kliniĝis
156Fiŝhepatoleo
antaŭ la pastro, kaj provis levi la ĉapelon, same laŭ la plej ĝentila
kampara maniero. Sed liaj fingroj tuŝis nur la kalvan kapon.
“Ĉu vi ne levos la ĉapelon por riverenci al viro de Dio?” diris la
pastro.
“Sinjoro pastro, mi ne havas ĉapelon”, diris Henriko.
“Des pli malbone! Kiel vi povas riverenci, se mankas al vi ĉapelo
por levi?”
“Sinjoro pastro, mi ne scias”, diris Henriko.
“Kaj krome, vi estas tute malseka. Se via miraklo estas akvopaŝado
– nu, vi ne tre bone regas ĝin, ĉu ne?”
“Sinjoro pastro, mi ne…” provis respondi Henriko, sed la vilaĝo
jam aliĝis al la partio de la pastro.
“Ĉu vera miraklofaranto ne riverencus al pastro de Dio?” diris la
pastro. “Tiu neniel montras respekton. Eble ili estas ne miraklofar-
antoj, sed nigraj sorĉistoj.”
“Tiu kalvulo jam parolis pri sorĉado – tio estas, nigra magio!”
diris la kapuĉulino.
“Jes, certe ne anĝeloj”, diris la maljunulo, kiun renkontis Henriko
kaj Anita kiam li fiŝkaptis apud la rivero, “Mi vidis ilin fuŝe fiŝkapti.
Nia Sinjoro estis bonega fiŝisto; ĉiuj miraklofarantoj estas bonegaj
fiŝistoj. Tion atestis la Biblio.”
Henriko aŭdis en iliaj voĉoj la sonon de flagrantaj torĉoj kaj la
tintadon de akraj pikiloj. “Prefere ni forkuru, edzino”, li diris en ŝian
orelon, kaj ŝi kapjesis.
“Karaj vilaĝanoj!” diris Anita, trovante malgraŭ timo sonoran
voĉon. “Vi lerte travidis la teston, al kiu Nia Sinjoro submetis vin.
Vi ne trompiĝis per la facilaj mirakloj de du anĝeloj, senditaj de Nia
Sinjoro, por testi vin. Kaj nun, ni foriros, benante vin je la ĉielo!”
La homamaso turnis sin al la pastro por interpretado: “Kion fari,
sinjoro pastro?”
“La testo estas”, diris li, “ke vi permesas trompistojn en via vilaĝo.
Kaptu la diabletojn! Punu ilin!”
Henriko kaj Anita ekkuris kiel leporoj. Ekpreninte la edzinon
157Marvirinstr ato
ĉirkaŭ la talio Henriko per superhoma forto levis ŝin super la kapon.
Henriko kuris, kuris al la rivero – la akvo estis spongeca kaj repuŝema,
sed ĝi subtenis lin kaj la kriantan edzinon. Kara fiŝhepatoleo! Dank’
al ĝi ili sekure kaj ne tre malseke atingis la alian bordon.
La homamaso provis sekvi. Sed la pontimposto malardigis la
ĉasemon de multaj. Granda grupo provis transiri la riveron per boa-
to, sed la pezo de la homoj minacis la boaton, kaj la posedanto rifuzis
debordiĝi. Kaj aliaj eniris la riveron por naĝi, sed la akvo estis mal-
varma, kaj kiam akvo enfluis iliajn botojn, la lastaj sekvantoj rezignis
pri la ĉasado. Eĉ la pastro turnis sin al aliaj aferoj.
Baldaŭ Henriko kaj Anita trovis sin sur sekura vojeto al la hejmo.
Sed Henriko ne povis trankviliĝi. “Ĉu vi vidis, edzino?” kriis Hen-
riko. “Kiaj malfeliĉoj atendas nin! Malbenoj de vilaĝanoj, malsuk-
cesoj en ĉiuj entreprenoj, malsekeco kaj malfeliĉo!”
La edzino Anita komencis bati la frenezan Henrikon ĉirkaŭ la ore-
lojn. Li kriis kaj provis tiri la ĉapelon suben kiel kaskon, sed – terure!
– la pajloĉapelo mankis. La kompatinda Henriko suferis la batojn de
la edzino ĝis ili alvenis hejmen.
“Sed malgraŭ via stulteco, edzo, mi kredas, ke vi pravas”, diris
Anita. “Kion ni faru pri via aĉa oleo? Mi komencas kredi, ke ĝi es-
tas malbonaĵo, kaj ke tiu vendisto estis La Malamiko. Ĉu vi faris
interŝanĝon kun la diablo? Kiajn stultaĵojn!”
“Edzino, la oleo ne estas kulpa. Viaj ideoj insultis la vilaĝanojn,
kolerigis la pastron kaj ofendis la anĝelojn. Vi estas La Malamiko!”
“Edzo, se vi la unuan fojon aŭskultus min kaj donus vian ĉapelon
al tiu unua anĝelo, la dikulo en la ĉaro tirita de blankaj ĉevaloj, ni
neniam suferus tiajn malbenojn. Ni eble ĝuus riĉecon kaj la dankon
de l’ ĉieloj.”
“Edzino, kial vi estas tiom certa, ke tiu estis anĝelo? Blankaj
ĉevalo, oraj ĉenoj kaj luksa ŝtofo ne estas la kutimaj akompanaĵoj de
sanktuloj.”
“Ne gravas. Eble li estis riĉulo, dankema pro nia helpo, kaj riĉulo
158Fiŝhepatoleo
estas tiom grava, kiom sanktulo.” Anita skuis la polvon el la jupo
kaj brosis la harojn per la fingroj. “Kara edzo, faru, kion vi volas.
Mi okupiĝos pri la vespermanĝo.” Ŝi malaperis en la domon, lasante
Henrikon tute sola.
Denove Henriko sopiris al la pajloĉapelo, kiu neniam malobeis,
senĉese laboris, kaj ĉiam restis kvieta. Kaj tiun ĝojon li facilanime
fordonis por tiu ĉi odoraĉa oleo, kiu alportis nur ĥaoson kaj malbe-
non. Kial? Ĉar la edzino havis ideojn pri kaŝitaj sanktuloj, kaj li havis
esperojn pri profito. Kia perfido al sia amata amiko, la pajloĉapelo!
Tiu malgaja penso preskaŭ plorigis Henrikon. Li iris al la
bovpaŝtejo kaj al la lageto, kiu estis parto de la barilo ĉirkaŭ la
paŝtejo. Bovinoj lekis la nigran akvon per nigraj langoj. Botelo da
fiŝhepatoleo, eĉ mirakla fiŝhepatoleo, ne estas pli utila aŭ kara, ol
la simpla pajloĉapelo. Henriko faris sian plejan eblon por utiligi la
fiŝhepatoleon, sed ĉiam estis malhelpoj kaj ĝenoj. Li ne fariĝis riĉa
aŭ benata – male, li estis preskaŭ mortigita. Simpla plano tiel facile
devojiĝis al farso kaj malpieco! Por homo kiel Henriko, tio estis ne-
tolerebla. Prefere li mortu en la akvo kaj lasu tiun ĉi vivon, plenan je
trompoj kaj teruroj.
Kaj Henriko ĵetis sin en la lageton por droni, ĉar droni ja estas sim-
ple. Sed eĉ tio fariĝis farso. La ŝuoj, tro ofte ŝmiritaj per fiŝhepatoleo,
ensorbis tiom multe da ĝi, ke ili rifuzis subakviĝi. Same ne sinkis
la manoj, kiuj ekde la unua renkontiĝo kun la fiŝhepatoleo ne havis
bonan lavadon. Henriko flosis kiel korko en la malpura lageto.
“Diable!” Henriko kriis, kaj la bovinoj muĝis pro lia kolera sakraĵo.
Kial ĉiam malhelpoj? Lasu al senesperulo droni – tiu ne bezonas la
vivsavadon, kiun provizas la fiŝhepatoleo. Sed ne estis solvo. Henriko
ne povus droni. Li eliris el la lageto, jam tute malseka, kolera, kaj
viva.
“Iru en la inferon, vi aĉaĵo!” Henriko ĵetis la botelon en la lag-
eton. Sed la botelo same ne povis sinki – ĝi rompiĝis kontraŭ la akvo
kiel vitro kontraŭ brika muro, kaj la fiŝhepatoleo disetendiĝis laŭ la
159Marvirinstr ato
akvosurfaco. La krepuska suno lumigis la ĉielarkajn kolorojn de la
oleo, kaj vitraj fragmentoj de la botelo briletis ore kaj purpure.
“Iom stinka ĉielarko, tamen”, diris Henriko ŝajne al la bovinoj. Ili
muĝis kaj lekis ĉe la akvo malsukcese. Io repuŝis iliajn langojn.
Henriko sopiris al sekaj vestaĵoj kaj vespermanĝo. Post ambaŭ li
sentis sin pli homa.
“Edzino, tiu oleo savis mian vivon”, diris Henriko al sia edzino.
“Tion eĉ pajloĉapelo ne povus fari. Almenaŭ bone finiĝis la afero.”
En la mateno, kiam Henriko leviĝis por rekomenci la vivoritmon,
la bovinoj mankis. Vico de malsekaj hufosulkoj komenciĝis ĉe la lag-
eto, kiu fariĝis ponto pro la disverŝita fiŝhepatoleo. Henriko ekkuris,
sekvante la hufopadojn, sed tro rapide ili fariĝis helaj kaj konfuzaj,
kaj la spuroj estis plene perditaj ĉe la ĉefvojo. La bovinoj disiris al ĉiuj
anguloj de la mondo.
Henriko staris en la mezo de la vojo kaj gratis la kapon, ĉar nur
tio restis por fari. Ĉio alia estus vana! Centoj da vagonoj pretervetu-
ris, centoj da ĉevaloj kaj veturigistoj rapidis laŭ la vojo al bieno aŭ
vilaĝo, diservo aŭ ponto, por pagi impostojn aŭ riverenci pastron.
Neniu atentis Henrikon, kies okuloj pleniĝis de larmoj. Al li mankis
eĉ pajloĉapelo por kovri la vizaĝon.
Jen unu vagono haltis! Ĝin tiris magra azeno, kaj la veturigisto
portis maldikan, ŝiritan robon, Lia barbo estis griza kaj malpura, sed
lia vizaĝo estis serena kaj benata. Tiu salutis Henrikon.
“Sinjoro”, diris la sanktulo, “mi petas vin, prenu mian pajloĉapelon.
Vi bezonas ĝin pli ol mi.”
160Meduzet’
A
nna malamis la maron – tre nekutima sinteno en nia familio.
Pro tio, ke duontaga ekskurso al la proksima plaĝo kostis
neniom, Panjo ĉiun belveteran semajnfinon inter aprilo kaj
septembro preparis sandviĉojn kaj enaŭtigis nin. Mi ŝatis naĝi ĝis la
buoj kaj plonĝi al la sabla fundo serĉante konkojn kaj glatajn ŝtonojn.
Panjo restis en la malprofunda akvo por pli bone vidi Annan, aŭ sidis
sur la plaĝo kaj lasis la ondojn kirliĝi inter ŝiaj piedfingroj. Kaj Anna
sidis sur la varmega sablo, tusis kaj plendis.
Kutime Anna estis la eta ombro de Panjo. Ŝi ĉiam helpis baki la
kuketojn por festotagoj kaj kantis amuzajn kantojn kiuj ridigis Pan-
jon, dum mi emis resti en mia dormoĉambro kaj ŝajnigi min okupata
de hejmotaskoj. Nur pri la maro Anna estis malbonhumora. Ŝi sci-
povis naĝi, sed la ondado en la maro teruris ŝin, kaj la fiŝetoj naĝis
tro proksime, kaj markreskaĵoj gluiĝis al ŝiaj kruroj – mallonge, la
maro naskis en Anna puran naŭzon. Mi proponis, ke ni lasu Annan
hejme kiam ni vizitis la maron. Sed Panjo tiun ideon forte neis – tiel
juna knabino ne restu sola – kaj eĉ Anna tremetis, ĉar ŝi ankoraŭ
timis la bestaĉojn, kiuj vivis en la ŝranko, kaj kredis je la magia povo
de Panjo regi tiujn bestaĉojn per lulkanto kaj taso da akvo. Do ĉe la
maro Anna plej ofte fosis en la sablo for de la akvo. Nenion ŝi serĉis
krom distron.
Iun someron Panjo aĉetis por la kompatinda Anna “flosflugilojn”
– plastajn rondaĵojn, kiujn infano portas sur la brakoj por teni sin en
la akvo. “Ili helpos vin ne timi la ondojn”, diris Panjo. “En la baseno
vi naĝas kiel salikoko!”
“Sed la baseno ne odoras kiel morta fiŝo”, diris Anna. Tamen la
venontan semajnfinon Anna surmetis la flosflugilojn, ĉar Panjo
promesis aĉeti al ŝi ion bongustan se ŝi bonkondutos. Pinĉante la
nazpinton, Anna enakviĝis. Panjo flosis apude, tenante ŝiajn manojn.
161Marvirinstr ato
La akvo estis plaĉe varma, Anna devis konfesi, kaj ĝis nun ne vidiĝis
ŝlima markreskaĵo.
Subite Anna ekkriis kaj renversiĝis en la akvo. Momente baraktis
la brakoj kaj kruroj, sed subite ĉio ĉesis. Ŝia kapo malaperis sub la
akvo. “Ŝi ne spiras”, diris Panjo inter plorsingultoj, trenante la kom-
patindulinon reen al la plaĝo. Sekvis teruraj momentoj de plena si-
lento, kaj Panjo tremetis kvazaŭ ŝin tuŝis io malvarma. Mi volis plori,
kaj gapantoj ĉirkaŭis nin. Anna sterniĝis sur la sablo, kaj Panjo pre-
mis ŝian bruston – unu, du, tri, unu, du, tri. Kaj tio efikis! Anna tusis
forte kaj komencis spiri. Tuj ŝi eligis kriegon.
“Mia kruro!” ploris la infano. Tie troviĝis mallarĝa purpura
vundo – postsigno de meduza tentaklo. En la hospitalo oni donis al
Anna injekton kontraŭ la veneno. La vundo ne estis grava, verŝajne
de juna meduzo. Sed por infaneto, eĉ eta vundo povas esti danĝera.
Hejme Panjo kuŝigis ŝin en la liton kaj sidis zorgoplene dum la ĉielo
mallumiĝis.
Dum la nokto Anna sonĝis pri meduzo, kiu naĝis antaŭ brile blua
fono. Ĝi havis ruĝan korpon kun miloj da tentakloj longaj kiel Anna
mem. Al Anna ŝajnis, ke la meduzo enspiris kaj elspiris – je la elspiro
la korpo fariĝis ege mallarĝa, kvazaŭ linio, kaj je la enspiro ĝi pufiĝis
ĝis larĝo egala al la longo. La metamorfozo vekis unue teruron en
Anna. La ideo, ke iu povas tiel rapide ŝanĝiĝi forte skuis ŝin. Sed en
la sonĝajn pensojn de Anna venis la ideo, ke la meduzo similas al
pluvombrelo fermiĝanta kaj malfermiĝanta, kaj tio elvokis rideton
ĉe la dorma buŝo.
Panjo rimarkis la rideton kaj sentis pli da trankvilo pri la kara
infano. Ŝi kisis ŝian frunton.
La venontan matenon estis grize kaj pluvis, sed en la ĉambro
de Anna brilis blua lumo. Mi vidis la lumon elradiantan de sub ŝia
pordo sed ne enrigardis, timante veki Annan dum ŝi bezonas dorm-
adon. Eble vizitis ŝin lumradianta kuracanta anĝelo – ĉiukaze ne
indas interrompi la okazaĵon. Post kelka tempo mi aŭdis la voĉon de
162Meduzet’
Anna kaj frapis ĉe la pordo. Ene mi vidis, ke Anna parolas al mal-
granda meduzo, kiu elradias bluan lumon kaj ŝvebas en la aero antaŭ
Anna. La meduzo ne eligis iun ajn sonon – ĝi simple ŝvebis en plena
trankvileco.
“Ĉu ne unuarange?” ĉirpis Anna. “Mi renkontis ŝin pasintnokte,
kiam ŝi venis pardonpeti pro la vundo. Kiel afable! Kaj mi kredis, ke
kiam mi vekiĝos ŝi foriros, kiel Mirlando por Alico, sed mi devigis
Meduzeton promesi, ke ŝi restu almenaŭ ĝis la matenmanĝo, por ke
ŝi renkontu vin kaj Panjon.”
