LA BLANKÇEVALA RAJDANTO, Theodor Storm

PDF: LA BLANKÇEVALA RAJDANTO, Theodor Storm
e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
e LIBRO
Theodor Storm
La
blankçevala
rajdanto
I 1 N K Oe LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Theodor Storm
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Tradukis en la germana Heino Heitmüller
Lingve reviziita en 2001
e LIBRO
Aran ̧is: Franko Luin
ISBN 91-7303-103-8
inko@omnibus.se

http://www.omnibus.se/inko

INKO · SE-13542 TYRESÖ · SVEDIO
JULIO 2001
2e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
T
ion, kion mi intencas rakonti, mi eksciis antaû pli ol du-
ona jarcento en la domo de mia praavino, la maljuna se-
natan-edzino Feddersen, dum mi, sidante apud sia fotelo,
okupis min per legado de revuo, blukartone bindita. Mi ne
plu memoras, çu estis Leipziger aû Pappes Hamburger Lese-
früchte. Ankoraû nun mi sentas kvazaû tremon, memorante,
kiel kelkfoje la kvietiga mano de la pli ol okdekjarulino karesis
la kapon de ÿia pranepo. Ÿi mem kaj la tiama tempo jam de-
longe estas enterigitaj. Vane mi de tiam ankaû serçis en tiuj
revuoj. Pro tio mi ne povas garantii la veron de la okazintaîoj
kaj ankaû ne povus defendi ̧in kontraû ia pridubo. Nur tiom
mi povas certigi, ke mi, kvankam nenia ekstera kaûzo revivi-
gis la rakonton en mi, neniam perdis ̧in el mia memoro.
3e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
E
stis dum oktobra posttagmezo en la tria jardeko de nia
jarcento — komencis la tiama rakontanto — kiam mi
dum malbonega vetero rajdis sur nordfrislanda digo. Mald-
ekstre mi vidis jam dum pli ol unu horo la dezertan, de çiuj
bestoj jam forlasitan marskon, dekstre, eç en plej malagrabla
proksimeco, la Watten-parton de la Norda Maro. Laûdire oni
povas vidi de la digo sendigajn insuletojn kaj aliajn insulojn;
sed mi nenion vidis krom la flav-grizaj ondoj, kiuj sençese
kun furioza mu ̧ado suprensaltis al la digo kaj kelkfoje sur-
ÿprucigis min kaj la çevalon per malpura ÿaûmo. Fone regis
dezerta krepusko. Oni ne povis diferencigi çielon kaj teron;
çar ankaû la duonan lunon, nun kulminantan, preskau daûre
kovris preterflugantaj nigraj nuboj. Estis malvarmege. Miaj
rigidaj manoj apenaû povis teni la kondukilon kaj mi kom-
prenis la kornikojn kaj mevojn, kiuj sençese grakante kaj kri-
ante lasis landenpeli sin de la ÿtormo. Jam nokti ̧is; kaj mi ne
plu povis klare vidi la hufojn de mia çevalo. Neniu homo ren-
kontis min. Krom la kriado de la birdoj, preskaû tuÿetantaj
min kaj mian fidelan çevalinon per siaj longaj flugiloj, kaj la
furiozado de ÿtormo kaj akvo, mi nenion aûdis. Mi ne mal-
konfesas, ke mi kelkfoje deziris esti en sekura lo ̧ejo.
La malbonega vetero daûris jam la trian tagon, kaj mi la-
sis gastigi min jam tro longe de parenco tre kara al mi en lia
bieno, kiun li posedis en unu el la pli nordaj landdistriktoj.
4e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Sed hodiau mi ne povis resti pli longe. Mi devis plenumi afe-
rojn en la urbo, kiu ankoraû nun estis malproksima de mi
kelkajn horojn en suda direkto. Malgraû çiuj provoj de la ku-
zo kaj de lia kara edzino konsentigi min al restado; malgraû
la allogaj memkulturitaj Perinette- kaj Grand Richard-pomoj,
ankoraû gustumotaj, mi estis forrajdinta posttagmeze. Li el la
dompordo ankoraû postvokis min: ”Rajdu! Atinginte la ma-
ron, vi certe revenos; via çambro restos rezervita por vi!”
Kaj efektive dum momento, kiam nigra nubaro kaûzis mal-
lumegon çirkau mi, kaj samtempe la kriegantaj blovegoj mi-
nacis malsuprenpremi min kun mia çevalino for de la digo,
mi pensis: ”Ne estu malsa ̧ulo! Returnrajdu kaj sidigu vin çe
viaj amikoj en la varman neston!” Sed poste mi pripensis, ke
la revojo certe estas pli longa ol tiu al la celo de mia voja ̧o;
kaj pro tio mi plutrotis, kovrante miajn orelojn per la mantela
kolumo.
Subite sur la digo io alproksimi ̧is. Mi nenion aûdis; sed
kiam la duona luno terensendis sian palan lumon, ÿajnis al mi
çiam pli klare, ke mi vidas malhelan figuron; kaj kiam ̧i ve-
nis pli proksimen, mi vidis, ke ̧i sidas sur çevalo, sur altkrura
maldika blanka çevalo. Malhela mantelo çirkauflirtis ̧iajn
ÿultrojn; kaj kiam ̧i preterflugis, rigardis min el pala viza ̧o
du ardaj okuloj!
Kiu estis tio? Kion intencis tiu? Kaj nun mi pensis, ke mi
aûdis nek hufobaton, nek spiradon de la çevalo, kvankam çe-
valo kaj rajdanto tre proksime preterpasis min.
Pripensante tion, mi plurajdis, sed por pensi mi ne havis
multe da tempon. De malantaûe jam denove ” ̧i” preterflugis
min. Mi sentis, kvazaû la flirtanta mantelo tuÿetas min, kaj la
aperaîo estis, kiel la unuan fojon, mute preterrapidinta. Pos-
5e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
te mi vidis ̧in antaû mi pli kaj pli malproksime. Subite ÿajnis
al mi, kvazaû mi vidus malsupreniri ̧ian ombron çe la land-
flanko de la digo.
Iom hezite mi postrajdis. Atinginte tiun lokon, mi vidis brili
proksimege apud la digo en la poldero la akvon de granda
Wehle, — tiel oni nomas tie la elkavaîojn, kiujn fosis la ÿtor-
maj flusoj, postlasante ilin kiel malgrandajn sed profundajn
lagetojn.
La akvo estis tute senmova. La rajdinto certe ne tuÿis ̧in.
Mi ne plu vidis lin; sed ion alian, pri kio mi ̧ojis. Antaû mi el
la poldero lumis multe da disaj lumbriletoj. Verÿajne ili venis
el la longaj frislandaj domoj, lokitaj izolite sur pli-malpli al-
taj teraltaîoj. Sed proksime antaû mi, mezalte de la enland-
diga deklivo, kuÿis granda domo samspeca. Lumo brilis el çiuj
fenestroj, trovi ̧antaj çe la suda flanko, dekstre de la dompor-
do. Malantaûe de ili mi vidis homojn, kaj malgraû la ÿtormo
mi opiniis aûdi ilin parolantaj. Mia çevalo jam propravole
estis ekirinta tiun vojon çe la digo, kiu kondukis min antaû la
pordon de la domo. Mi vidis, ke ̧i estas gastejo; çar antaû la
fenestroj mi vidis la tiel nomatajn ricks, t. e. sur du apogiloj
kuÿantaj traboj kun grandaj feroringoj por alligi bruton kaj
çevalojn.
Liginte mian çevalon al unu el ili, mi lasis ̧in al la servis-
to, renkontinta min çe la eniro en la vestiblon. — Çu çi tie oni
kunvenas? — mi demandis lin; çar el la çambropordo sonis
homvoçoj kaj glastintado.
—Ÿajnas, — respondis la servisto platgermane kaj poste mi
eksciis, ke çi tiu dialekto krom la frisa estas parolata çi tie jam
de pli ol cent jaroj, — la digografo kaj rajtigitoj kaj kelkaj el
la aliaj interesitoj. Estas pro la alte staranta akvo.
6e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Enirante mi vidis proksimume dekon da viroj, sidantaj çe
tablo staranta sub la fenestroj. Punçujo staris sur ̧i, kaj ri-
markinde belstatura viro ÿajnis prezidis ilin.
Mi salutis kaj petis permeson sidi çe ili, kion oni permesis
komplezeme. — Vi gardostaras çi tie, — mi diris, alparolan-
te tiun viron, — estas malbonega vetero, la digoj estas en dan-
̧ero!
—Certe, — li respondis, — sed ni — çi tie çe la okcidenta
flanko — nun opinias esti ekster dan ̧ero; sed transe, çe la alia
flanko, ne estas sendan ̧ere. Tie la digoj pliparte ankoraû es-
tas laû malmoderna modelo. Nia çefdigo estas nove konstru-
ita jam en la pasinta jarcento. Ni frostotremis ekstere, kaj vi,
— li aldonis, — certe sentis la samon; sed ni devas resti çi tie
ankoraû dum kelkaj horoj. Ekstere ni postenigis fidindajn vi-
rojn, kiuj raportos al ni. — Kaj antaû ol mi povis fari mendon
çe la mastro, vaporanta glaso jam estis alÿovita al mi.
Mi baldaû eksciis, ke mia afabla najbaro estas la digogra-
fo. Ni interparolis kaj mi komencis rakonti al li mian stran-
gan travivaîon sur la digo. Li fari ̧is atentema kaj mi subite
rimarkis, ke çiu çirkaûa interparolo silenti ̧is. — La blank-
çevala rajdanto! — kriis iu el la çeestantaro kaj la ceteraj mo-
vi ̧is pro timo.
La digografo ekstaris. — Ne timu! — li diris trans la tablon.
— Tio ne koncernas nur nin. En la jaro 17 tio ankaû koncer-
nis ilin transe, ili estu pretaj je çio!
Terurego poste estis kaptonta min. — Pardonu, —mi diris,
— kion signifas ’la blankçevala rajdanto’?
Flanke, malantaû la forno, sidis iom klini ̧inta, malgranda,
maldika viro, vestita en eluzita nigra jako. Unu ÿultro ÿajnis
esti iom ̧iba.