Panjo enŝovis la nazon en la dormoĉambron kaj krietis pro sur-
prizo. Ŝi trifoje profunde enspiris kaj elspiris, kaj laŭte kalkulis ĝis
dek (jen ŝia kutima maniero trankviliĝi post io streĉa). Tio ŝajnis
efika, ĉar Panjo bone ekregis sin dum ni prezentis nin al Meduzet’.
La tentakloj iom leviĝis kiam ni salutis, kaj mi havis la senton, ke tio
estas afabla gesto en la maro. Anna demandis, “Panjo, Meduzet’ estas
malsata. Ĉu ŝi povas resti por la matenmanĝo?”
“Kara, mi ne scias, ĉu via febra sonĝo manĝu kun ni”, diris Panjo.
“Mi ne sonĝas!” diris Anna. “Ankaŭ vi povas vidi Meduzeton!”
“Nu, ni ĉiuj spertis la premon de la hieraŭaj eventoj”, diris Panjo.
“Porti mian karan filinon al hospitalo – estas terure! Eble la meduzo
estas ia komuna halucino.”
Meduzet’ sekvis Annan al la kuirejo, kie Panjo jam pretigis ovojn
kaj ŝinkon. Diris Panjo al mi: “Bonvolu verŝi plian tason da oranĝa
suko kaj preni aldonan teleron.” Ĉiuj sidiĝis, krom Meduzet’, kiu
ŝvebis super sia telero kaj tentaklumis la frititajn ovojn kaj ŝinkon.
De tempo al tempo ŝi prenis peceton da manĝaĵo kaj enŝovis ĝin tra
nevidata faŭko. Dum pluraj momentoj la peceto estis videbla en la
blua meduzkorpo, antaŭ ol ĝi dissolviĝis.
Panjo tusis por interrompi la malĝentilan gapadon kaj demandis
min, pri kio mi lernos morgaŭ en la lernejo. Mi nur murmuris ion pri
matematiko kaj volis reveni al la ovoj, sed Anna peris de Meduzet’
demandojn. Kia matematiko? Algebro. Ĉu malfacile? Ne tre. Ĉu
163Marvirinstr ato
longe mi studis algebron? Ĉu matematiko plaĉas al mi pli, ol aliaj
studoj? Kion opinias la aliaj studentoj en mia klaso pri algebro? Anna
riproĉis Meduzeton pro la troa scivolemo, kaj Meduzet’ retiriĝis
iomete. Per Anna ŝi faris komplimenton al Panjo pro la manĝaĵo.
“Ne tiel bone oni manĝas en la maro”, diris Anna.
“Kompreneble, kara”, diris Panjo. “Ĉu vi kaj kaj via febra sonĝo
volas viziti la kuraciston post la matenmanĝo? Se jes, mi aĉetos por vi
ion bongustan ĉi-posttagmeze.”
“Tio devas esti duoble bona, ĉar hieraŭ vi promesis al mi ion bon-
gustan se mi kuraĝus naĝi en la maro, kaj mi kuraĝis, sed ĝis nun vi
aĉetis nenion por mi!”
Mi atendis, ke la meduzo foriros antaŭ la vizito al la kuracisto –
scienco certe fortimigos tiun ĉi fantazion. Sed Anna diris, ke Med-
uzet’ volas vidi tiun kuraciston kaj konstati, ĉu ŝi estas febra sonĝo
ankaŭ por li. La kuracisto longe palpis Annan kaj studis ŝian vundon
sub lupeo dum Meduzet’ ŝvebis ĉirkaŭ Anna kaj interesite sekvis la
okazaĵon. “Ne tiel bone oni kuracas en la maro”, diris Anna. Fine
la kuracisto deklaris, ke temas pri sana knabino kaj sana meduzo,
kvankam iom nekutimaj.
Panjo demandis, ĉu povas esti komuna halucino, eble pro ekscitiĝo
aŭ laborpremo. La kuracisto diris, ke li ĵus revenis de ferio dum kiu li
multe malstreĉiĝis. Tial estas malverŝajne, ke ankaŭ li spertis komu-
nan halucinon pro ekscitiĝo aŭ laborpremo. “Tamen, kara sinjorino,
mi konsilas, ke vi trinku duonglason da ruĝa vino ĉiutage.”
“Ĝis malaperos la meduzo?” demandis Panjo. La kuracisto gratis
la nazon. Reveninte al la aŭto, Panjo demandis, ĉu Anna eble volas
sidi sur la antaŭa seĝbenko kun ŝi. Ĝis nun Anna neniam rajtis sidi
sur la antaŭa benko, kaj tio devis esti honoro. Anna tamen diris, “Mi
preferus la malantaŭan kun Meduzet’. Eble la fratino volas?” Sed por
mi sidi antaŭe ne estis nova – jam kelkajn jarojn mi estis sufiĉe aĝa.
Hejme Panjo vokis Annan en la kuirejon. “Ĉu vi volas helpi min
pri la kuko por via avino? Postmorgaŭ ŝi aĝos sesdek du!”
164Meduzet’
Anna nee skuis la kapon. “Mi kaj Meduzet’ iros al la biblioteko.”
“Kara, mi ne povas porti vin kaj vian febran sonĝon al la bib-
lioteko. La kukon ni devas baki, kaj … ”
“Vi ne devas, Panjo. Mi rajdos la biciklon.”
“Sed estas danĝere! La stratoj estas aŭtoplenaj … ”
“Panjo, mi ne estas infano! Mi zorgos pri la stratoj kaj ĉio estos
bona! Meduzet’ helpos.”
“Vi ne rajtas iri. Bonvolu elpreni la ovojn kaj buteron el la fridujo.”
Anna forkuris en sian dormoĉambron kun Meduzet’ kaj laŭte fer-
mis la pordon. La bruo efikis al Panjo kiel pistolpafo.
Tiun posttagmezon Panjo sidis en mia dormoĉambro kaj longe
parolis. Mi volis legi sed sentis la devon de bonkonduta filino
aŭskulti. “Ĉu vi kredas, ke estas danĝere? Ni preskaŭ perdis Annan
hieraŭ”, ŝi ploretis. “Kio okazus, se tiu meduzaĉo denove vundus ŝin,
eĉ hazarde?”
Mi diris, ke ĉi tiaj strangaĵoj neniam longe daŭras. Se temas pri
komuna halucino, ni ĉiuj baldaŭ malstreĉiĝos, kaj se temas pri iu mi-
raklo, nu, mirakloj estas nur portempaj, kaj se temas pri iu enpuŝiĝo
el la fabela mondo, indas memori, ke ĉiu oldulo kun enormaj flug-
iloj finfine forflugas, kaj ĉiu malaperinta nazo regluiĝas al la ĝusta
vizaĝo. Mi lernis pri tio en mia kurso pri literaturo.
“Kion vi diras, infano? Nazoj kaj flugiloj?” Panjo sulkigis la
brovojn.
Lunde Anna petegis Panjon skribi klarigon pri la komuna haluci-
no al s-ino Hanigan, la lerneja instruisto. S-ino Hanigan grumblis pri
la manko de skribotabloj, sed fine permesis, ke Meduzet’ restu en la
klasĉambro. Rikardo, kiu sidis apud Anna (kaj tial apud Meduzet’),
forte plendis, ke li havas alergion kontraŭ ĉiaj marestaĵoj, ke la blua
lumo, kiun elradias Meduzet’, ĝenas liajn okulojn, kaj ke io odoraĉas.
Sed tiu Rikardo jam tro multe kriadis pri alergio kontraŭ kreto, do s-
ino Hanigan ne aŭskultis liajn plendojn, kaj Meduzet’ provis malfor-
tigi iom sian bluan lumon, kaj la odoraĉon oni forigis kiam Rikardo
165Marvirinstr ato
malkovris, ke li ne forĵetis sandviĉon, kiun li alportis por tagmanĝo
la pasintan semajnon. Dum la paŭzo Anna estis ĉirkaŭita de scivol-
emuloj. La knaboj volis vidi la vundon, kaj la knabinoj demandis: ĉu
estis timige en la hospitalo, kaj ĉu ŝi timis, ke ŝi mortos, kaj ĉu Panjo
aĉetos por ŝi ion bongustan, ĉar ŝi tiel bonkondutis dum la afero?
Nur Rikardo demandis pri Meduzet’: kion manĝas Meduzet’, kaj kio
interesas ŝin? Anna diris, ke Meduzet’ manĝas ovojn kaj ŝinkon kaj
interesiĝas pri algebro. La respondoj kontentigis la scivolemulojn kaj
ne elvokis pliajn demandojn.
Vespere brosante la dentojn mi aŭdis Annan. “Meduzet’, vi ne
foriros, ĉu? Bonvolu, bonvolu resti, almenaŭ unu tagon plu! Panjo
ekŝatos vin, mi certas.”
Panjo, kiu sidis ekster la dormoĉambro kaj aŭskultis ĉion, komen-
cis plori ree. “Kaj kio, se la meduzaĉo denove atakos mian karuli-
neton?” ŝi diris. “Estas maldece kaj kontraŭnature, ke meduzo restu
inter homoj.”
La venontan matenon Panjo ŝtele enrigardis en la ĉambron de
Anna. Meduzet’ ankoraŭ ŝvebis apud la lito, kaj Anna dormis trank-
vile kun rideto sur la vizaĝo. La saman bildon vidis Panjo la sekvan
matenon, kaj la postsekvan. Tiam Panjo decidis, ke eble ŝi ignoru
Meduzeton dum la tuta tago, sed eĉ post tio, Meduzet’ akompanis
Annan ĉien. Mi neniam vidis ilin disaj eĉ je du metroj. Estis kvazaŭ
Anna estis anstataŭaĵo por akvo – ekster la influo de Anna, Meduzet’
ne povus vivi.
Post kiam Anna kaj Meduzet’ englutis la matenmanĝon kaj
forkuris, Panjo alparolis min. “En via fabelo, kiel oni forigis la old-
ulon kun enormaj flugiloj?”
“Li foriris propravole, post kiam li ne plu estis utila.”
“Nu, tio neniam okazus. Kio alia?”
“Foje kiam la geknaboj plenkreskiĝas la magiaj vizitantoj mal-
aperas.” Panjo neis. “Aŭ ili eksopiras la hejmon, aŭ konsciiĝas, ke nia
mondo ne akceptas ilin, aŭ ili mortas savante ies vivon.”
166Meduzet’
Panjo dankis min kaj komencis lavi la telerojn.
La postan semajnfinon Panjo proponis al ni familian ferion al la
maro. Tio ege malfeliĉigis Annan, kaj eĉ la blua lumo de Meduzet’
iom paliĝis kiam la familio enaŭtiĝis. “Estas simple ne dece”, flustris
Panjo al mi, “ke Meduzet’ ankoraŭ ne foriris. Gasto estas kiel fiŝo –
ambaŭ baldaŭ komencas odoraĉi, kaj hazarde tiu ĉi gasto estas fiŝo.”
“Meduzo ne estas fiŝo”, mi diris. “Ĝi estas senvertebra.”
Ĉe la maro, Anna petis la flosflugilojn. “Karulineto, flosflugiloj
estas por infanoj”, diris Panjo. “Vi ne estas infano, ĉu?”
Anna indigniĝis kaj rigardis al Meduzet’. La duopo eniris en la
akvon sen flosflugiloj. Timeme Anna naĝis iom post iom pli foren de
la plaĝo, kaj malaperis sub subita ondo.
Panjo tenis la spiron. Ĉu Anna estas en morta danĝero? Ĉu la
stranga estaĵo oferas sin por savi ŝian vivon?
La ondo disiris en dekmil blankajn gutojn laŭ la sabla strando, kaj
Anna reaperis ridante kaj aplaŭdante, kaj Meduzet’ ankoraŭ ŝvebis
apud ŝi. “Panjo, vi pravas, estas multe pli amuze sen tiuj infanecaj
flosflugiloj! Vidu, mi povas naĝi ĝis la profundo!” Je tiu momento mi
vidis en Panjo nek malesperon nek akcepton, sed rezignon.
Dum la venontaj monatoj la vivo hejme kaj en la lernejo plene
kutimiĝis al Meduzet’. Anna laciĝis de konstanta demando-perado,
do ŝi akiris por Meduzet’ plumon kaj paperon. Dum longaj horoj la
duopo ekzerciĝis en manskribado; fine Meduzet’ scipovis skribi eĉ
kursive. Meduzet’ finis la lernejan jaron kiel gasto, sed kiam la nova
jaro komenciĝis, ŝi estis enregistrita kiel oficiala studento. Ŝi havis
bildon en la lerneja jarlibro.
Mi trarigardas la familiajn fotoalbumojn kaj vidas Meduzeton en
ĉiu bildo, en kiu aperas Anna: ĉe la Kampara Foiro, ĉe la avino en la
Sudo, eĉ ĉe la fino de la universitato, kiam ambaŭ – Anna kaj Med-
uzet’ – diplomiĝis pri marbiologio. Nun la nedisigeblaj amikinoj
– oni povus diri fratinoj, sed Anna kaj Meduzet’ rilatas multe pli
intime unu al la alia, ol al mi – partoprenas sciencajn esplorojn en la
167Marvirinstr ato
Suda Pacifiko. Panjo provas telefoni al ili almenaŭ ĉiumonate, sed la
konversacioj estas mallongaj kaj supraĵaj. Ege malofte ili venas viziti
nin, kaj nur je Kristnasko ni ricevas leteron kun la eleganta man-
skribo de Meduzet’.
168El la Taglibro pri la Okcidenta Vojaĝo
P
ost kiam ni eliris el la vilaĝo de la dukapuloj, ni iris norden,
sekvante la riveron Oĉahoĉe – “la riveron de glacio”. La nomo
ŝajnis al ni stranga, ĉar la vetero en tiu ĉi parto de la lando
estas milda, kaj ni ne povis imagi, ke glacio iam flosus en la rivero
Oĉahoĉe. Glacio estas transportata ducent mejlojn el la nordo kaj
konservata en grotoj. “De kie venas tiu nomo?” ni demandis nian
gvidanton. Li diris simple “baniĝantaj junulinoj”.
Por kompletigi mian taglibron, mi petis la plenan rakonton – kun
ĉiuj detaloj pri la baniĝantaj junulinoj. Nia gvidanto emfazis, ke
temas pri “lunulinoj”, ne “junulinoj”. Ĝis la fino de sia vivo li havis
malfacilaĵojn pri nia lingvo.
Nia gvidanto klarigis per malrapida voĉo, kvazaŭ li parolis al in-
fanoj. Lunulinoj venas kompreneble de la luno, kiu estas farita el gla-
cio. Tio estas memevidenta. La suno estas varma kaj donas varmon
al la tago; la luno estas malvarma kaj frostigas la noktan aeron. Se
oni sidas ekstere dum somera tago, oni sentas pikadon de varmegaj
radioj sur la kapo; se oni kuŝas ekstere dum la nokto, oni sentas mal-
varman elspiron. Matene restas roso, kiu estas la fandiĝintaj kristaloj
de la lunlumo.
De tempo al tempo, la lunulinoj venas al la tero per sia kaŝita vojo
apud la rivero Oĉahoĉe, kie ili banas sin. Kial? Por amuzo, esploro,
saniĝo, refreŝiĝo. Same oni refreŝigas fiŝon, kiu estis konservita inter
glacio kaj pajlo. Por la lunulinoj bani sin estas frandaĵo, ĉar pro la
malvarmo mankas kuranta akvo sur la luno. La lunulinoj ridegas,
plaŭdas, lasas la akvon tragliti siajn harojn, kaj poste ili kuŝiĝas sur
la rokoj por sekiĝi, ĉar ili mortus de malvarmumo se ili revenus al la
luno kun malseka haŭto.
Estis iom da senco en la sovaĝaj ideoj de nia gvidanto. Verŝajne
niaj prauloj havis similajn nociojn. Scienco kaj teknologio ankoraŭ
169Marvirinstr ato
forbalaas la polvon de malnovaj superstiĉoj, eĉ inter ni, kleruloj.
Ekzemple, ni nun scias, ke malgraŭ la kredoj de sovaĝuloj, kuranta
akvo troviĝas sur la luno. Niaj modernaj teleskopoj vidas kanalojn,
tra kiuj la akvo fluas. Tion ni provis klarigi al nia gvidanto, sed li
insistis pri la lunulinoj kaj diris, ke li montros al ni ilian banlokon.
Sibley, la profesoro, avertis nin pri la grekaj legendoj, en kiuj sol-
datoj, esploristoj aŭ ĉasistoj hazarde malkovras la banlokon de diino.