7e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Li eç ne per unu vorto estis partopreninta la interparolon
de la aliaj; sed liaj okuloj, ankoraû borderitaj de malhelaj
okulharoj, kontrastantaj kun la maldensa, griza kaphararo,
klare montris, ke li ne sidas çi tie por dormi.
Al çi tiu la digografo etendis sian manon. — Nia instruis-
to — li diris akcentante, — plej bone el ni povas rakonti al vi
pri tio, kvankam nur siamaniere kaj ne tiel vigle, kiel tion po-
vus fari mia maljuna mastrumantino Antje Vollmers!
—Vi ÿercas, digografo, — sonis la iom malforta voço de la
instruisto de malantaû la forno, — komparante min kun via
malsa ̧a babilemulino!
—Certe, certe, instruisto, — diris la alia, — sed çe babile-
mulinoj tiaj rakontaîoj laûdire estas plej bone konservataj.
—Ja, — diris la malgranda sinjoro, — pri tio ni ne havas la
saman opinion, — kaj iom fiera rideto vidi ̧is sur lia viza ̧o.
—Vi do rimarkas, — flustris la digografo en mian orelon, —
li çiam estas ankoraû iom trofiera. En sia juna ̧o li studis teo-
logion kaj nur pro senespera amindumaîo li restis çi tie en sia
hejmlando kiel instruisto.
La instruisto dume elvenis el sia forna angulo kaj eksidis
apud mi çe la longa tablo. — Rakontu, rakontu do, instruis-
to! — kriis kelkaj el la pli junaj çeestantoj.
—Nu do, — diris la maljunulo, sin turnante al mi, — mi
volonte plenumas vian deziron, sed la rakontoj pri la blank-
çevala rajdanto grandparte bazi ̧as sur superstiço; kaj estas
malfacile ellasi tion.
—Mi petas, ne ellasu! — mi diris. — Kredu, ke mi mem
’apartigos la grenventaîon for de la tritiko’.
La maljunulo, rigardante min kun komprenplena rideto,
rakontis: — Nu do, en la mezo de la pasinta jarcento aû, pli
8e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
precize, antaû kaj post ̧i, çi tie estis digografo, kiu pri digaj
kaj kampdefluilaj aferoj estis pli sperta, ol kamparanoj kaj
bienuloj kutime estas. Tamen eç tio apenaû sufiçis; çar tion,
kion studintaj fakuloj skribis pri tio, li nur malmulte legis. Li
estis aûtodidakto. Vi certe jam aûdis, sinjoro, ke la frisoj bone
scipovas kalkuli, kaj certe ankaû jam aûdis pri nia Hans
Mommsen de Fahretoft kiu, kamparano, tamen estis kapabla,
fari kompasojn, kronometrojn, teleskopojn kaj orgenojn. Al
li iom similis la patro de la posta digografo. Li posedis kelkajn
kampojn, sur kiuj li kulturis kolzon, fazeolojn kaj ankaû paÿtis
bovinon. Kelkfoje dum aûtuno kaj printempo li ankaû okupis
sin per termezurado; sed vintre, kiam la nordokcidenta vento
blovegis kaj skuis liajn fenestro-kovrilojn, tiam li sidis en sia
çambro, kalkulante kaj modelante. La knabo preskaû çiam
sidis apude kaj rigardis trans sian alfabetlibron aû biblion al
la patro, mezuranta kaj kalkulanta, kaj glitigis siajn fingrojn
tra sia blonda hararo. Kaj iuvespere li demandis la patron, kial
tio, kion li îus skribis, devas esti ̧uste tia, kaj ne povas esti
alia; kaj poste li esprimis sian propran opinion. Sed la patro,
ne sciante respondon, kapneis, dirante: ”Tion mi ne povas
diri al vi; sufiçu, ke ̧i estas tia, kaj vi eraras. Se vi volas eks-
cii pli multe, serçu morgaû libron en la kesto staranta en la
subtegmentejo. Iu, kiu nomi ̧is Eûklido, skribis ̧in; ̧i diros
al vi pli multe.”
La proksiman tagon la knabo supreniris al la subtegmen-
tejo kaj baldaû trovis la libron, çar ne multe da libroj trovi ̧is
en la domo. La patro ridis, kiam la knabo metis ̧in sur la ta-
blon. Estis holanda Eûklido, kaj holandan lingvon ambaû ne
scipovis, kvankam ̧i estas duone germana. ”Ja, ja,” li diris, ”la
9e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
libron jam posedis mia patro. Li komprenis ̧in; çu tie ne es-
tas germana eldono?”
La malparolema knabo trankvile rigardis la patron kaj nur
diris: ”Çu mi povas konservi ̧in por mi? Germana eldono ne
estas trovebla.”
Kaj kiam la patro kapjesis, la knabo montris alian libreton,
duone disÿiritan. ”Çu ankaû çi tiun?” li ree demandis.
”Prenu ambaû!” diris Tede Haien, ”ili nur malmulte utilos
al vi!”
Sed la dua libro estis malgranda holandlingva gramatiko;
kaj, çar la vintro daûris ankoraû longe, ̧i — kiam fine ekflo-
ris la grosarbetaîoj — estis akcelinta la knabon tiom, ke li pre-
skaû tute komprenis la Eûklidon, kiu tiutempe estis multe le-
gata.
—Ne estas nekonata al mi, sinjoro, — interrompis sin la
rakontanto, — ke çi tiu fakto ankaû estas rakontata pri Hans
Mommsen; sed antaû ties naski ̧o çi tie oni jam rakontis la
aferon pri Hauke Haien — tiel nomi ̧is la knabo. Vi certe an-
kaû scias ke, se iam venas eminentulo, oni atribuas al li çion
gravan, kion liaj antaûuloj eble faris serioze aû ÿerce. — — —
—La patro, konvinkita, ke la knabo interesas sin nek pri
bovinoj, nek pri ÿafoj, kaj apenaû rimarkas la florantajn fa-
bojn, kiuj signifas ̧ojon por çiu marskano, kaj plie pripensan-
te, ke la bieneto certe prosperos per kamparano kaj juna hel-
panto, sed ne per duonscienculo kaj servisto, kaj krome, ke
li mem ankaû ne sufiçe sukcesis, li sendis sian grandan kna-
bon al la digo, por ke li transportu teron per puÿçaro, kune
kun aliaj laboristoj de pasko ̧is Martentago. Tio çesigos la
studadon en la Eûklido, li diris al si mem.
Kaj la knabo transportis teron per puÿçaro; sed la Eûklidon
10e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
li çiam portis en sia poÿo. Kiam la laboristoj maten- aû ves-
perman ̧is, tiam li sidis sur renversita puÿçaro kun la libro en
la mano. Kaj kiam aûtune la flusoj pli kaj pli kreskis kaj ofte
interrompis la laboron, tiam li ne hejmeniris kun la aliaj, sed
restis sidanta çe la marflanko de la digo, çirkaûprenante la
genuojn per la manoj. Dum horoj li rigardis, kiel la malklaraj
nordmaraj ondoj çiam pli alten ondegis al la herbkovraîo de
la digo. Nur kiam la akvo superlavis liajn piedojn kaj ÿpruci-
gis ÿaumon en lian viza ̧on, li iom suprenÿovis sin kaj ree
restis sidanta. Li aûdis nek la plaûdegadon de la akvo, nek la
kriadon de la mevoj kaj bordbirdoj çirkaû- aû superflugantaj
kaj preskaû tuÿetantaj lin per siaj flugiloj. Li ankaû ne rimar-
kis la nokton, disvasti ̧antan super la vasta, sova ̧a akvode-
zerto. Li vidis nur la mu ̧antan randon de la akvo, konstan-
te frapantan, çe halto de la fluso, la saman lokon kaj videble
forlavantan la herbkovrajon de la kruta digo.
Post longa fiksa rigardado li kelkfoje malrapide kapjesis, aû
skizis, sen levi la rigardon, per mano linion en la aero, kvazaû
li volus doni al la digo malpli krutan deklivon. Kiam tiom
mallumi ̧is, ke li ne plu povis vidi la terobjektojn kaj nur aû-
dis la tondradon de la akvego, tiam li ekstaris kaj hejmen iris
duone malsekigita.
Kiam li iun vesperon tia eniris la çambron al sia patro, kiu
estis puriganta siajn mezurilojn, çi tiu diris kolere: ”Kial vi
restis ekstere tiel longe? Vi ja estus povinta droni; la akvoj
hodiaû enmordas la digon!”
Hauke obstine rigardis lin.
”Çu vi ne aûdas? Vi estus povinta droni!”
”Jes,” diris Hauke, ”sed mi tamen ne dronis!”
11e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Ne,” post paûzo respondis la patro, rigardante lin kvazaû
senpense, ”çifoje ne!”
”Sed,” ree diris Hauke, ”niaj digoj ne taûgas!”
”Kion vi diras, knabo?”
”La digoj, mi diris.”
”Kion vi diras pri la digoj?”
”Ili neniel taûgas, patro!”
La patro ekridis.
”Kio, knabo? — Vi certe estas la mirakla infano el Lübeck!”
Sed la knabo ne cedis. ”La çeakva flanko estas tro kruta,”
li diris; ”se iam okazos, kiel okazis jam kelkfoje, ni eç tie çi,
malantaû la digo, povos droni!”
La patro elpoÿigis sian maçtabakon, deprenis pecon kaj
ÿovis ̧in malantaû la dentojn. ”Kaj kiom da tero vi hodiaû
transportis?” li demandis kolerete, rimarkinte ke ankaû la
laboro sur la digo ne forpelis çe la knabo la spiritan laboron.
”Mi ne scias, patro,” respondis çi tiu; ”tiom, kiom la aliaj;
eble iom pli; sed — la digoj estas aliformigotaj.”
”Nu,” diris la patro ridante, ”vi eble gradalti ̧os je digogra-
fo, tiam vi aliigu ilin!”
”Jes, patro!” respondis la knabo.
La patro rigardis lin kaj kelkfoje glutis; poste li eliris, ne
sciante kion respondi.