Pozitivaj rezultoj maloftas. Plej ofte la soldatoj fariĝas porkoj aŭ salo-
turetoj. Sed Sibley jam montris sian timemon. La kara leganto memo-
ru, kiom li freneziĝis apud la ŝtonaj kapegoj. Krome, estas certe, ke
la lunulinoj de tiu ĉi regiono neniam surgrimpis Olimpo-monton.
Anslow estis tro entuziasma pri la lunulinoj, kaj mi devis averti lin
denove kontraŭ malpiaj pensoj.
Mi ne volis prokrasti nian nordan iron, sed nia gvidanto klarigis,
ke nia vojo pasas proksime al la banloko, kie estas krome bela aro de
dolĉaj pomujoj. Ne pro scivolemo sed pro komplezemo mi konsentis.
Duontagon ni iris norden sekvante ĉaspadon inter pinoj, kiu kon-
dukis nin for de la rivero Oĉahoĉe. La tereno fariĝis pli kaj pli kruta,
sed la montoj restis dense arbokovritaj. Eĉ post tagmezo la suno ne
facile trapenetris la folioplafonon, kaj ni daŭrigis plurajn horojn sen
bezono refreŝiĝi.
Iom post la tria nia gvidanto montris al ni mallarĝan padon, kiun
ni devos sekvi suben, reen al Oĉahoĉe kaj la banloko. Ĝi kondukis nin
tra mallarĝa valo. La falintaj arbotrunkoj donus perfektan kaŝlokon
al malamiko, se iu celus embuski nin. Sed mi ne elprenis la pafilon,
ĉar nia gvidanto jam montris, ke li estas fidinda kaj perceptema. Li ne
kondukus nin al pereo, ĉar li jam dividis panon kun ni.
La pado sekvis la fundon de la valo, kaj mi surpriziĝis, ke mankis
obstakloj. Branĉoj ne baris nian vojon, kaj neniuj ŝtonoj kuŝis sub-
piede. La afero estis nur kuriozaĵo, ĝis ni rimarkis ponteton super
mallarĝa fendo. Dudek paŝojn for, ŝtuparo helpis al ni malsupreniri
deklivon. Mi tre surpriziĝis trovi tiajn artefaritaĵojn en la sovaĝa
170El la Taglibro pri la Okcidenta Vojaĝo
arbaro. Nia gvidanto klarigis, ke la lokaj triboj prizorgas la padon
kaj riparas la pontetojn kaj ŝtupojn kiam necesas, sed la artefaritaĵoj
mem estas antikvaj. Kiam prema sekeco kaj sufoka varmego alvenas
al la lokaj triboj, tio estas signo, ke io baras la padon al la malvarma
rivero. Junuloj venas por faciligi la vojon de la refreŝigaj ventoj kaj
akvoj. Sibley rimarkis, ke la ŝtonoj estas riveraj – rondaj kaj glataj.
Eble ŝtormaj ventoj pelas akvon el la rivero kaj en la valon, li diris.
Sed tiajn ŝtormojn, kiaj povas ŝanĝi la fluon de rivero, mi vidis nur en
Rusio, kiam la maraj blovoj repuŝas la riveron Neva.
Post nelonge ni aŭdis la plaŭdan kuron de akvo, sed subite, ŝtona
muro baris la padon.
La ekzisto de la muro kaj la barita pado ne kongruis kun la kredoj
pri varmego. Antaŭe mi pensis, ke la sovaĝula menso ne kapablas
vidi tian malkongruecon, sed dum tiu ĉi vojaĝo mi lernis, ke la relig-
ioj kaj superstiĉoj de la sovaĝuloj ofte estas surprize komplikaj kaj
havas klarigojn por multaj ŝajnaj problemoj. Nia gvidanto pensis pri
la afero kaj diris, ke verŝajne la muro fariĝas trairebla dum necesaj
momentoj. Alie la malvarmaj ventoj blovus ade kaj farus frostovalon
el la tuta regiono.
La ŝtonoj en la muro estis dense amasigitaj por krei barilon dikan
je kelkaj futoj kaj altan nur kvar aŭ kvin futojn. La muro etendiĝis
ambaŭdirekte ĝis la fino de nia vidpovo, kaj nia gvidanto diris, ke
ĝi sekvas la riveron je pluraj mejloj. Sibley emfazis, ke tia muro estus
utila por haltigi inundojn, sed la afero ŝajnis al mi pli militaspekta.
Tamen sperta militisto ne konstruus tian muron apud rivero, ĉar la
rivero mem estas natura barilo al invadantoj.
Ni demandis nian gvidanton, ĉu li rajtas iri trans la muron. Li
skuis la kapon nee, sed Anslow jam transsaltis ĝin kaj vekriis pro
malbona surteriĝo. Sur la alia flanko de la muro troviĝis malpro-
fundaj truetoj, sufiĉe grandaj por unu kuŝanta homo. Ni ne vidis ilin
antaŭe, ĉar ili troviĝis tuj apud la muro, en ĝia ombro. La truetoj
pli klare pruvis mian supozon pri la milita celo de la muro. En tiaj
171Marvirinstr ato
truoj soldatoj povas kaŭri inter sagopafadoj aŭ atendi ĝis malamikoj
transsaltos la muron kaj tiam piki ilin de malantaŭe. En multaj truoj
ni trovis malnovajn bluajn tolaĵojn. La blua koloro estis neatendita,
ĉar mankas al la sovaĝuloj la bezonataj kolorigiloj. Sibley konservis
specimenon.
Kelkajn paŝojn trans la muro troviĝis larĝaj plataj rokoj kaj finfine
la rivero mem, kiu en tiu ĉi loko vastiĝas kaj malprofundiĝas. Anslow
deprenis la botojn, ĉar li volis bani la piedojn, sed nia gvidanto metis
sian manon sur la frunton – gesto, kiu signifas en la sovaĝula idiomo
“ne fari”. Anslow ruĝiĝis kaj plendis al mi, ke la funguso, kiu infektis
liajn piedojn, bezonas regulan banadon. Mi silentigis lin kaj diris, ke
prefere li banu la piedojn per akvo el sia propra akvujo. Ofendinte
nian gvidanton, ni pereus en la sovaĝa arbaro.
Nia gvidanto montris al ni la pomujojn, kiuj troviĝis sur la per-
mesata flanko de la muro. Ni ĉiuj rikoltis la maturajn fruktojn de la
malaltaj branĉoj. Anslow kuraĝis grimpi pli alten – liaj piedoj ŝajne
ne multe ĝenis lin. Dum ni plenŝtopis niajn pakaĵojn, la vespero
enŝteliĝis. Pro la densaj arboj kaj la profunda valo, la krepuska suno
rapide malaperis el la ĉielo kaj lasis nin en kreskanta malhelo.
Mi ordonis, ke ni starigu la tendojn kaj vespermanĝu. Nia pro-
greso estis nekontentiga. Mi diris, ke morgaŭ ni ne flankeniros por
pomoj aŭ superstiĉoj, sed kun duobla rapideco sekvos la ĉaspadon
norden.
La lunulinoj okupis niajn pensojn denove dum ni kuiris
vespermanĝon kaj malpakis la lankovrilojn. Nia gvidanto distris nin
per unu el la sovaĝulaj mitoj. Li rakontis pri la malpermesita amo
inter lunulino kaj indiĝeno, kiu nomiĝis Adakote. Neniam ili povus
kunvivi en paco inter siaj popoloj. Do, ili konstruis loĝdomon en la
altaj montoj, kiuj en somero similas la valon de la indiĝeno kaj en
vintro similas la glacian lunon. Oni vidas la tombojn de li kaj de la
rave bela edzino se oni sekvas la militvojojn trans la valo. Rave bela
172El la Taglibro pri la Okcidenta Vojaĝo
edzino! Tiu penso lumigis niajn sonĝojn – krom por Sibley, kiu havis
la unuan deĵoron.
Kelkajn horojn poste li vekis min por mia vico, kaj mi prenis la
gardodevon dum la aliaj dormis. La steloj kaj la luno estis apenaŭ
videblaj malantaŭ la folioj kaj branĉoj. Malvarma vento blovis de la
rivero, do mi kaŭris malantaŭ la muro. Sed aŭdiĝis neatendita bruo
de la alia flanko, kvazaŭ plaŭdado en la rivero. Mi levis la okulojn
super la rokojn.
La rivero estis plene lumigita de pala lunlumo. Junulinoj baniĝis
kaj naĝis en la kuranta akvo. Mi klare vidis ilin, ĉar ili estis nur dek
paŝojn for. Unue mi rimarkis iliajn harojn, kiuj estis longaj kaj blan-
kaj. Ilia haŭto estis blublanka, kaj ŝajnis des pli pala pro la lunlumo.
Ankaŭ iliaj lipoj estis bluaj. Mi atendis vidi bluajn okulojn, sed iliaj
okuloj fakte estis malgrandaj kaj tute nigraj (fakto, kiun mi povis
konfirmi poste). Iliaj oreloj estis nekutime longaj – tri poleksojn pli
longaj, ol normalaj, kaj iliaj nazetoj estis suprenturnitaj, kiel tiuj de
kunikloj. La vizaĝtrajtojn oni ne povis nomi fajnaj aŭ rafinitaj, sed
iliaj graciaj movoj kompensis la strangecon de iliaj vizaĝoj.
La lunulinoj jam estis nudaj, kaj iliaj bluaj roboj kuŝis sur la river-
bordo. Mi devas konfesi, ke mi permesis kelkajn malĉastajn pensojn
eniri mian kapon. La kara leganto bonvolu pardoni, ke mi frandis la
vidaĵon, ĉar delonge nia ekspedicio estis for de la gracia beleco, per
kiu la civilizita koro nutras sin. Dum niaj vojaĝoj ni renkontis plurajn
virinojn el inter la sovaĝuloj, sed iliaj malfacilaj vivoj faris ilin fortaj
kaj dikbrakaj. Fojfoje tiuj sovaĝulinoj estis belaj, sed neniam graciaj
– nur ripozo kaj facileco kreas gracion. La ludantaj lunulinoj memo-
rigis min pri pacaj, senzorgaj horoj. Kvankam la malvarma aero
ankoraŭ blovis de la rivero, mi sentis en la koro iun varmecon, kiel
dum refreŝiga printempa tago. Sibley certe parolus pri grekaj nimfoj,
kaj ĝuste tial mi ne volis veki lin aŭ la aliajn. Nimfoj apartenas nur al
mitoj, al sonĝoj de solecaj ŝafistoj.
173Marvirinstr ato
La lunulinoj jen flosis en la rivero, lasante la akvon ĉirkaŭi ilin, jen
leviĝis kaj postkuris unu la aliajn, ridante senvoĉe, per sono simila al
susurantaj folioj. Iliaj malsekaj piedfrapoj kontraŭ la rokoj faris pli da
bruo, ol ilia ridado.
Unu el la lunulinoj ne partoprenis la kuradon. Ŝi restis sub la akvo
kaj nur malofte turniĝis por kapti iun ŝanĝon en la akvofluo. Mi ne
povis vidi, ĉu ŝi estis pli maljuna, ol la aliaj. Pli kaj pli ŝi altiris mian
rigardon. Mi raviĝis pro la klino de ŝia kapo kaj ŝultroj. El ĉiuj lu-
nulinoj, ŝi ŝajnis al mi la plej saĝa. Foje, mi havis la senton, ke ŝi vidis
min, sed mi ne estis certa. La okuloj de la lunulinoj ne estis same
perfidemaj, kiel la niaj.
Sibley dirus, ke mi estis ensorĉita, kiel Odiseo. Anslow dirus, ke ili
frostigus mian koron, antaŭ ol mi fandus iliajn.
Lunulino klinis sian kapon al la saĝulino por aŭskulti ion, kion mi
ne aŭdis, kaj turnis sin al la muro, al mi. Ŝia blublanka haŭto rebrilis
per akvogutoj kaj lunlumo. Mi kuŝiĝis senmove, premante min al la
muro, por ke neniu povu vidi min en la ombro. De la alia flanko mi
aŭdis spiradon kaj snufadon. La lunulino provis trovi min per sia
nazo. Ju pli ŝi alproksimiĝis, des pli malvarma fariĝis la aero kaj la
tero. Kaj jen ŝi estis tuj trans la muro, kaj la muro mem fariĝis kvazaŭ
glacio, kaj mia spiro estis peza blanka nubo.
Mi akre enspiris tra la grincantaj dentoj. Tion certe la lunulino
aŭdis per la grandaj oreloj. Tamen la snufado iomete pluiris kaj ĉesis.
Mi kuraĝis rigardi super la muro, kaj mi vidis ŝin ensalti la akvon per
risortaj kruroj. Mi ne scias, kial mi ne estis malkovrita. Povas esti, ke
mia odoro estis tro fremda al la lunulinoj.
Kaj unu post la alia la lunulinoj finis sian baniĝadon kaj kuŝiĝis
sur la ĉebordaj rokoj. Aliaj helpis al la saĝulino leviĝi kaj kuŝiĝi. La
akvogutoj glaciiĝis sur iliaj vizaĝoj aŭ glitis de la mola haŭto kaj
frakasiĝis sur la rokoj. En la lunlumo akvo fariĝis kristalo. Horojn ili
sekiĝis en la malseka nokto.
Finfine ĉiu remetis sian robon – ĉiu, krom la saĝulino. Ŝi ankoraŭ
174El la Taglibro pri la Okcidenta Vojaĝo
ne malfermis la okulojn. La aliaj palpis ŝian frunton kaj flaris ŝin.
Unu eĉ pinĉis la orelpintojn, sed tiu renkontis malaproban sonon de
la aliaj lunulinoj. Ili komprenis, samkiel mi, ke la saĝulino mortis.
Ŝian robon la lunulinoj uzis por vuali ŝian vizaĝon, kaj la kadav-
ron ili levis per komuna forto. Mi atendis, ke ili portos la mortinton
hejmen per sia kaŝita vojo. Sed ili metis ŝin en unu el la malprofundaj
truetoj apud la muro – sen kanto, sen preĝo, sen ploro. La lunulinoj
malaperis trans la rivero.
Falantajn soldatojn oni lasas sur la batalkampoj nur pro urĝa be-
zono. Se eble, oni portas kamaradojn al la hejmo por la enterigo. Iam
mi opiniis, ke lasi mortinton sur fremda tero estas sovaĝa ago, kiu
apartenas nur al la plej primitivaj kulturoj sen religioj aŭ tradicioj.
Sed dum niaj aventuroj, mia opinio ŝanĝiĝis. Se mi falus dum la eks-
pedicio, mi petus nian gvidanton enterigi min apud rivero, aŭ sur
montopinto. Tiel mi povus rigardi al la hejmo de fore kaj kompreni
ĝin pli bone.
La luno pendis en la ĉielo; ĝia lumo estis duonvualita de arboj kaj
folioj.
Mi atendis ĝis mi aŭdis nenion krom la kutimajn sonojn de la na-
turo – venton, akvon, ronkadon de miaj kunuloj, krieton de strigo. La
sorĉaĵo rompiĝis, kaj mi kuraĝis transiri la muron. Mi volis esplori
la kadavron de la mortinto, ĉar ĝi estis unika okazo lerni pri la lun-
ulinoj. Krome la taglibro bezonis kompletigon.
Mi deprenis la bluan robon de ŝia vizaĝo. Ŝia haŭto estis malseka,
kvazaŭ ŝvitokovrita. Ŝiaj vangoj estis rozkoloraj, kaj ŝiaj lipoj estis
ruĝaj. Mi tuŝis ŝian frunton kaj sentis varmecon. Dum momento mi
havis esperon, ke ŝi ankoraŭ vivas. Sed ŝi estis lunulino, ne homo, kaj
ŝi estis kreita ne el karno, sed el glacio. Jen estis klare: homoj fariĝas
palaj kaj malvarmaj dum ili kuŝas en la sino de morto; lunulinoj
rozkoloriĝas, varmiĝas, kaj forvaporiĝas. Ŝi degelis antaŭ la tagiĝo.
Fine restis sur la folioj nur blua robo kaj salaj rosogutoj.
Baldaŭ Sibley, Anslow kaj nia gvidanto vekiĝis. Ni matenmanĝis
175Marvirinstr ato
frititan salporkaĵon kaj freŝajn pomojn, kaj poste ni direktis niajn
paŝojn al la nordo. En la tagoj, kiuj sekvis mian renkontiĝon kun la
lunulino, mi relegis multajn paĝojn de mia taglibro kaj faris plurajn
korektojn.