12e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
A
nkaû, kiam je la fino de oktobro la diga laboro estis fini-
ta, la vojo al la digo çiam restis la plej interesa tempopa-
sigilo por Hauke Haien. La tagon de çiuj sanktuloj, çirkaû kiu
kutime bruegas la ekvinoksaj ÿtormoj kaj pri kiu oni diras ke
Frislando rajtas priplendi ̧in, tiun li sopiratendis, kiel la in-
fanoj Kristnaskon. Kiam saltfluso* minacis, tiam oni povis esti
certa, ke li kuÿas tute sola malproksime sur la digo, malgraû
ventego kaj malbonega vetero. Kaj kiam la mevoj kriis kaj la
maro kontraûfuriozis la digon, kaj resaltante forÿiris pecegojn
for de la herbkovraîo, tiam oni povis aûdi la koleran mokri-
dadon de Hauke. ”Vi ne estas kapablaj fari ion perfektan!” li
kriegis en la bruegon, ”same kiel ankaû la homoj ne estas ka-
pablaj fari ion taûgan!”
Kaj fine, ofte en mallumego, li hejmeniris el la vasta dezer-
to, ̧is lia alta staturo alvenis çe la malalta pordo sub la pajlo-
tegmento de la patro kaj tra ̧i eniris la çambreton.
Kelkfoje li kunportis plenmanon da argilo. Kaj li eksidis
apud sia patro, kiu nun ne plu ̧enis lin, kaj knedis çe la lumo
de maldika seba kandelo diversspecajn digomodelojn; metis
ilin en platan vazon plenan je akvo kaj provis imiti la elkavi-
gadon de la ondoj. Aû li prenis sian skribtabuleton kaj skizis
sur ̧i la profilon de digo, kia laû lia opinio ̧i devus esti çe la
almara flanko.
* la unua fluso post plen- aû novluno
13e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
lnterrilati kun siaj samklasanoj li ne emis; ÿajnis, ke ankaû
ili ne ÿatis la revemulon.
Kiam denove venis vintro kaj frosto regis, li migris sur la
digo ankoraû pli malproksimen — kie li antaûe neniam estis,
̧is antaû li kuÿis la netransvidebla glaci-kovrita ebenaîo de
Watten*.
En februaro, post longdaûra frosto, oni trovis kadavrojn al-
bordi ̧intajn. Malproksime sur la çemara rando de la glaci-
i ̧intaj Watten ili trovi ̧is. Juna virino, kiu çeestis, kiam oni
alportis ilin en la vila ̧on, staris parolema antaû la maljuna
Haien. ”Ne opiniu, ke ili aspektis kiel homoj — ne, kiel mar-
diabloj! Tiel grandaj kapoj!” ÿi diris, manmontrante konfor-
man distancon. ”Nigregaj kaj brilaj kiel freÿbakita pano! Kaj
kraboj jam mordis ilin, kaj la infanoj, vidante ilin, laûte kriis!”
lo tia ja ne estis eksterordinara al la maljuna Haien. ”Ili
certe drivis en la maro jam depost novembro!” li diris sen-
emocie.
Hauke silente staris apude; sed tuj, kiam estis eble, li ne-
vidate suriris la digon. Çu li volis serçi pliajn kadavrojn aû çu
lin logis nur la terurego, kiu certe ankoraû regis çe la lokoj,
nun ree solecaj? Li kuris kaj kuris, ̧is li solece staris en la
dezerto, kie nur la vento transblovis la digon kaj nenio estis
krom la plendokrioj de la grandaj birdoj, rapidege preterflug-
antaj.
Maldekstre estis la soleca, vasta marsklando**; aliflanke la
* Watt aû Watten (pr.: vat, vaten) = malprofundaj, dum tempo de
malfluso preskaû tute senakvaj apudbordaj ÿlim- aû sabloko-
vritaj partoj de la Norda Maro.
** marsko = en rivervaloj kaj marbordaj ebenaîoj surfundi ̧inta
fruktoriça grundo, digÿirmita kontraû inundoj kaj drenata per
kluzoj.
14e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
netransvidebla bordo kun sia ebenaîo de Watten, brilanta pro
la glacio. Estis, kvazaû la tuta mondo ripozis senviva en blan-
ka mortkitelo.
Hauke haltis supre sur la digo, kaj liaj akrevidaj okuloj va-
gis çirkaûen; sed li ne plu vidis postsignojn de la mortintoj.
Nur kie la nevideblaj Watt-riveretoj premis sin elsub la gla-
cio, tie ̧i levis kaj mallevis sin en fluosimilaj linioj. Krom tio
li nenion vidis.
Li hejmeniris, sed je unu el la sekvintaj vesperoj li denove
estis ekstere. Tiuloke la glacio nun estis fendita. lo, kvazaû
fumkolonoj, levi ̧is el la fendoj; kaj super la tuta Watt eten-
di ̧is reto el vaporo kaj nebulo, strange kuni ̧anta kun la ves-
pera krepusko. Hauke fikse rigardis tion; çar en la nebulo
strangaj nigraj aperaîoj, grandaj kiel homoj, paÿis tien kaj re-
en. Majeste, sed kun strangaj, teruraj gestoj, kun longaj na-
zoj kaj koloj li vidis ilin irantaj malproksime çe la fumantaj
fendoj. Subite ili komencis kurioze salti kiel arlekenoj; la
grandaj trans la malgrandajn kaj la malgrandaj trans la gran-
dajn. Poste ili vasti ̧is kaj senformi ̧is.
Kion ili intencas? Çu ili estas la animoj de la dronintoj?
pensis Hauke. ”Hoiho!” li laûte kriegis en la nokton; ili tamen
ne atentis lian vokon sed daûrigis sian strangan konduton.
Subite li memoris pri la teruraj norvegaj marfantomoj, pri
kiuj maljuna ÿipestro iam rakontis al li; kiuj portas sur la nuko
tufon de zostero anstataû viza ̧o. Tamen li ne forkuris, sed
forte enigis la kalkanumojn de siaj botoj en la argilon de la
digo, fikse rigardante ilian burleskan konduton, kiu daûris
antaû liaj okuloj dum komenci ̧is la nokto. ”Çu vi estas ankaû
çe ni?” li kriis akravoçe; ”vi ne fortimigos min!” —
Nur kiam la mallumego çion kovris, li malrapide hejmen-
15e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
iris. Sed lin sekvis kvazaû flugilbruo kaj akra kriado. Li ne
rerigardis, sed ankaû ne iris pli rapide. Nur malfrue li venis
hejmen. Laûdire li neniam rakontis pri tio al sia patro aû al iu
alla. Nur multe da jaroj pli poste li kunprenis sian idiotan fil-
inon, per kiu Dio lin ÿar ̧is, je la samaj taghoro kaj jarsezono
sur la digon, kaj la samaj aperaîoj laûdire montris sin sur
Watten. Sed li diris al ÿi: ”Ne timu, estas nur ardeoj kaj korni-
koj, aspektantaj en la nebulo tiel grandaj kaj timigaj; ili nur
kaptas fiÿojn el la fendoj.”
—Estas vere, sinjoro, — interrompis sin la instruisto, — ek-
zistas surtere multspecaj strangaîoj, konfuzantaj la homojn;
sed Hauke estis nek naivegulo nek malsa ̧ulo. —
Çar mi ne respondis, li volis daûrigi; sed la ceteraj gastoj,
̧is nun atente aûskultintaj, kaj nur per tabakfumo plenigin-
taj la malaltan çambron, subite movi ̧is. Unue kelkaj, sed bal-
daû preskaû çiuj turnis sin al la fenestroj. Ekstere — oni po-
vis tion vidi tra la nekovritaj fenestroj — la ÿtormo pelis la
nubojn, kaj lumo kaj mallumo alterni ̧is ̨aose. Sed ankaû al
mi ÿajnis, kvazaû mi estus vidinta la maldikegan rajdanton
preterrapidegi sur sia blanka çevalo.
—Atendu iom, instruisto! — mallaûte diris la digografo.
—Ne timu, digografo! — respondis la malgranda rakontin-
to, rigardante lin per siaj malgrandaj, sa ̧aj okuloj, —mi ne in-
sultis lin, kaj ankaû ne havas kaûzon.
—Ja, ja, — respondis la alia, — igu nur denove plenigi vian
glason!
Tio okazis. Post kiam la aûskultantoj, preskaû senescepte
iom konsternitaj, ree estis turnintaj sin al li, li daûrigis sian
rakonton.
—Hauke plej volonte estis tute sola kaj interrilatis nur kun
16e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
vento, akvo kaj soleco. Tiel li fari ̧is longa, maldika bubo.
Kiam li estis konfirmita jam de pli ol unu jaro, li alii ̧is. Tion
kaûzis la maljuna granda angora kato de la maljuna Trin Jans.
Ÿia filo, kiu pli poste dronis, kunportis ̧in de hispana marve-
turo. Trin lo ̧is malproksime sur la digo, en kabaneto. Kiam
la maljunulino laboris en sia dometo, tiu monstro de kato
kutime sidis antaû la dompordo kaj palpebrumis en la somer-
tagon aû al la preterflugantaj vaneloj. Kiam Hauke preteriris,
la kato miaûis kaj Hauke kapjesis. Ili komprenis unu la alian.
Estis printempo. Hauke kiel kutime kuÿis sur la digodekli-
vo apud la akvo inter armerioj kaj odoranta mara artemizio
kaj sunumis sin en la printempa sunbrilo. En la pasinta tago
li supre sur la seklando* estis pleniginta siajn poÿojn per sili-
koj; kaj kiam dum malfluso la Watten estis sen akvo, kaj la
malgrandaj grizaj vadbirdoj** kriante transflugis ilin, tiam li
subite elpoÿigis ÿtoneton kaj îetis ̧in al la birdoj. Li tion ek-
zercis jam kiel bubeto kaj tial preskaû çiufoje unu birdo res-
tis morttrafita sur la ÿlimejo. Sed preskaû same ofte ne estis
eble al li preni ̧in de tie. Hauke jam intencis kunpreni la ka-
ton kaj dresi ̧in kiel çashundon. Sed jen kaj jen trovi ̧is an-
kaû firmaj lokoj kaj sablejoj. Tiuokaze li iris por preni mem
sian akiraîon. Se la kato dum lia reveno ankoraû sidis antaû
la dompordo, ̧i miaûegis pro neretenebla rabemo tiom lon-
ge, ̧is Hauke îetis al ̧i la kaptitan birdon.