176Akvoturo, Akvokruĉo
K
iam mi vizitis la urbeton Sudangulo, mi veturis ne laŭ la ĉefa
aŭtovojo, sed laŭ polvoplena kaj zigzaga vojo, kiu serpentu-
mis tra la kampoj. La pejzaĝo estis preskaŭ netuŝita dum la
lasta jarcento – mankis telefonfostoj, elektrodratoj, kaj stratlampoj.
Eĉ la pavimo ŝajnis antikva. Ĉio ĉi tre plaĉis al mi, ĉar mi ne amas la
metalojn kaj kolorojn de la moderna epoko. Plej rava estis vico de im-
ponaj malnovaj domegoj, kiuj subite aperis apud la malzorgata vojo.
Ili estis veterbatitaj kaj ŝajne neloĝataj, sed iam ili estis grandiozaj kaj
pompaj. Kolonoj kaj ŝtuparoj ornamis la eksteraĵojn, kaj la tegmen-
toj estis altaj kaj pintaj. Oni uzis luksajn konstrumaterialojn – feron,
ŝtonon, brikon, multekostajn fremdajn lignojn. Tiaj domegoj nenial
hontindus eĉ en la plej arogantaj sudusonaj urboj – Charleston aŭ
Savannah. Kia mistero, ke ili troviĝis tamen en la mezo de kamparo,
apud malzorgata vojo.
Tuj malantaŭ la domegoj estis alia vico de domoj. Tamen, tiuj
domaĉoj estis mizeraj, senvaloraj – preskaŭ ruinoj. La nefarbitaj lig-
naj muroj estis grizaj kaj kurbiĝintaj, kaj truoplenaj tolaĵoj farse rolis
kiel tegmentoj. Mankis vitroj en la fenestroj. Altaj kreskaĵoj baris la
pordojn. La naturo jam duone reprenis la domojn en la teron.
Kiam mi haltis en Sudangulo, mi demandis pri la domegoj kaj
domaĉoj. La deĵoranto ĉe la benzinvendejo respondis per rikano. “Ili
estas la domoj de la vojaĝantoj”, li diris.
Fakte li diris “ciganoj” sed li ne celis tiun malfeliĉan eŭropan
popolon. Prefere estus elekti pli ĝeneralan terminon.
“Ĉu la domegoj kaj domaĉoj ambaŭ apartenas al la sama grupo?”
mi demandis.
Sekvante la kutimon de tiu landoparto, la deĵoranto respondis al
simpla peto per plena historio.
177Marvirinstr ato
La vizaĝoj kaj parolritmoj de la vojaĝantoj estis nedistingeblaj
de kamparaj sudusonanoj, sed iliaj koroj tute malsamis, kvazaŭ ili
estis faritaj el polvo kaj vento, ne el karno kaj sango. La urbetanoj
unue renkontis la vojaĝantojn kiam oni konstruis en Sudangulo
akvoturon. Dum jaroj kelkaj familioj pledis por tia turo, ĉar la plej
proksima rivero serpentumis tra malalta tereno, kaj oni povis ven-
igi fluantan akvon en la domon nur per multekostaj kaj nefidindaj
pumpiloj. Aliaj familioj kontraŭis la konstruadon kaj klarigis, ke la
multekostaj kaj nefidindaj pumpiloj kutime nomiĝas “infanoj”, kies
edukiĝo inkluzivas akvoportadon. Akvoturo moligus ties piedojn
kaj velkigus la brakojn. Oni interkonsentis nur kiam multaj pli aĝaj
infanoj estis vokitaj al la milito kaj restis por porti akvon nur infanoj
malsanaj kaj inaj.
La urbetanoj dungis kompanion el granda urbo por konstrui la
akvoturon. Hogsbat, la reprezentanto de la kompanio, proponis por
la akvoturo plurajn projektojn, ĉiuj kun la celo pligrandigi la tan-
tiemon. Unue li proponis turon, kiu havis la formon de grandega
sfero kun mallarĝa stango el brilanta ŝtalo polurita kiel arĝento. Tiun
ekstravagancon la popolo rifuzis. Poste Hogsbat proponis akvoturon
en la formo de persiko, la plej valora kreskaĵo en la regiono – “tia
akvoturo estus bona reklamo por la regionaj industrioj!”, diris Hogs-
bat – sed ankaŭ tion la urbetanoj rifuzis. Hogsbat tiam prezentis
projekton de akvoturo kun ridanta vizaĝo, por ke ĝi estu feliĉigo por
la tuta urbeto. La urbetanoj finfine koleriĝis pro tiuj ludoj – ili ne
estis tiel naivaj, kiel opiniis Hogsbat – kaj elektis la plej simplan kaj
malmultekostan akvoturon, kiun la kompanio povis konstrui. Eĉ
farbadon la urbetanoj rifuzis.
“Sed vidu”, diris Hogsbat, “la vento portas salon de la maro, kaj
via akvoturo forrustiĝos, se vi ne farbos ĝin.” Li diris la veron, sed la
urbetanoj ne kredis lin. Apudaj urbetoj ne lasis siajn akvoturojn esti
farbitaj – ĉu la urbetanoj de Sudangulo estas pli naivaj, ol la loĝantoj
de Clarkesville?
178Akvoturo, Akvokruĉo
Hogsbat devis resti en Sudangulo por gvidi la konstruadon, sed li
ne plu zorgis eĉ pri bazaj ĝentilaĵoj. Li ne troviĝis en la halo apud la
preĝejo dum la komunaj dimanĉaj manĝadoj, sed okazigis apud sia
tendo-dometo diboĉajn vesperojn. Sentaŭguloj kun buŝharmonikoj
kaj bierboteloj vizitis lin. Tamen la akvoturo ekkonstruiĝis. De la
betonaj piedoj kreskis ŝtalaj kruroj. Sur tiun skeletan korpon estis
metita ronda kapo. Sur ĝia haŭto troviĝis pustuloj de ŝraŭboj kaj cik-
atroj pro la konstruado.
“Ĉu vi certas, ke vi ne volas farbi ĝin?” demandis Hogsbat lastan
fojon. “Nun ĝi estas junulino sen ŝminko – la naturo ne konsentas, ke
oni vidu ĝin tiel, kun la makuloj kaj cikatroj.”
Sed la urbetanoj denove rifuzis. Ne plaĉis al ili la metaforo –
ŝminko estas nedeca por junulino.
La akvoturo estis finita du semajnojn antaŭtempe. Hogsbat kun
siaj diboĉuloj forkuris tuj. Ili ne ĉeestis la festenon, kiun la urbeta-
noj aranĝis. Por modesta kaj sufiĉa akvoturo, la urbetanoj okazigis
modestan kaj sufiĉan feston. Oni bakis kelkajn kukojn. La urbetestro
parolis mallonge. La preĝeja ĥoro kantis. Kaj poste ĉiuj iris hejmen
kaj banis sin per akvo, kiu alvenis sen penado de pumpiloj aŭ infanoj.
Dum pluraj monatoj la urbetanoj vivis trankvile en la ombro
de sia akvoturo. Sed post nelonge la salaj ventoj komencis ronĝeti
ĝian nudan eksteraĵon. Rusto makulis ĝian haŭton. Kiam la aŭtunaj
ŝtormoj alportis venton kaj pluvegon el la maro, la akvoturo kriis
kvazaŭ timigita. Ĝi ŝanceliĝis pro ventoblovoj. Telegramoj al la kom-
panio kaj al Hogsbat restis neresponditaj.
Venis novaĵo, ke en apuda urbeto la akvoturo difektiĝis kaj ko-
lapsis. Inundoj ruinigis kampojn kaj dronigis tri kokinojn kaj
ŝafinon, kiu naskis la tri plej lastajn gajnintojn en la agrikultura foiro.
En alia urbo aperis fendego en la turo, kiu entenis melason. Melaso
kun valoro de dek mil dolaroj fluis el la turo tra la stratoj. La ĉefa
kaŭzo en ambaŭ katastrofoj estis la sala vento kaj manko de farbo.
Teruro ekkaptis Sudangulon. Oni bezonis tujtuj farbi la akvoturon.
179Marvirinstr ato
Sed neniu estis sperta pri tiaj komplikaj aferoj. Farbi akvoturon ne
estas kiel farbi domon. Oni bezonas ŝnuron, altajn ŝtupetarojn, gran-
dajn penikojn kaj aliajn ekipaĵojn. Krome, oni bezonas kuraĝajn la-
boristojn, al kiuj estus komforte pendi en la aero, sed urbetano estis
ĉiam pli feliĉa kun siaj kalkanoj en la mola tero.
Kvazaŭ kiel respondo al preĝo alvenis la vojaĝantoj. Karavano de
ruldomoj rulis en la urbeton. Ili estis farbitaj per helaj koloroj kaj
ornamitaj per pentraĵoj. Hedero pentrita per longaj graciaj movoj
de penikoj sekvis la randojn de la tegmentoj, kaj super la pordoj kaj
fenestroj estis violetoj. Eĉ en la mezoj de la radoj estis pentritaj sunoj,
pomoj, erinacoj.
Urbetanoj kolektiĝis por gape rigardi al la novalvenintoj. La buntaj
ruldomoj incitis la infanojn, kiuj kantis strofojn el laboristaj kantoj;
la gepatroj ĝemis, fajfis, tusis. Sed el la ruldomoj aperis ne monstroj
aŭ stranguloj … simple homoj. Multaj el la vojaĝantoj havis barbojn,
kio pensigis la junajn urbetanojn pri siaj avoj kaj la maljunajn ur-
betanojn pri si mem. La vojaĝantinoj portis buntajn ĉapeletojn, kiuj
similis al la dimanĉaj ĉapeletoj, kiujn portis la piaj urbetaninoj.
La vojaĝantoj proponis siajn servojn al la urbetanoj. Ili farbos
la akvoturon per bonkvalita farbo, kiu estis jam ĉemana kaj mal-
multekosta. Dum siaj vagadoj la vojaĝantoj jam faris similajn servojn
por pluraj aliaj urbetoj kaj akiris iujn spertojn pri la afero. Iliaj viroj
ne tiom ligiĝis al la tero kaj ne timis la altecon de la turo. La koston
la vojaĝantoj prezentis tuj, kaj la urbetanoj, kompreneble, akceptis la
proponon.
Tiun vesperon fajroj eklumis en la kampo sub la akvoturo. La
lastaj vizitantoj okazigis diboĉajn vesperojn, kaj la urbetanoj timis
frenezan muzikon kaj ebriiĝon. Sed el la tendaro de la vojaĝantoj ven-
is nur la kraketado de la fajroj, mallaŭtaj fajfoj de flutoj kaj kelkaj
maljunaj virinaj voĉoj. La urbetanoj mem faris pli da bruo dum la
dimanĉaj diservoj.
180Akvoturo, Akvokruĉo
En la mateno, la ruldomoj estis plenaj je industrio. La viraj
vojaĝantoj grimpis la akvoturon kun potoj kaj penikoj, kaj dum la
farbado ili riparis kelkajn lokojn, kie la sala vento formanĝis gravajn
subtenilojn kaj ŝraŭbojn. La vojaĝantinoj sidis en la ombro de la
akvoturo kaj marteladis.
Iuj urbetanoj ĉirkaŭis la vendejon kun malvarmaj kokakolaĵoj kaj
kapjesis kontente unu al la aliaj. Neniu plu timis subitan inundon
de akvo aŭ sukosaŭco. Dum ili trinkis, paro da junaj vojaĝantinoj
venis al la urbeta puto. Ĝi estis polvokovrita kaj barita, ĉar neniu
uzis ĝin ekde la funkciigo de la akvoturo. La vojaĝantinoj forpre-
nis la fermilon, per la malnova sitelo ĉerpis akvon kaj verŝis ĝin en
siajn akvokruĉojn. Sed kiaj akvokruĉoj! Tiel belajn ujojn la urbeta-
noj neniam antaŭe vidis. Samkiel la ruldomojn, la akvokruĉojn de
la vojaĝantoj kovris belaj pentraĵoj inspiritaj de l’ naturo. La formo
de la akvokruĉoj mem estis gracia kaj energia, kiel brako de virino.
Granda aro da mirigitaj urbetanoj sekvis la knabinojn al la ruldo-
moj. Plej mirige estis, ke la urbetanoj tiom profunde raviĝis. Artaĵoj
ne estis abundaj aŭ ofte aprezataj en Sudangulo. Kutime la plej belaj
plugiloj kaj ĉevaloj estis tiuj, kiuj plej efike laboras.
La vojaĝantoj afable montris siajn havaĵojn al la urbetanoj – la
vojaĝantinoj fieris pro siaj kreaĵoj. Jen malgrandaj akvokruĉoj, por
ke malgrandaj manoj povu ĉerpi akvon dum plenkreskuloj laboras.
Jen barelsimilaj, por la distancoj inter riveroj. Jen profundaj, por teni
fruktojn kaj legomojn freŝaj. Jen malprofundaj, por lavi. El la nigraj
fundoj de ĉi-lastaj la pentritaj fiŝoj kisis la respegulojn de la lavantoj.
Tute ĉarme.
La urbetanoj proponis al la vojaĝantoj interŝanĝojn – vian-
don, legomojn, metalaĵojn – sed la vojaĝantoj ne volis fordoni la
akvokruĉojn. Ĉiu akvokruĉo havis sian rolon, kaj la vojaĝantoj ne
portis ekstrajn akvokruĉojn en la malgrandaj ruldomoj. Kvankam
la vojaĝantoj kaj la urbetanoj parolis samlingve, eĉ samakcente, la
vojaĝantoj ne komprenis, kial la urbetanoj volas havi akvokruĉojn.
181Marvirinstr ato
Ĉu la urbetanoj ne konstruigis akvoturon por ne plu devi porti akvon
en akvokruĉo? Ĉu ne bela pura akvo fluas rekte en la domojn? Ĝenis
ilin, ke la urbetanoj ne uzus la akvokruĉojn por … porti akvon.
“Ĉu vere vi pagos por tiaj kruĉoj?” demandis la vojaĝantoj.
“Tre volonte!” diris la urbetanoj.
“Do, eble esplorinda entrepreno,” diris la vojaĝantoj. “Venontfoje
ni havos kruĉojn por vi.”
La urbetaj metiistoj sekvis la liniojn de la desegnaĵoj per avidaj
fingroj kaj okuloj. Sed tiuj formoj kaj floroj kaj folioj ne estis tiel facile
lerneblaj.
La vojaĝantoj finis sian laboron ĉe la akvoturo, kaj tiun vesperon
la urbetanoj okazigis dankfestenon. Ĉiuj virinoj de Sudangulo bakis
kukojn laŭ malnovaj receptoj. Knabinoj kolektis sovaĝajn florojn el la
kampoj por ornami la tablojn. Tiuj, kiuj iam studis muzikan instru-
menton, portis ĝin al la festeno kaj ludis, eĉ se mankis sperto. La bruo
estis tre granda, sed malmultaj plendis. En la mateno la fruleviĝintoj
en la urbeto vidis la polvon de la lastaj ruldomoj je la horizonto.
Dum jaro la metiistoj en Sudangulo provis kopii la akvokruĉojn,
sed mankis al ili la fluecaj formoj kaj pentrista lerto. La vojaĝantinoj
sekvis longan tradicion, kiun ne havis la urbetanoj. Monaton post
monato aperis en la vendejoj misformitaj vazoj. Ŝrumpintaj kuvoj
kolektis akvon sub tegmentofendoj. Mispentritaj floroj sur supbovloj
ne tiel impresis la dommastrinojn, kiel la memorataj akvokruĉoj de
la vojaĝantoj.
Do estis kun plezuro, ke la urbetanoj rimarkis la dispeciĝantan
farbon sur la haŭto de la akvoturo, kaj ili ĝojis kiam forta frosto faris
fendetojn. Post nelonge revenis la ruldomoj, kaj post la ruldomoj estis
trenitaj vagonoj kun akvokruĉoj pretaj por aĉeti.
Prezo por la riparado de la akvoturo estis senzorge aranĝita, kaj
la urbetanoj komencis aĉetadi la akvokruĉojn. La farbitaj floroj kaj
folioj ankoraŭ ne estis plene sekaj sur kruĉo, kiam urbetano eltiris
ĝin el la manoj de vojaĝantino-artistino kontraŭ saketo da ŝparitaj
182Akvoturo, Akvokruĉo
moneroj. Sur manĝotabloj aperis belegaj vazoj, kaj sur fenestrobretoj
staris vicoj de la akvokruĉoj. Najbaroj militis per ekspozicioj.