Kiam li hodiaû hejmeniris, portante sian jakon sur la ÿul-
* pli alte kuÿanta diluvi-devena grundo, çefe konsistanta el
sablo, argilo kaj rokfragmentoj; malpli fruktodona ol marsko.
** birdoj el la subfamilio tringinoj aû ̨aradriidoj el la familio ̨a-
radriidoj.
17e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
tro, li kunportis nur unu birdon, al li ankoraû nekonata, sed
kovrita kvazaû per multkoloraj silko kaj metalo.
La kato, vidante lin, miaûegis kiel kutime. Sed hodiaû Hau-
ke ne emis fordoni sian çasaîon, kiu eble estis alciono; kaj li
ne atentis la avidon de la besto. ”Alterne!” li kriis. ”Hodiaû
por mi, morgaû por vi; çi tio ne estas man ̧aîo por kato!” Sed
la besto singarde alÿteliris kaj Hauke, haltante, rigardis ̧in. La
birdo pendis çe lia mano. La kato haltis, levante la kruron.
Sed ÿajnis la bubo ankoraû ne sufiçe konis sian katan amikon;
çar, turnante al ̧i la dorson por foriri, li subite rimarkis, ke lia
ças-akiraîo estas tirata kaj samtempe akra ungego penetris en
lian karnon. Furiozego, kiel rabobesta, kaptis la junulon.
Fulmrapide li kaptis la rabinton çe la nuko. Per la pugno ti-
rante supren la grandan beston, li strangolis ̧in, tiel ke ̧iaj
okuloj elkavi ̧is, ne atentante, ke la fortaj malantaûaj kruroj
disÿiris lian brakon. ”Ho! ho!” li kriegis, premante pli forte.
”Ni vidu, kiu el ni estas la pli persistema!”
Subite la malantaûaj kruroj de la granda kato senforti ̧is.
Hauke iom reiris kaj îetis ̧in kontraû la dometon de la malju-
nulino. Çar la besto ne movi ̧is, li pluiris hejmen.
Sed la angora kato estis la trezoro de sia estrino. ̄i estis ÿia
kunulo kaj la sola postlasaîo de ÿia filo, maristo. Dum ÿtormo,
helpante al sia patrino kapti salikokojn, li çe la bordo subite
mortis pro akcidento.
Hauke apenaû estis foririnta cent paÿojn, forviÿante per
tuko la sangon el siaj vundoj, kiam li aûdis akre sonantajn
kriegadon kaj insultadon de la kabano. Li turnis sin kaj vidis
la maljunan virinon kuÿanta sur la tero. Ÿia griza hararo en la
vento çirkaûflirtis la ru ̧an kaptukon. ”Morta!” ÿi kriegis,
”morta!” minace levante sian maldikan brakon. ”Estu malbe-
18e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
nata! Vi mortbatis ̧in, vi, sentaûga bordvaganto! Vi ne estas
inda, brosi ̧ian voston!” Ÿi îetis sin super la beston, karese
forviÿante per antaûtuko la sangon, ankoraû fluetantan el
nazo kaj buÿo. Poste ÿi denove insultis.
”Çu vi baldaû çesos?” kriis Hauke. ”Aûskultu, mi havigos al
vi katon, kiu kontenti ̧os je musa kaj rata sango!”
Tiam li foriris, ÿajne nenion plu atentante. Sed la mortin-
ta kato tamen malkvietigis iin; çar li, atinginte la domojn, pre-
teriris eç tiun de sia patro kaj iris sur la digo suden al la urbo.
Dume ankaû Trin Jans iris la saman vojon, portante en
malnova blu-kvadratita kusentegaîo ÿar ̧on, kiun ÿi zorgeme
tenis, kvazaû ̧i estus infano. Ÿia griza kaphararo flirtis en la
printempa venteto. ”Kion vi portas, Trin?” demandis vila-
̧ano, renkontanta ÿin. ”Pli multe, ol valoras viaj domo kaj
bieno!” respondis la majunulino, vigle pluirante.
Alproksimi ̧inte al la malsupre lokita domo de la maljuna
Haien, ÿi malsupreniris la akt, kiel oni nomas çi tie la vojetojn,
kiuj çe la digoj oblikve supren- aû malsuprenkondukas.
La maljuna Tede Haien staris antaû la pordo, rigardante la
veteron. ”Nu, Trin?” li diris, kiam ÿi spiregante staris antaû li,
apogante sin sur sia bastono. ”Kion vi portas en via sako?”
”Unue ni eniru la çambron, Tede Haien, poste vi vidos!”
kaj ÿiaj okuloj rigardis lin strange briletante.
”Venu!” diris la maljunulo; lin ne zorgigis la okuloj de la
malsa ̧ulino.