Ankoraŭ estis tikla problemo por la vojaĝantoj, ke la urbetanoj ta-
men ne uzis la akvokruĉojn por la kutima celo – tio estas, porti akvon
de loko al loko. Foje aro da vojaĝantinoj alvenis al la puto kaj ren-
kontis tie urbetaninojn, kiuj ĉerpis akvon per siaj aĉetitaj akvokruĉoj
sed tuj verŝis la akvon reen en la puton. Mirigite la vojaĝantinoj de-
mandis la urbetaninojn, kion ili faras. La urbetaninoj respondis per
altaj laŭdoj pri la perfektaj arkoj, kiujn faras la elverŝata akvo. Kaj
post kelkaj minutoj la urbetaninoj metis la malplenajn kruĉojn sur la
kapojn kaj foriris parade, perfekte paŝante en bela vico.
Sed tio ne estis la nura enigmo por la vojaĝantoj. Pro siaj diversaj
laboroj kaj ŝparemo la vojaĝantoj jam havis sufiĉe da mono por siaj
ĉiutagaj bezonoj. Aldoniĝis al tiuj sumoj la novaj kaj neatenditaj en-
spezoj pro la akvokruĉoj. Iliaj ruldomoj estis lastatempe riparitaj kaj
iliaj vestaĵoj faritaj el nova ŝtofo. Do, kion fari kun la mono?
Dum varma posttagmezo, kiam la laboro pri la akvoturo ne es-
tis prema, kelkaj vojaĝantoj alvenis al bienmastro kaj aĉetis tri hek-
tarojn je kelkaj mejloj for de la urbeto. Ĉe la urbeta vendejo ili aĉetis
segilojn, najlojn, ĉarumojn, kaj martelojn. La ruldomoj translokiĝis
el sub la akvoturo en la aĉetitan kampon. Tie ili ekkonstruis domojn.
Neniu memoris, kial precize la vojaĝantoj decidis konstrui
domojn. Certe ili ne volis enhejmiĝi. Kvankam nespertaj pri domoj,
la vojaĝantoj estis kompetentaj ĉarpentistoj. La novaj domoj similis
al la ruldomoj – kvadrataj formoj, malkrutaj tegmentoj, maldikaj
muroj. Sed eĉ kiam la domoj estis pli malpli finitaj – krom la det-
aloj kaj dekoraĵoj, kiuj karakterizas la arton de la vojaĝantoj – ili ne
translokiĝis el la ruldomoj.
“Pro kio konstrui domon, se oni ne loĝas en ĝi?” demandis la
urbetanoj.
“Kial aĉeti akvokruĉon, se oni ne bezonas porti akvon?” respondis
la vojaĝantoj.
183Marvirinstr ato
Nelonge poste granda trajno el Augusta al Greenville haltis en Su-
dangulo. Tiaj trajnoj portis komercistojn kaj societanojn al diversaj
eventoj. Nek Augusta nek Greenville estis sufiĉe grandaj por subteni
siajn proprajn festsezonojn, kvankam la urbetanoj parolis pri ambaŭ
urboj kvazaŭ pri Londono kaj Parizo. La knabinoj de Sudangulo
ĉiam salutis la preterpasantajn trajnojn per delikataj mansvingetoj,
ne per la plenbrakaj salutoj, kiujn ili uzis inter si. Eĉ la knaboj, me-
tinte verdiĝintajn monerojn sur la relojn, ĝentile demetis la ĉapelojn
antaŭ la pasaĝeroj.
Sudangulo ne estis laŭplana haltejo por tiaj trajnoj. Temis pri
meĥanika fuŝo. La kaldronego de la trajno rompiĝis. Ĝi ne eksplodis,
sed la difekto estis tiom granda, ke la trajno devis halti dum kelkaj
horoj kaj atendi meĥanikiston el Augusta. La urbetanoj ne malŝparis
tempon. La preĝeja ĥoro prezentis himnojn dum la pastro iradis de
vagono al vagono kun la ora monpleto. Knabinoj en siaj dimanĉaj
roboj vendis florojn al la pasaĝerinoj kontraŭ kupraĵoj, kaj knaboj
poluris ŝuojn kaj botojn.
Eĉ la vojaĝantoj partoprenis la tujan foiron. Ili venis kun siaj
akvokruĉoj plenaj de malvarma akvo el la profundo de la puto. La
soifantaj pasaĝeroj bonvole plenigis la manetojn de la infanoj per
moneroj. Sed estis pli da entuziasmo pri la akvokruĉoj mem. La
damoj volis havi ilin por ĉetablaj dekoracioj dum la aŭtuna sezono.
La komercistoj volis havi ilin por vendi al aliaj damoj, kiuj nun ne
estis en la trajno. Hazarde ĉeestis ankaŭ profesoro pri arto. Li priskri-
bis la akvokruĉojn kiel belegajn ekzemplojn de usona popola arto kaj
volis akiri kelkajn por la muzeo ĉe la universitato. La nombro da
aĉetantoj tujtuj superis la kvanton de haveblaj akvokruĉoj. La prezoj
rapide altiĝis, kaj aperis monbiletoj kun multaj ciferoj.
Fajfegis la trajno denove. Ĝia kaldronego estis riparita kaj re-
plenigita el la akvoturo, kiu nun estis preskaŭ malplena. La profes-
oroj, damoj, kaj komercistoj mansvingis kaj petegis per laŭtaj voĉoj,
184Akvoturo, Akvokruĉo
ke oni faru pli da kruĉoj. Baldaŭ venos alia trajno, kiu faros specialan
halton en Sudangulo.
Tiun vesperon la urbetanoj ne havis akvon en siaj domoj. Restis
iomete da akvo en la akvoturo, sed la premo ne sufiĉis por pumpi ĝin
en la domojn. Unuafoje dum kelkaj jaroj la infanoj de la urbeto aperis
ĉe la puto, apud la vojaĝantoj, por ĉerpi akvon per la belaj kruĉoj.
Kelkaj tagoj ne sufiĉis por fari multajn novajn akvokruĉojn, do
kiam alvenis deko da kaleŝoj el Augusta, la prezoj denove estis altaj.
Aĉetantoj konstante alvenis, kaj la vojaĝantinoj estis okupataj la tu-
tan tagon per farado, bakado kaj pentrado. Sed farado de akvokruĉoj
estis laboro nur virina. La viroj, fininte la farbadon de la akvoturo en
Sudangulo kaj ne povante veturi al aliaj urbetoj, prilaboris siajn hobi-
ajn domojn. Modestaj muroj iĝis muregoj, kaj el tegmentoj elkreskis
gablofenestroj kaj turoj. Fojfoje patro kaj filo prilaboris malsamajn
domojn sed poste ligis ilin per arkadoj. Baldaŭ brikoj anstataŭis li-
gnon. Multaj domoj estis malkonstruitaj ĝis la tero kaj poste rekon-
struitaj per novaj materialoj aŭ laŭ pli koheraj formoj.
Eĉ en tiuj brikaj domoj la vojaĝantoj ne loĝis. La ruldomoj ankoraŭ
estis iliaj hejmoj, sed delonge la radoj sinkis en la koton. La vojaĝantoj
ne vojaĝis, pro amaso da klientoj kaj farenda laboro. Tamen la ruldo-
moj devis iomete adaptiĝi al tiu nova vivoritmo. Pro nova naskiĝo aŭ
geedziĝo la vojaĝantoj konstruis aldonojn al la ruldomoj. Sed tiuj no-
vaj ĉambretoj ne havis proprajn radojn. Ili staris sur la tero. La lignaj
muroj estis nepentritaj kaj ĉe la anguloj ne renkontiĝis rekte. Herboj
kreskis supren por firmteni la ruldomojn; la ruldomoj enprofundiĝis
suben por firmteni la teron. Oni nomis ilin ruldomoj nur pro tradicio.
Sudangulo apenaŭ atentis la transformiĝon de la domegoj kaj
domaĉoj, ĉar ankaŭ la urbetanoj estis tre okupataj pro la alfluo de
vizitantoj. La restoracio havis rekordan klientaron, kaj ĝiaj pose-
dantoj alkonstruis portikon kun dek novaj tabloj. Aĉetantoj de
la akvokruĉoj, dum ili estis en la kamparo, volis sperti kamparan
etoson, do la urbetanoj agordis siajn gitarojn kaj strebis rememori
185Marvirinstr ato
la malnovajn kamparajn melodiojn. La restoracio servis pleton post
pleto kun truto kaj kaĉo, ŝinko kaj brasiko, kaj omletoj el freŝaj
ovoj kaj fromaĝo. La preĝejo ricevis pere de donacoj novan turpin-
ton. Geknaboj vendis florojn kaj poluris botojn kaj tiel perlaboris
monerojn por dolĉaĵoj kaj ludiloj.
Granda ĝojo venis iun brilan tagon. Oni anoncis, ke la ŝtata reg-
istaro faris novan oficialan mapon, kaj Sudangulo aperis kiel urbeto-
punkteto. Antaŭe ĝi eĉ ne meritis mencion, ĉar ĝi estis oficiale nur
“loko por la popolnombrado”, kiu signifas, ke la loko estas grava nur
por la lokuloj. Punkteto sur la mapo signifas, ke la loko havas signi-
fon por iu grava eksterulo.
En la sama jaro estis eĉ pli grava novaĵo. La ŝtata muzeo decidis
starigi ekspozicion pri la akvokruĉoj. Oni mendis de la vojaĝantoj
centojn da akvokruĉoj ne nur por la ekspozicio, sed ankaŭ por vendi
en apudaj butikoj. La vojaĝantinoj plenŝtopis plurajn vagonojn per
siaj akvokruĉoj. Pluraj el la akvokruĉoj estis elstaraj ekzemploj de la
arto, sed tre multaj estis malgrandaj, misaj, kaj tro haste faritaj. La
tempo ne permesis, ke ĉiu estu majstroverko.
Memoru, ke la akvokruĉoj estis faritaj nur de virinoj! La viroj ha-
vis nenion por fari dum tiuj frenezaj monatoj, krom okupiĝi pri siaj
hobiaj domoj. Kolonoj kaj arkadoj kreskadis, kaj oni aldonis gran-
dajn, pompajn fenestrojn speciale menditajn en la ĉefurbo. La elspe-
zitaj sumoj estis altaj, kaj la domegoj fariĝis tre imponaj. Kiel artaĵoj
kelkaj preskaŭ egalis la akvokruĉojn.
Kiam la ekspozicio malfermiĝis, ĝi estis ĉiuflanke laŭdata kun
entuziasmo. Venis ne nur la sociaj altuloj, sed ankaŭ membroj de pli
malaltaj sociaj tavoloj, kiuj volis partopreni la ŝikan etoson. Aperis
geknaboj el la bazlernejo, patrinoj kun suĉinfanoj, kaj plendantaj
edzoj. Kaj, subite, la akvokruĉoj ne plu estis raraĵoj malkovritaj en
la manoj de sovaĝa popolo en la sovaĝaj randoj de la usona civiliza-
cio. La akvokruĉoj staris sur ĉiu fenestrobreto kaj en ĉiu tabloaranĝo.
Ĉiu mezklasulo ŝajne havis plurajn akvokruĉojn. La societulinoj
186Akvoturo, Akvokruĉo
priskribis la akvokruĉojn nun per aliaj vortoj: banala, ordinara,
ĉiutaga.
Kaj antaŭ ol fermiĝis la ekspozicio, la komercistoj, damoj kaj pro-
fesoroj pri usona popola arto jam entuziasmis pri novaj ludiloj – inter
aliaj litkovriloj de la Pensilvaniaj montetoj kaj la arĝentaj manĝilaroj
de sekskomunumo Oneida en la kampara Novjorko.
Post la ekspozicio venis neniuj mendoj por akvokruĉoj, nek
aĉetantoj al Sudangulo. Oni kvazaŭ malŝaltis la kranon. Sen klien-
toj kaj sen laboro la vojaĝantoj ne plu estis ligitaj al Sudangulo. Ta-
men iliaj ruldomoj ne plu estis pretaj por la vojo. Kaj io ŝanĝiĝis en
iliaj koroj, kiuj iam ŝajnis tiom malsimilaj, ol tiuj de la urbetanoj.
Dum oni atendis aĉetantojn en Sudangulo, la vojaĝantoj alkutimiĝis
vekiĝi ĉiumatene vide al konataj vizaĝoj, arboj, ombroj. Estus bele
enhejmiĝi kaj ne plu porti akvon per kruĉo.
La domegojn oni ne volis makuli per tuboj aŭ kuvoj. Tiujn aferojn
oni instalis en la iamajn ruldomojn – la domaĉojn. Dum jardekoj la
infanoj de la vojaĝantoj fariĝis plenkreskaj kaj konstruis proprajn,
tute ordinarajn domojn en Sudangulo. Domegoj kaj domaĉoj estis
forlasitaj. La nova generacio aliĝis al la preĝejo kaj la vivo de Su-
dangulo, aŭ transloĝiĝis al Clarks Hill, Parksville, aŭ eĉ Augusta aŭ
Greenville, kie oni fabrikas botojn kaj vendas asekuron.
Jen ĉio, kion konis la deĵoranto ĉe la benzinvendejo. Ceterajn
detalojn mi kolektis de aliaj urbetanoj en la restoracio, preĝejo, aŭ
poŝtoficejo. Kredeble inter tiuj estis posteuloj de la vojaĝantoj. Eble
inter la plej aĝaj eĉ estis virinoj, kiuj helpis siajn patrinojn pentri flo-
rojn kaj foliojn sur la akvokruĉoj. Sed tiuj ne malkaŝis sin al mi.
Dum la jaroj 1946 ĝis 1956 oni konstruis grandegan digon, kiu sia-
vice kreis la lagon Clarks Hill, tiel nomita pro la proksima samnoma
urbeto. Malmultekostaj pumpiloj estis aĉeteblaj ekde la sesdekaj
jaroj. La pumpiloj facile liveris la akvon el la lago al la restoracio,
vendejo, poŝtoficejo, preĝejo kaj ĉiuj domoj, domegoj kaj domaĉoj en
Sudangulo. La akvoturo ne plu estis bezonata. Oni ne malkonstruis
187Marvirinstr ato
ĝin sed ankaŭ ne plu riparis ĝin. Ĝi ankoraŭ staras en Sudangulo,
striita de rusto. Sub ĝi oni konstruis tre malmultekostan gastejon,
kaj tie mi decidis tranokti. Verdire, mi elektus pli belan lokon, sed tio
estas la nura gastejo apud Sudangulo. La urbeto ne ricevas multajn
vizitantojn.
Survoje al la gastejo mi denove preterpasis la vicon de domegoj kaj
domaĉoj. La domegoj ankoraŭ fanfaronis pri siaj kolonoj, ŝtuparoj
kaj altaj tegmentoj. Sed nenie estis flueca formo, natura linio, floro
aŭ folio. Pli interesaj estis la domaĉoj. La vespera lumo kaj akraj om-
broj malkaŝis detalojn, kiujn mi ne rimarkis en la posttagmezo. Jen
kudzu-herbaĵoj nodiĝis ĉirkaŭ la iamaj radoj, kiuj nun duone mala-
peris en la koton. Jen violetoj kreskis el la fendoj super fenestroj kaj
pordoj. Kaj jen kurbaj graciaj sulkoj en la tegmentoj. Ilin desegnis
jardekoj da pluvo serĉanta utilon en la koro de la tero.
188Estimata Vi!
P
intajn esperojn de la semajno, plej kara amikino. Mi skribas
al vi kun espero, ke tiu ĉi afero trovos vian plenan atenton,
kvankam ni neniam antaŭe konatiĝis. Mia nomo estas s-ro
advokato Maksimo Tovar-Q. Mi estis konata al la lastatempe mor-
tinta samideano K., kiu forlasis la vivon sen heredantoj aŭ klara tes-
tamento. Kiel lia advokato kaj amiko, mi havas moralan devon agi
laŭ mia koncepto de liaj lastaj deziroj. Tial mi petas vian kiel eble plej
rapidan kunlaboron en tiu ĉi afero. Okaze de la entombigo de s-ano
K. mi aranĝas transdonon kaj investadon de lia tuta havaĵo en vian
Esperanto-klubon, propagandan projekton aŭ fakan organizaĵon, pri
kiu mi vaste aŭdis kaj kiun mi multe estimas.
La lastatempe mortinta s-ano K. postlasis monbiletojn, oraĵojn,
aŭtojn, juvelumitajn ovojn, silkajn ĉapelojn, kraniojn de sanktuloj,
specimenojn de raraj plantoj kaj akciojn kun valoro de tricent naŭdek
ok milionoj sepcent naŭdek du miloj tricent kvindek unu steloj
(398.792.351), por taksi ĝin en la kurzo de via etno.
S-ano K. riĉiĝis june, kiam malgranda sumo investita en malgran-
da komputila firmao subite fariĝis granda sumo investita en granda
komputila firmao. S-ano K. klarigis sian sukceson jene: “granda ago
kun granda risko por granda rezulto”. Li volis, ke mi ĉizu tiun frazon
sur lian tombon, ĉar li prenis ĝin kiel vivostilon. Ĝi fariĝis aparte
grava, kiam la borsoj fariĝis malstabilaj. Tiuj, kiuj lasis la monon
putri, suferis ruiniĝon, sed s-ano K., saltigante grandiozajn sumojn
ĉiuhore, rikoltis milionon post miliono.
Li sentis tamen, ke per mispaŝo li perdus la tuton, do li dungis
min kiel bremsilon. Mi konas la valoron de monero! Mia ditimanta
familio de pacamaj vegetaranoj-profesoroj perdis nian konsiderin-
dan havaĵon dum la Milito en mia lando. Kontraŭleĝaj trompemaj
grandkomercistoj, kiuj estis malamikoj de la demokratia elektita
189Marvirinstr ato
registaro publike subtenita de miaj gepatroj, ŝtelis ĉion. Sed vere estis
neeble bremsi s-anon K. Ŝpari monon ne interesis lin, kaj mi fariĝis
nur helpanto por liaj grandaj planoj.
S-ano K. aplikis sian komerce sukcesan agadmanieron – “granda
ago kun granda risko por granda rezulto” – al siaj amintrigoj, sed
neniam sukcese. Li opiniis, ke pli utilas brilianto, ol senfina vico da
bombonoj, floroj kaj vortoj, por atingi la amkulminon. Ĉiu virino, al
kiu li ĵetis la okulon, unue akceptis la brilianton sed finfine reĵetis ĝin
al lia nazo. Mi, poste parolante kun liaj amatinoj super kafo ĉe kan-
dellumo, lernis, ke ili ne estis fridkoraj – nur esperoplenaj kaj naivaj.
Vi, kara legantino, certe profitus de pli klara ekzemplo. Foje s-
ano K. malkovris en kafejo ĉerizlipan ĉarmulinon. Ŝia menso estis
sorbita de librolegado, kaj ŝi apenaŭ atentis s-anon K, ĝis li metis
antaŭ ŝi grandan eltranĉaĵon de ĉokolada kuko. Komenciĝis konv-
ersacio; fine li eltiris el la ĉerizaj lipoj, ke ŝia nomo estas Doroteo kaj
ŝi vizitadas tiun ĉi kafejon kelkfoje semajne. Sed, hontante pro la tro
granda konfeso al tiu nekonato, ŝi klakfermis sian libron, balbutis
ion pri la malsana patrino, kaj fulmorapide forlasis la kafejon. La
fuĝo pintigis la atenton de s-ano K., kaj li sendis min realigi planon
haste skizitan sur buŝtuko. Venonttage la ĉerizlipa ĉarmulino revenis
al sia kafejo, sed nun ĝi funkciis sub nova nomo, Kafejo “Doroteo”.
Oni ofertas tasojn da (a)doroteo – bongusta trinkaĵo sed stulta vort-
ludo eĉ en la angla (“adore-a-tea / Dorothy”). Ŝia vizaĝo ornamis la
tasojn kaj buŝtukojn. Aĉetinte la kafejon, s-ano K. produktigis no-
vajn akcesoraĵojn, kopiis faman tetrinkaĵon de konata internacia
kafejĉeno kaj donis al ĝi novan nomon. Sed Doroteo ne sentis flaton
pro la vizaĝo sur la buŝtukoj. Tion ŝi konfesis al mi dum mi pacience
aŭskultis sur ŝia sofo. Malkomforto – en la amata kafejo! Kaj kiam s-
ano K. metis sian manon sur la ŝian kaj flustris al ŝi iun aludoplenan
frazon, al ŝi ekjukis en la haŭto. Ŝi ĵetis la (a)doroteon planken. S-
ano K. mallaŭte murmuris kelkajn fivortojn kaj petis min pacigi la
ĉerizlipan ĉarmulinon, ĉar “nenio forrabas riĉaĵojn pli rapide, ol
190Estimata Vi!
leĝkortuma proceso pro espertrompita knabino”. Estis tamen la es-
peroj de s-ano K., kiuj trompiĝis. Li ĵuris al mi, ke venontfoje li faros
ion pli grandiozan, ĉar klare la problemo estis, ke la donaco ne estis
sufiĉe granda.
En tiuj grandaj amoagoj estas granda risko! Kio okazus, se Doro-
teo havus pafilon, aŭ fianĉon kun pafilo? Neniu monsumo subaĉetus
koleran fianĉon. Pli malriske estas amindumi pli simpatie, pli afable.
Alian fojon s-ano K. renkontis en vico antaŭ teatro grandmaman
junulinon. Tre plaĉis al s-ano K. ŝia mola voĉo, la mola vizaĝo kaj
aparte la molaj kusenoj de ŝia brusto! Ŝiaj fingroj jam brilis per ringoj,
do s-ano K. ne elpoŝigis la brilianton, kiun li kutime kunportis. Lia
flata voĉo en ŝiaj naivaj oreloj sukcesis elvoki promeson reveni al la
teatro post du tagoj, kiam okazos la premiero de nova dramo, kiu es-
tos por ŝi tre interesa. Ŝi kun siaj trezoroj aperis por la premiero, kaj ŝi
vidis la propran nomon en lamplumoj super la teatra pordo: “La Vivo
de [Grandmama Junulino] per Kantado kaj Dancado”. La ĉefan rolon
ludis la grandmama filmstelulino Scarlett (kiu estis tro fama por havi
familian nomon), kiu en intervjuoj taksis la rolon la plej malfacila,
kiun ŝi faris dum sia kariero – neniam antaŭe ŝi devis ludi la rolon
de vera persono. La grandmama junulino tamen maltrankviliĝis pro
la atento kaj pro la teksto, kiu konfesinde ne estis de la plej alta lit-
eratura rango. Mi devis verki ĝin konforme al la celoj de s-ano K.
Meze de la tria akto s-ano K. klinis sin al ŝi kaj flustris, ke li aranĝis
“postspektaklan spektaklon, kun du ludantoj”. Li konis tiun frazon
de iom fama filmo, kaj la frazo perfekte funkciis en tiu filmo, ĉar la
knabino havis kontraktajn devojn. Sed la grandmama junulino – eble
pli juna kaj naiva, ol supozis s-ano K. – ŝokiĝis kaj fuĝis. Meze de la
kvara akto li sendis min por trovi kaj pacigi ŝin antaŭ ol ŝi trovus
advokaton. Ŝi kaŭris sub ŝtuparo, kaj mi donis al ŝi viŝtukon, viskion
kaj apogoŝultron kaj gvidis ŝin al la kafejo “Doroteo”, kie ni pasigis
duonon de la nokto. Ŝi demandis, ĉu ŝi agis naive kiam ŝi aperis ĉe
la spektaklo – efektive, kion oni atendu de homoj kiel s-ano K., kiu
191Marvirinstr ato
promesas grandajn aferojn al junulino? – sed mi diris, ke ne: ŝi ne
estas naiva, nur esperoplena.
Mi ĵuras, ke estas aliaj ekzemploj de lia superelspezemo jen
tutsimilaj, jen eĉ pli frapaj, sed vortospacon mi ne malŝparos per pliaj
pruvoj krom la sekva, kiu estas la kerno de mia letero al vi, plej kara
amikino.
Foje mi kaj s-ano K. troviĝis en trajno vojaĝanta inter grandaj
usonaj ĉefurboj. Usonajn trajnojn uzas nur povruloj, kiuj ne havas
monon por aviadbileto, kaj riĉeguloj, kiuj ŝatas la klasikepokan eto-
son de la trajno pli ol la kriantajn suĉinfanojn kaj mustardaromon de
flughavenoj. S-ano K. apartenis al la dua grupo, sed eĉ riĉeguloj ne
estas ŝirmitaj kontraŭ enuo, kiu ekposedas trajnvojaĝanton. Por for-
skui la enuon s-ano K. iris en la manĝovagonon (kie cetere ne mankis
kriantaj suĉinfanoj kaj mustardaromo). Tie sidis junulino.
Ŝia hararo estis kolorigita per verda farbo, kaj ŝi portis verdan
jupon, kiu finiĝis super la genuoj. Tie ĝi renkontis verd-blankajn
ŝtrumpojn. Tre pinta junulino. S-ano K. tuj interesiĝis kaj diris al
ŝi: “Plaĉus al mi trinki glason da bona vino kun vi, fraŭlino”. Tuj mi
havis la senton, ke post nelonge mi sekigos ŝiajn vangojn kaj moligos
ŝian koleran koron per rakontoj pri la tri malsanaj hundetoj, kiujn mi
flegas hejme.
“Mi ne trinkas alkoholaĵojn”, diris la junulino. Ne tiel facile ŝi es-
tus venkita.
“Ĉu vi trinkos kafon, aŭ teon aŭ manĝos kukon? Ion ajn mi aĉetos
por vi”, diris s-ano K.
“Dankon, verdan teon”, diris la knabino, kaj s-ano K. mendis du
tasojn.
S-ano K. demandis, dum la teo staris netuŝita, pri la intimaĵoj de
la verdharulino. Ŝi nomiĝis Eliza kaj veturis tra Usono al kongreso
de esperantistoj. Responde al la levitaj palpebroj de s-ano K., Eliza
arde kaj entuziasme prezentis la detalojn de via Lingvo Internacia.
Vageman ekziston ŝi havis, vojaĝante de kongreso al kongreso – la
vivo de vera esperantisto!
192Estimata Vi!
“Se vi ĉiam veturas de aranĝo al aranĝo sen ajna hejmo, kie do
via popolo naskas siajn idojn? Ĉu en trajnoj?” diris s-ano K. Tiom
embarasita estis la kara Eliza, malgraŭ ŝia moderna harofarbo, ke ŝi
fuŝpalpis la levitan tason kaj verŝis la varman teon inter la krurojn
de s-ano K. Kiel ibiso li kriĉis! Ambaŭ – s-ano K. kaj Eliza – mon-
tris ruĝajn vangojn – pro embaraso, ne enamiĝo – sed estis facile
miskompreni.
Por diri ion, Eliza respondis: “Do, via demando – kie ni naskas? –
estas malfacila demando por ni ĝisostaj esperantistoj, ĉar ni ne havas
landon aŭ urbon. Ĉiam ni devas varbi novulojn por vivteni nin, ĉar
denaskaj parolantoj estas malmultaj, kaj ili nur malofte restas espe-
rantistoj”. Ŝi tusis pro konsterniĝo. “Tamen mi malbone informadas
vin. Mi devas diri, ke Esperanto jam estas parolata ĉie, se ne de ĉiuj,
kaj ke la forto de Esperanto estas en la bunteco kaj dissemiteco de
ĝiaj parolantoj.”
“Sed ĉu vi tion kredas, knabino?”
“Ho jes, mi kredas – tamen, ne tute. Mi veturas multe da mejloj
kaj elspezas multe da mono por pasigi eĉ nur kelkajn tagojn kun es-
perantistoj. Vivi en tia medio – kia bela sonĝo! Esperantistoj estas la
plej bonaj homoj en la mondo – pacamaj, internaciemaj, inteligentaj
kaj interesaj. Multaj eĉ estas vegetaranoj. Se ni havus urbon – en tiu
urbo ne estus malfeliĉo, kaj se ni havus landon – en tiu lando neniam
estus milito.”
“Ĉar vi ne trinkas alkoholaĵon, kaj ĉar vi evidente ne ŝatas la teon”,
kaj li fingromontris al la malseka flaketo inter la kruroj, “mi aĉetos
por vi ion specialan kaj plej karan. Vi veturu per la sama trajno laŭ
la sama fervojo post via Esperanto-kongreso, kaj vi eliru je konvena
stacio.”
Eliza havis kleran menson, kaj en alia okazo ŝi kraĉus sur tian
strangan postulon. Sed ŝi estis ankaŭ scivolema kaj krome vidis eb-
lecon varbi s-anon K al la Esperanta etno. Tial ŝi diris al li, “Bone, mi
faros”.
Post kelkaj semajnoj Eliza vojaĝis en la sama trajno. Pro malkono
193Marvirinstr ato
de geografio kaj malatento ŝi ne rimarkis, ke en iamaj bienkampoj
aperis konstruaĵoj. Sed akriĝis ŝiaj oreloj kiam la laŭtparoliloj kriis:
“Elizujo! Venonta stacio, Elizujo!” La laŭtparolilo ĝuste prononcis
“uj” – ne “uĝ” aŭ “uĵ”, kiel oni foje aŭdas el usonaj buŝoj. La trajno
eniris sub luksan vitran plafonon kaj haltis ĉe kajo. La ŝildoj kon-
firmis, Elizujo. Kaj, sen granda pripenso, Eliza prenis sian valizon.
Atendis ŝin sur la kajo s-ano K. kaj mi, s-ro advokato Maksimo
Tovar-Q.
“Bona venon en nia urbo!” diris s-ano K. – Esperante! Eliza
apenaŭ rimarkis la malgramatikaĵon. Ŝi ridetis vaste. Tio estas tre
kurioza trajto de via etno – vi feliĉas aŭdi eĉ fuŝan Esperanton, eĉ el
la buŝo de plena sentaŭgulo. Mi ankoraŭ ne decidis, ĉu nombri tiun
trajton inter viaj pekoj aŭ viaj virtoj.
“Vi parolas Esperante!” ŝi diris (en la angla, tamen), kvazaŭ tio
estis pli mirakla, ol stacidomo kun la propra nomo. “Mi kunportis
lernolibrojn por vi kaj via amiko. Poste mi transdonos ilin, kiam mi
havos momenton por malfermi la valizon.”
S-ano K. prenis Elizan je la mano kaj tiris ŝin tra la stacidomo.
Altkvalitaj verdaj ŝtonoj kovris la plankon, kaj la plafono estis farita
el verda vitro. Kvinpintaj smeraldaj rubujoj staris gardovice, kaj Eliza
enrigardis ilin dum ni preterpasis. Stranga knabino, kiu ignoras la
arkitekturon sed atentas la rubujojn!
“La loĝantoj estas reciklemaj”, diris Eliza. “Mankas rubaĵo.” Dum
ŝi enrigardis, s-ano K. kaj mi admiris ŝian postaĵon, kiu estis klasike
belforma kaj meritoplena. S-ano K. certe taksis ĝin inda je la elspezita
monsumego. “Ankaŭ homoj mankas. Ĉu hodiaŭ estas feria tago?” ŝi
demandis.
“Nuntempe, la trajnoj iras malregule”, diris s-ano K. “La urbo es-
tas tiel bela, ke neniu volas ĝin forlasi.”
Ni eliris el la stacidomo kaj eniris la freŝan aeron. Eliza haltis ĉe
la sojlo kaj rigardis buŝaperte la kvartalon, kiu etendiĝis antaŭ ŝi.
Verdvizaĝaj konstruaĵoj ordiĝis vice ĝis la horizonto.
194Estimata Vi!
“Ĉu la urbo Oz?” ŝi demandis, mirigite.
“Ne, la urbo Elizujo”, mi diris. “Fundamenta nomo.”
“Kiel vi konstruis ĉion tiel rapide?” diris Eliza.
“Pri aferoj de ŝtono kaj betono vi ne okupiĝu, kara fraŭlino”, diris
s-ano K., kaj li tiris ŝin al la verda centra placo, randumita per kvar
larĝaj bulvardoj. Ne makulis la pejzaĝon aŭtoj, ludantaj infanoj aŭ
stratvendistoj – spiris en la urbo nur s-ano K., Eliza kaj mi.
“Jen Placo Zamenhof”, diris s-ano K. “Kaj ĉirkaŭ ĝi kuras kvar
stratoj omaĝe al la kvar Zamenhof-fratoj – Ljudovik , Eliezer, Ludwik
kaj Ludoviko.”
En la okuloj de Eliza estis la rebrilo de la smeralda urbo. “Kio, kio?
Ne, temas nur pri unu persono, unusola Majstro!”
“Ĉu vere?” diris s-ano K. “Strange. Mi legis multajn librojn kaj
vidis la kvar nomojn.” Fakte estis mi, kiu legis la librojn kaj vidis kvar
nomojn. Honesta eraro!
“Ili estas diversaj formoj de la sama nomo – rusa, hebrea, pola,
Esperanta”, diris Eliza.
“Ho ve”, diris s-ano K. “Mi esperas, ke mi ne ofendas. Do, ni pri-
pensu alian kialon por la kvar nomoj.”
“Eble omaĝi al la internacieco de nia Majstro? Kuniĝo de multaj
etnoj?” diris Eliza. Kaj denove ŝiaj okuloj lumiĝis verde.
“Do, bone”, diris s-ano K. “Ni metos klarigajn afiŝojn je ĉiu Placo
Zamenhof.”
“Ĉu estas pluraj placoj tiunomaj?” diris Eliza.
“Dekoj. Ĉu li ne estis tre bona homo?” diris s-ano K.
“Ho jes, sed…nu, estas malfacile paroli pri diverseco”, ŝi diris.
Sed kion fari? Via etno, kara legantino, havas malmultajn sankt-
ulojn kaj ŝajne nur unu, pri kiu ĉiuj konsentas.
S-ano K. tiris ŝin en la mezon de unu el la Placoj Zamenhof, kie
staris skulptaĵo. Mi akiris ĝin bonpreze de fama artisto – la skulptaĵon
mendis Unuiĝintaj Nacioj, tamen UN ne povis pagi sed la artisto de-
vis manĝi. La fundo de la skulptaĵo estis malfermita libro el granito
195Marvirinstr ato
kaj el ĝiaj paĝoj kreskis arbosimila kreskaĵo. Ĝia korpo dividiĝis je
dek ses brakoj, kiuj estis altaj kaj malaltaj – kelkajn povis tuŝi eĉ
infano. Puŝo aŭ vento komencis dancadon de la brakoj, kaj kiam la
brakoj frapis unu la alian, aŭdiĝis sonorilsimila sono.
“Por memorigo pri la Fundamento de nia lingvo!” diris s-ano
K. “Dek ses reguloj, dek ses brakoj, kaj ĝi moviĝas en feliĉa vento
– pardonu, facila vento. Ĉi tie, tie kaj tie ĉi oni povas alfiksi novajn
brakojn.”
“Rigardu, la infanoj povas ludi per ĝi!” mi diris. “Infanoj estas es-
peroplenaj kaj senmakulaj – ni flegu ilian kreivon.”
“Ĉu estas infanoj, kiuj loĝas ĉi tie?” demandis Eliza. “Mi ne vidas
ilin.”
“Ili studas. Hodiaŭ estas lernotago”, diris s-ano K. “Bela skulptaĵo,
ĉu ne?”
“Ĝi estas bela”, diris Eliza. “Tamen mi ne scias, ĉu ĝi vere omaĝas
la Fundamenton. Tuŝebleco, fleksebleco, kaj aldonebleco ne estas tra-
jtoj de la Fundamento.”
“Do, ni pripensu alian kialon por la skulptaĵo”, diris s-ano K.
“Eble internacieco? Internacieco tuŝas nin ĉiujn; oni devas esti fleks-
ebla en internacia situacio; ĉiutage aldoniĝas nova elemento al la in-
ternacieco de la mondo.”
“Jes, internacieco, tre bone … la brakoj estas simboloj de multaj
etnoj, kiuj sonoras kiam ili frapas unu kontraŭ la aliaj … ” diris Eliza,
sed ŝi ne estis plene konvinkita. Mi decidis demandi al ŝi dum pli in-
tima momento pri taŭga skulptaĵo por omaĝi la Fundamenton. Eble
io kovrita per pikiloj?
Rigardis nin en la placo kelkaj altaj konstruaĵoj kun plej belaj
vizaĝoj, kaj nun s-ano K vokis ŝian atenton al tiuj. “La Hotelo ‘Pas-
porta Servo’! Mi pensis pri Hotelo ‘Zamenhof’ aŭ Hotelo ‘Esperanto’.
Sed en la najbaraj stratoj estis jam Teatro ‘Zamenhof’, Restoracio
‘Esperanto’, Universitato ‘Zamenhof’, Teatro ‘Esperanto’, Restoracio
‘Zamenhof’ kaj Universitato ‘Esperanto’.”
“Kaj kafejoj!” diris mi, ĉar en kafejo estas intima atmosfero kaj
196Estimata Vi!
fojfoje pro bruo belulino devas alproksimiĝi por pli bone aŭdi. En
kafejo oni povas malkaŝi koron plenan de sentemo dum la daŭro de
tri tasoj da teo – malmultekoste kaj tre efike.
“Ĉu en tiuj kafejoj estas laborantoj aŭ klientoj?” diris Eliza.
“Ne. Hodiaŭ estas feria tago”, diris s-ano K. “Nun, ĉu ni esploru
la Hotelon ‘Pasporta Servo’?” diris s-ano K. “Ĝi estas tre luksa kaj
proksima al ĉio, kaj neniu ĝenos vin dum via restado.”
Eliza ridis. “Neniu ĝenos, ĉar la urbo estas malplena. Senhoma.”
“Sed ĉu vi ne opinias, ke Elizujo estas bela urbo, plena aŭ malple-
na?” diris s-ano K.
“Se vi povas amuzi vin sole aŭ duope, tiam ĝi estas la plej bela
urbo en la tuta mondo”, diris Eliza.
“Ni certe povas amuzi nin duope”, diris s-ano K. Jen karakteriza
frazo, riska frazo! Per tiaj frazoj eble oni venkas komercajn entrep-
renojn, sed mortigas amesperojn. Por Eliza, tiu frazo estis “la rompa
rano”, kiel oni diras en mia lando. Elspezi kvaronhoron kun porkaĉo
kiel s-ano K. neniel plaĉis al ŝi, sed toleri liajn fiproponojn estis ne-
eble. Per malfermita mano Eliza frapis la vangon de s-ano K. Krak!
“Vi, stulta kaj insultema sentaŭgulo! Vi malpurigis mian lingvon,
miajn simbolojn, la kvar Zamenhof-fratojn…”
“Se mi ofendis vin per mia ŝerco, mi pardonpetas”, diris s-ano K.
“Vi ofendas per tiu ĉi tuta urbaĉo, fuŝa kaj vaka. Vi perfidis miajn
revojn.”
Kaj ŝi fuĝis al unu el la kafejoj, eble forgesante, ke ankaŭ ili ĉiuj
estis malplenaj.
“S-ro advokato Maksimo Tovar-Q”, formale adresis min s-ano K.,
“kiel mi eraris ĉi-foje?”
“Miaopinie, ni ne konstruis sufiĉe grandan aferon ĉi tie, kaj ĝi
ŝrumpis antaŭ via grandanimeco kaj amlerteco.” Flataĵo, jes! “Ve-
nontfoje vi provu ion pli grandan, kiu povus stari apud vi, kaj vi
nepre allogos ĉarmulinon pli mondosaĝan kaj indan, ol tiu ĉi naiva
Eliza.”
Estus senutile provi ŝanĝi lian konduton rilate al virinoj, kaj se li
197Marvirinstr ato
iam trovus belulinon, kiu eltenus liajn mallertaĵojn, mi ne plu havus
laboron. Liaj malsukcesoj virinaj estis fonto de miaj rekompencoj.
Miaj vortoj havis la deziratan efikon je s-ano K. – nesurprize, ĉar
jam multfoje antaŭe ili bone funkciis. “Do, bone”, li diris. “Mi foriros
hejmen. Multas fiŝoj en la maro, ĉu ne? Oni ne devas flati al ĉiu nai-
va ino, kiu ne scias, kiel ludiĝas la ludo. Ĉu vi bonvolos prizorgi la
knabinon?”
“Plezure”, mi diris.
Mi trovis Elizan en la Kafejo Zamenhof. Ŝi provis fari propran
teon, sed la akvo ne estis sufiĉe varma.
“Varmeta verda teo ne estas bongusta”, ŝi diris. “Ĉu vi havas ion
pli fortan?”
Ĉiam mi portas kun mi boteleton. Mi verŝis en ŝian tason kelkajn
fingrojn da forta likvaĵo.
“Kial vi laboras por tiu porkulo?” demandis Eliza post longa gluto.
“Ĉar li ŝajnigas min sanktulo”, mi respondis. Eliza ridis, sed mi
ne ŝercis.
“Mi ne komprenas, kiel mi povis tiel grave erari, venante ĉi tien”,
ŝi diris. “Kiam li alparolis min Esperante kaj ŝajnigis intereson pri la
lingvo – mi perdis ĉian racion. Ĉu vi kredas, ke mi estas naiva?”
“Kara fraŭlino, vi estas nur esperoplena. Vi havis revon pri Es-
peranta urbo. Nun, ne zorgu plu. Ĉu mi iam rakontis al vi pri la
tri malsanaj hundetoj, kiujn mi flegas hejme?” La kafejo estis plaĉe
malplena, sensona krom niaj ridemaj voĉoj, sed Eliza alproksimiĝis
al mi, kvazaŭ por pli bone aŭdi.
Finfine mi aranĝis por ŝi taksion. Ĉar mankis ŝoforoj en Elizujo,
mi devis mendi ĝin el apuda urbo, kaj jam estis post noktomezo kiam
la taksio aperis ĉe la enirejo de Hotelo “Pasporta Servo”. Mi devus es-
tabli taksikompanion en Elizujo, ĉar venis al mi en la kapon perfekta
nomo – Taksio “Kabe”!
Tiun saman vesperon, mendinte helikopteron el Elizujo, s-ano
K. sin trovis en Los Angeles. En iu drinkejo sur konstruaĵopinto li
ekparolis kun graciulino ravohara pri neniaĵoj – kaj fine ankaŭ pri la
198Estimata Vi!
luno, kiu estis iom magra lumo en la losanĝelesa meznokta ĉielo. La
graciulino diris, ke ŝi ne vidas en la luno iun ajn figuron, ĉu homan,
bestan aŭ abstraktan. Sed s-ano K. ĵuris al ŝi, ke tie estas videbla la
plej bela virina vizaĝo. Tamen la graciulino ne kredis, kaj mi ne es-
tis tie por bremsi aŭ protekti lin. S-ano K. metis manon sur la ŝian
kaj diris: “Kara, rigardu morgaŭ vespere, kaj tien vi rigardos kvazaŭ
en spegulon”. Kaj ŝi rigardis lin larĝokule, ĉar malantaŭ li staris ŝia
fianĉo kaj – Krak! – s-ano K. estis mortpafita.
Nun ni revenas al miaj komencaj alineoj kaj petego al vi, kara le-
gantino. Kiel mi diris, s-ano K. ne postlasis heredantojn por siaj vas-
taj monsumoj. Ĉu ne unu el viaj eminentuloj diradis, ke “Esperanto
bezonas riĉulojn pli ol klerulojn”? Kaj mi liveras al vi la plej bonan
riĉulon – tiun sen la propra opinio.
La urbo Elizujo estas parto de la heredaĵo. Sed mi malkonsilas, ke
vi provu iniciati amasan transloĝiĝon de esperantistoj. La prezoj por
eĉ malgranda apartamento en malluksa kvartalo de Elizujo estus al-
tegaj. Oni povus vagadi senhejme tra Eŭropo per biciklo kaj Pasporta
Servo dum dek jaroj por la sama sumo. Laŭ via bontrovo, mi vendos
la malplenan urbon por kreado de nova amuzoparko.
Restas la cetero de la heredaĵo, kiun mi afable postlasas al viaj
agadoj, kara legantino. Certan elcentaĵon de la riĉaĵoj mi, s-ro ad-
vokato Maksimo Tovar-Q, retenos por administraj bezonoj kaj
subaĉetoj, kiuj estos necesaj por eviti impostojn. Kaj mi bezonos
iomete da mono por la tri malsanaj hundetoj, kiujn mi flegas hejme.
Tamen mi certigas, ke via Esperanto-klubo, propaganda projekto aŭ
faka organizaĵo ricevos almenaŭ 200.000 stelojn. Tiam vi povos mem
malfermi kafejĉenon “Esperanto” kun dek ses specoj de ĉokoladaj
biskvitoj, aŭ eble vi reĝisoros spektaklon pri la Internacia Lingvo
inter la mondmilitoj, aŭ eble vi gravuros verdan stelon sur la lunon
por inspiri homojn al lingvolernado. Bonvolu transsendi vian bank-
kontciferojn kaj subskribitan permesleteron kiel eble plej rapide, kaj
mi ekigos la aferon tujtuj.
199Antaŭparolo al la Plena Verkaro de
Yvette Swithmoor
A
ntaŭparolo al ĉefverko de Esperanto-literaturo kutime
komenciĝas per faktoj pri la verkisto. Ekzemple, la datoj de
naskiĝo kaj morto, kialo esperantistiĝi, hejmurbo kaj labor-
posteno. Sed verdire tiaj faktoj estas malgravaj por ni posteuloj. La
Plena Verkaro de Yvette Swithmoor ne estas ŝarĝita per tiaj bagate-
loj, ĉar ĉio pri Yvette Swithmoor, krom ŝia nomo, estas supozo. El
vidpunkto de Esperanta vivo, ŝi preskaŭ ne ekzistas. Ŝia nomo ne
aperas en iu ajn membrolisto de UEA aŭ landa organizaĵo, nek inter
la arkivoj de la universalaj, junularaj, aŭ kulturaj kongresoj. Neniam
ŝi abonis revuon aŭ mendis libron. Neniu klubo aŭ kurso listigas ŝin
kiel partopreninton. Eĉ la bildo de la verkistino sur la librokovrilo
estas artista fantazio kiun oni faris surbaze de ŝia verkaro. Sed tiuj
misteroj fakte estas avantaĝo por kritikistoj kaj legantoj. Pro manko
de aŭtora vivo, la verkaro de Yvette donas al ni unikan eblon atenti
la tekston – t.e. la puran literaturon – sen la influo de personaj aŭ
biografiaj antaŭjuĝoj.
La Plena Verkaro konsistas el tridek rakontoj, dek unu poemoj,
unu teatraĵo, kvardek sep leteroj (la plejmulto al iu Karlo, sed ankaŭ
al la frato, avino, pastro, kaj du al la ĉevalo Seabiscuit), ok kruc-
enigmoj (solvitaj), tri limerikoj, kvar listoj por butikumado, kaj pa-
perpeco kun la fama duvorta poemo, “Sabaton trajno.” La verkado
komenciĝis kiam Yvette estis dekokjara (du leteroj mencias la
deknaŭan naskiĝfeston) kaj daŭris almenaŭ dudek jarojn, laŭ aliaj
aludoj. Sed ĉio venis al la nuntempa Esperanta leganto antaŭ nur kel-
kaj jaroj.
Jen la historio de la malkovro. En 2001 purigistino veturonte de
Parizo al Triesto por viziti sian nepinon endormiĝis atendante la tra-
jnon. La fajfado subite vekis ŝin, kaj pro hasto ŝi prenis malĝustan
200Antaŭparolo al la Plena Verkaro de Yvette Swithmoor
valizon. Nur tro malfrue ŝi malkovris la eraron. Mi, ŝia samkupeano,
estis vojaĝanta al la UK en Zagrebo. Kune ni esploris la valizon por
informo pri la vera posedanto. Imagu mian surprizon, kiam ni trovis
centojn da paĝoj de nekonata Esperanta literaturo!
Antaŭ ol la verkaro de Yvette ebligis min surpreni la rolon de
redaktoro, mi estis mem verkisto, sed miajn provojn en la Belartaj
Konkursoj, Internaciaj Floraj Ludoj, Liro, Muzo, Premio Harlow, kaj
FEL-konkursoj oni tute preteratentis. Miaj verkistaj esperoj tamen
helpis min rekoni la valoron de la mistera valizo. Malpli klera es-
perantisto eble ne aprezus la literaturon kaj tiel perdiĝus altvalora
kulturaĵo. En Zagrebo mi prezentis la verkojn de Yvette dum spec-
iala EVA-kunveno. La ĉeestantoj estis tiel ravitaj, ke oni tuj voĉdonis
krei komitaton pri la verkaro. Mi kiel ĉefo de la komitato direktis
la laboron, kiu inkluzivas redaktadon kaj poluradon de la tekstoj,
forĵeton de fragmentoj kiuj ne taŭgas por plena verkaro, komentadon
per piednotoj, antaŭparoloj kaj postparoloj, kaj artikolojn en diversaj
publikaĵoj, de Esperanto ĝis Magdeburga Folio kaj Bulteno de la Es-
peranta Asocio de Nov-ĵerzejo. Kompreneble, tiu laboro estis laciga
kaj temporaba. Unu post la alia la komitatanoj, kiuj unue entuziasme
aliĝis, rezignis. Je la fino de la dua semajno post la kongreso mi estis
la sola restanta membro de la komitato. Tial la teksto atingas vin nur
jarojn post la celita dato.
Dum la jaroj mia laboro trovis plurajn malamikojn. Prezento de
la Plena Verkaro de Yvette Swithmoor estus nekompleta se ĝi ne trak-
tus la diversajn diskutojn, dubojn, batalojn, polemikojn kaj ĝisostajn
malamikecojn, kiuj estiĝis post la malkovro de la verkaro. Feliĉe, es-
perantistoj ŝajne tre ĝuas akrajn polemikojn, se juĝi laŭ nia historio.
Ni diskutas aferojn nur se eblas disputi pri ili.
Estas nur malmultaj plendoj pri la kvalito de la verkaro mem
– kritikistoj priklaĉas la abundon de eraroj (gramatikaj kaj orto-
grafiaj), stilajn malglataĵojn kaj la ne-Esperantajn vortordon kaj
frazokonstruadon. Tamen, oni devas memori, ke Yvette estis izolita
201Marvirinstr ato
esperantisto, sen ligo al la literatura mondo. Sola esperantisto povas
redakti nur ĝis kiam la propraj okuloj fariĝas blindaj al eraroj. Feliĉe,
redaktisto povas kuraci tiujn vundojn en ŝia teksto. Kiam temas pri
evidenta eraro aŭ facile korektebla problemo pri stilo, mi silente
ĝustigis la tekston. Kiam temas pri reordigo de tutaj frazoj aŭ alineoj,
forpreno de rolantoj aŭ ŝanĝoj en la intrigo aŭ simbolismo, mi metis
piednoton. Mi esperas, ke tiu ĉi eldono de la Plena Verkaro silentigos
ĉiujn plendojn pri eraroj.
Aliaj plendoj estas pli malfacile solveblaj. Ĵaluzaj kritikistoj, kiuj
lastatempe plifortigis sian kampanjon kontraŭ Yvette en la literaturaj
gazetoj, levas malgravajn demandojn pri la originalaj manuskriptoj,
kiuj estis eltiritaj el la valizo. Oni pridubas la paperon, la skribma-
nieron, eĉ la inkon uzitan. Se mi scius, ke tiuj aferoj kaŭzus tiom
da ĝeno kaj akraj sentoj, mi rifuzus montri la originalaĵojn al aliaj
esperantistoj. Nur pro entuziasmo kaj malsaĝo mi permesis tion, kaj
nun mi bedaŭras tiun decidon.
La duboj kaj klaĉoj naskas strangajn asertojn. Kelkaj stranguloj
diras, ke la verkaro estas ne majstroverko de Yvette Swithmoor, sed
falsaĵo, verkita de moderna esperantisto. La plej akraj atakoj enplek-
tas min en iun grandan konspiron, kiu, laŭ diversaj teorioj, inkluzi-
vas ankaŭ la redaktorojn de Libera Folio aŭ la senatanojn de la Civito,
UEA-estraranojn kaj oficistojn, registarojn, Uneskon, sekretajn
mondajn organizaĵojn, mitologiajn bestojn kaj eksterterulojn.
Sed neniu kritikisto alfrontas la demandon, kian profiton oni ha-
vus de tiu trompo. Ne ekzistas Esperantaj kulturaj instancoj, kiuj pa-
gus por malnovaj manuskriptoj. Falsita verko de Esperanta literaturo
neniel komparus al falsita pentraĵo de Van Gogh aŭ poemo de Emily
Dickinson. La sola valoro de la Plena Verkaro de Yvette Swithmoor
estas ĝia enhavo, kaj tio ne povas esti falsita – la peza volumo en la
manoj estas la pruvo. Fine la leganto fidu, ke la literatura valoro tra-
brilas ĉiun historian nebulon.
Sed ne indas tro longe studi tiun ĉi historion. Ni revenu al la
202Antaŭparolo al la Plena Verkaro de Yvette Swithmoor
verkaro – ĝiaj ĉefaj trajtoj, stiloj kaj temoj, kaj klarigu, kial ĝi valoras
por la Esperanto-publiko.
Unue, ni devas decidi, ĉu Yvette estis finvenkisto aŭ raŭmisto.
Mencio pri “venonta bela epoko” ofte estas citata de finvenkistoj, kiuj
volas akapari la verkistinon. Tamen, “venonta bela epoko” verŝajne
referencas la ekkonstruon de kinejo proksima al la hejmo de Yvette.
Laŭ la rakontoj ŝi tre amis filmojn – vidu “Sur scenejo” (p. 421-443),
kiam Karlo volas konfesi sian amon al la duonkuzino dum ili spektas
filmon, kaj ankaŭ “Kiuj dormas plej longe” (p. 562-568), kiam la sol-
datoj estas insultataj dum ili priserĉas kinejon por la rifuĝintoj.
Kvankam Yvette estis ekster la fluo de Esperanta literaturo, pluraj
ŝiaj rakontoj estas spegulitaj de aliaj Esperanto-verkistoj. La rakonto
“Karlo kaj geamikoj sur la nova planedo” (p. 614-673) aŭguras ra-
konton de Auld (ial enigitan en la Novan Krestomation). En “Nova
epoko, malnovaj pensoj” (p. 314-343) okopo da junaj esperantistoj
eklaboras por militspiona organizo, unue kun celo protekti la espe-
rantistan komunumon en sudamerika urbeto, sed suspektemo kaj
diboĉaj tendencoj detruas la rondeton. La novelo “Ve, la vetero!” (p.
286-301) prezentas maljunan kuiriston de ĉina restoracio kiu mor-
tas pro trafikakcidento. Vidu la rakonton “La malplena kabano” (p.
230-242), kiu montras kabanon dum neĝoŝtormo, en kiu renkontiĝis
revoluciisto, vendisto de brosoj, poetino, ĉeĥa dancisto, lingvisto,
pastro, urso, kaj aro da larĝokulaj knabinoj. Jen preskaŭ panoramo
de la nuna Esperanto-literaturo.
Ekde la komenco la ĉefaj temoj de ŝia verkado estas evidentaj. La
plej frua novelo en la Plena Verkaro (almenaŭ oni supozas, ĉar ĝi
montras la plej knabinecan skribmanieron) nomiĝas “Rakonto senti-
tola” (p. 143-144). Komence ĝi estas ĉarma fabelo, en kiu orienteŭropa
junulo ĉasas ĉielarkojn kaj donas la plej belajn al larĝokulaj knabinoj
de aliaj gentoj, kaj ili komunikas la kreskantan amikecon per kruda
gestlingvo, sed poste ĉio montriĝas esti sonĝo dum tertremo, kaj tiu
orienteŭropa junulo fakte estas mortkuŝanta oldulo, kiu sopiras la
203Marvirinstr ato
amoraventurojn de la universitataj jaroj. Bonŝancaj aferoj fandiĝas
kun katastrofoj, amikeco rompiĝas pro bagateloj, kaj amo velkas ĉar
ĝi neniam estas konfesita aŭ almenaŭ plene konceptita. Tiuj temoj
reeĥas tra la tuta verkaro.
La malfeliĉo fontas el malkompreno. Tamen ne malkompreno in-
ter popoloj – temo, kiun oni ofte trovas en Esperanta literaturo – sed
malkompreno inter geamikoj kaj geamantoj. La roluloj, uzante komu-
nan vortaron, parolas kvazaŭ malsamajn lingvojn. Dum Anna revis
pri la dolĉa kiso de la amanto, Karlo pensis, ke ŝi ne ŝatas la malsekan
tuŝon survangan (“Venu, kara, jen, jen!”, p. 165-181). En “Tarokoj” (p.
345-368) la juna Karlo ŝajnigas intereson pri tarokkartaro, kiun kreis
la bela Anna, sed dum ŝi klarigas, ŝi pli kaj pli enamiĝas al la atente-
ma aŭskultanto, dum Karlo tamen profundiĝas en la kartaron kaj
forgesas pri siaj amesperoj. La amikecon de Karlego kaj Karleto (“Du
Karloj karambolas”, p. 994-1013) rompas ok jaroj da senĉesa pluvo.
Antaŭ ol alvenas la veteraĉo, la duopo ĉiam plej bone interrilatis dum
ĉasado kaj tendumado; poste ili ne povas trovi komunajn subtegmen-
tajn interesojn. En “Duonplena taso” (p. 678-992) la retiriĝema pro-
tagonisto decidas fintrinki sian kafon antaŭ ol alparoli la belulinon
ĉe apuda tablo. Tamen li ne tre ŝatas kafon (la kelnerino alportis la
tason al li erare) kaj kiam lia taso estas nur duonmalplena, la belulino
foriras, grumblante ke ŝi ne ĝisatendos la menditan kafon. Ironio ja
rolas, sed post tricent dek kvar paĝoj la ĉefaj sentoj estas malespero
kaj tragedio, kiuj fontas el la soleco de la homa koro.
Kiom pli korŝire por esperantisto esti sola kaj nekomprenata! La
propagando provas kredigi nin, ke “neniu ie iam sentu sin sola” post
eklerno de Esperanto. La lokaj kluborganoj plenas je bildoj de espe-
rantistoj kunmanĝantaj kaj kunludantaj. Kaj eĉ la literaturo suges-
tas, ke ĉiu ĉeestanto de UK aŭ IJK povas trovi sekspartneron. Ĉio ĉi
kreas grandajn esperojn por solecaj esperantistoj – esperoj, kiuj estas
trompitaj. Ĉu oni rigardu la nerealiĝon kiel propran pekon aŭ kul-
pon de la Lingvo kaj kulturo? En la rakontoj de Yvette ne estas klara
204Antaŭparolo al la Plena Verkaro de Yvette Swithmoor
respondo, kaj tio estas trajto de majstroverko. Nur la plej simplaj fa-
beloj montras unusolan rimedon aŭ ideon pri la homa vivkondiĉo.
La poemo “Balado de Vaganta Esperantisto” (p. 1082) certe ne
estas simpla fabelo. En ĝi oni trovas la plej emocian prezenton de
vojaĝado en la tuta Esperanto-literaturo. La poemo estas eĉ pli inte-
resa pro la antaŭe menciita fakto, ke Yvette neniam ĉeestis Esperan-
tan kongreson, konferencon, aŭ klubvesperon. Mi citu:
Rajdante en kupe’
Laŭlonge de landlim’
Kun pensoj tiel grizaj, kiel ĉiel’,
Mi sonĝas pri Ĵanin’ –
Ĉu ŝi sopiras min?
Mi ŝatus dormi laŭ la reloj ĝis la mar’.
Se morgaŭ en Pariz’
Malaperus la valiz’
Mi povus petveturi tuj al haven’.
Sed post ĉiu ruloklak’
Kaj ĉiu hortiktak’
Mi pluiros orienten de Eden’.
La poemo levas pli da demandoj, ol ĝi solvas. Kial la vojaĝanto
daŭre vojaĝas, se estas tiom malagrable? La vojaĝanto estas kvazaŭ
katenita al la vojaĝo – malapero de la valizo estus la nura eliro. Eble
la hejmo ne estas pli bona – ankaŭ tie homoj ne komprenas. La
vojaĝanto foriras por trovi la internacian amikecon kaj la belan para-
dizon promesitajn de esperantistaj fabelistoj. Evidente la vojaĝanto
trovas, ke tio estas mensogo aŭ almenaŭ troigo. Se eĉ pontolingvo,
kies plej ofte laŭdata celo estas interkompreniĝo, ne povas transponti
homajn korojn, tiam Esperanto fariĝas por la vojaĝanto fonto de
malespero. Valizo estas simbolo de tiuj trompitaj esperoj – fordoninte
205Marvirinstr ato
ĝin al aliaj, kiuj ankaŭ revas, la vojaĝanto estas libera iri hejmen aŭ
eĉ plene malaperi.
Pro la redaktora devo resti neŭtrala mi devas bedaŭrinde enŝovi
en tiun ĉi antaŭparolon la temon gurditan de kelkaj kritikistoj, kiuj
rimarkas, ke la poemo nenie mencias Universalan Kongreson aŭ eĉ
Esperanton, kaj la titolo “Balado de Vaganta Esperantisto” ne estas
parto de la manuskripto sed aldono de la redakta komitato (t.e. mi).
La atakoj estas maljustaj, ĉar la verko suferus se la nomo ne estus
ĝustigita nun. Legante verkon sub la origina titolo “Apostrof’” la
malklera leganto vidus nur fuŝan rimekzercon verkitan surbaze de la
Parnasa Gvidlibro (kiun Yvette laŭ nia scio eĉ ne posedis), ne korŝiran
kaj studendan verkon. Sed kiel “Balado de Vaganta Esperantisto”, la
verko akiras pli emociplenan fonon. Per aldono de kulturriĉa kun-
teksto la redaktisto finas la verkon komencitan de la verkisto.
Inter la multaj misteroj de Yvette staras super ĉio la jena: povas
esti, ke ŝi ankoraŭ vivas en iu malluma angulo de la mondo, kien ne
atingas Beletra Almanako aŭ Literatura Foiro. Estas mia forta espero,
ke ŝi neniam aperu sur la internacia scenejo, kaj ke neniu serĉu ŝin.
La Esperanto-literaturo jam plenas je amaraj maljunuloj, kies lastaj
verkoj estas nur reeĥoj el pasinta gloro, kiam la seksorganoj reagis
akurate kaj esperantistoj estis ankoraŭ plenaj je espero. Se Yvette ve-
nus hodiaŭ al kongreso kiel honora gasto, kaj se la Belartaj Konkur-
soj prikantus ŝin kaj donus centeŭrajn premiojn, ŝi kiel multaj aliaj
verkus ve-kantojn kaj plendemajn poemojn, kiujn niaj revuoj sentus
la devon publikigi, kaj poste ŝi eldonigus ĉe UEA tutan poemaron
pri la iama beleco kaj la viroj, kiujn ŝi konkeris, kaj pri la bonaj horoj
pasigitaj en Universalaj Kongresoj, kiuj aspektas bonaj nur pro la
alproksimiĝinta kadukiĝo. Ŝi provus trovi amikecon kaj feliĉon en
la pasinteco, por konvinki sin, ke ŝi iam estis feliĉa. Mallonge – ŝi
perfidus sian verkaron.
Mi esperas, ke Yvette mortis fidela je la sentoj, kiuj plenigas la ra-
kontojn, poemojn, leterojn, limerikojn kaj solvitajn krucenigmojn de
206Antaŭparolo al la Plena Verkaro de Yvette Swithmoor
ŝia Plena Verkaro. Ŝi estu simbolo de tiuj, kiuj restas nekomprenataj
de la popolo, kies nura celo estas interkompreniĝo.
Esperanto bezonas tian verkiston, kiel la Yvette Swithmoor ene
prezentitan. Ĉu fakte ŝi estis tia, estas demando por historio, ne por
literaturo.
207Enhavo
7 Orfiŝeto kaj la Glacia Monto
14 Nia Bestoĝardeno
19 Tri Ruĝaj Knabinoj
60 Kelkaj Vortoj de Nia Subtenanto
62 Marvirinstrato
73 Pigopago
87 Enanimigo
94 Ruĝvela Ŝipo
101 La Kuko de la Sabla Maro, La Kuko de l’ Ploranta Ter’
108 Spektaklo
117 Parodibirdo
134 Labirintoj
142 Fiŝhepatoleo
161 Meduzet’
169 El la Taglibro pri la Okcidenta Vojaĝo
177 Akvoturo, Akvokruĉo
189 Estimata Vi!
200 Antaŭparolo al la Plena Verkaro de Yvette SwithmoorDankoj
Mi havas grandan ŝuldon al multaj afablaj esperantistoj, kiuj provle-
gis, kuraĝigis, inspiris, kaj helpis dum monatoj, eĉ jaroj, por realigi
tiun ĉi novelaron.
Viktoro AROLOVIĈ (Rusio)
Dorota BURCHARDT (Pollando)
Mariana EVLOGIEVA (Bulgario)
Hoss FIROOZNIA (Usono)
Heidi GOES (Belgio)
Paul GUBBINS (Britio)
Sten JOHANSSON (Svedio)
François LORRAIN (Kanado)
Lee MILLER (Usono)
Koran dankon al ĉiuj!