Kiam ambaû estis enirintaj, ÿi daûrigis: ”Formetu la taba-
kujon kaj la skribilaron de la tablo — kion vi çiam skribas? —
Do, nun purigu ̧in!”
Kaj la maljunulo, iom scivola, agis laû ÿia ordono. Nun ÿi
19e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
kaptis la bluan kusentegaîon çe la anguletoj kaj elÿutis sur la
tablon la grandan katan kadavron.
”Jen!” ÿi kriis. ”Via Hauke mortbatis ̧in!” Ÿi kortuÿe ekplo-
ris, karesante la molan felon de la mortinta besto. Ÿi kunmetis
̧iajn krurojn, klinis sian longan nazon super ̧ian kapon kaj
flustris nekompreneblajn karesaîojn.
Tede Haien tion rigardis. ”Do,” li diris, ”Hauke mortbatis
̧in?” Li ne sciis, kion fari kun la ploreganta virino.
La maljunulino furioze kapjesis. ”Certe, certe, çe Dio, li
tion faris!” Forviÿante el la okuloj la larmojn per sia mano,
kurba pro artrito, ÿi veplendis: ”Neniun infanon, nenion vi-
vantan plu! Vi certe ankaû scias, ke al ni gemaljunuloj post la
festo de çiuj sanktuloj vespere en la lito la kruroj estas mal-
varmaj, kaj anstataû dormi ni aûdas, kiel la nordokcidenta
vento brukrakigas niajn fenestrokovrilojn. Tiun venton mi ne
volonte aûdas, Tede Haien, çar ̧i venas de tie, kie la ÿlimo
englutis mian filon!”
Tede Haien kapjesis, kaj la maljunulino karesis la felon de
sia morta kato.
”Kiam vintre mi sidis antaû la radÿpinilo, ̧i sidis apud mi,
zumante kaj rigardante min per siaj verdaj okuloj. Kiam fari-
̧is malvarme al mi kaj mi enlitigis min, ankaû ̧i saltis en la
liton kaj kuÿigis sin sur miajn frostotremantajn krurojn. Ni
kune dormis tiel varme, kvazaû mi ankoraû havus çe mi mian
junan amaton.” La maljunulino, kvazaû atendante konsenton
çe tiu çi rememoro, fajre rigardis la maljunulon staranta apud
ÿi çe la tablo.
Sed Tede Haien respondis trankvile: ”Trin Jans, mi havas
konsilon por vi!” Li iris al sia komodo. Elpreninte ar ̧entan
moneron, li diris: ”Vi asertas, ke Hauke mortbatis la beston,
20e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
kaj mi scias, ke vi ne mensogas, sed jen estas krontalero de
Kristiano IV-a. Açetu tanitan felon de ÿafido por viaj malvar-
maj kruroj, kaj kiam nia katino naskos idojn, vi elektu la plej
grandan; ambaû objektoj kune certe do kompensos la kadu-
kan angoran katon. Kaj nun prenu la bestaçon kaj pro mi por-
tu ̧in al la senfeligisto en la urbo! Silentu, ke ̧i kuÿis sur mia
honesta tablo!”
Dum çi tiu parolo la virino jam estis preninta la taleron kaj
enpoÿiginta ̧in sub siaj jupoj. Nun ÿi metis la katon en la
kusentegaîon, forviÿis per la antaûtuko la sangomakulojn de
la tablo kaj foriris, apogante sin sur la bastono. ”Ne forgesu
la junan katon!” ÿi ankoraû rekriis.
Iom poste, kiam la maljuna Haien en la malvasta çambro
paÿis tien kaj reen, eniris Hauke, îetante la multkoloran bir-
don sur la tablon. Ekvidante sur la frotegita plataîo la sango-
makulon, ankoraû koneblan, li demandis kvazaû pretere:
”Kio estas tio?”
La patro haltis. ”Estas sango verÿita de vi!”
La knabo ru ̧i ̧is. ”Çu do Trin Jans kun sia kato estis çi tie?”
La patro kapjesis. ”Kial vi mortbatis ̧in?”
Hauke nudigis sian sangan brakon. ”Pro tio!” li respondis;
” ̧i rabis de mi la birdon!”
La patro nenion diris. Denove li ekpaÿis. Poste li haltis an-
taû la knabo, rigardante lin kvazaû pensfore. ”La aferon pri
la kato mi ordigis,” li diris, ”sed komprenu, ke la kabano çi tie
estas tro malgranda. Du estroj ne povas regi en ̧i. Estas ne-
cese, ke vi havigu al vi okupon!”
”Jes, patro,” respondis Hauke, ”ankaû mi jam pensis la sa-
mon.”
”Kial?” demandis la patro.
21e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Oni koleri ̧as, ne povante apliki sian forton çe streçiga la-
boro!”
”Çu vere?” demandis la patro, ”kaj çu vi pro tio mortbatis
la angoran katon? Tia sento povus ankoraû pliforti ̧i!”
”Eble vi pravas, patro; sed la digografo forpelis sian subser-
viston; ties oficon mi jam povus plenumi!”
La patro ree ekpaÿis, elkraçante nigran tabakan salivon.
”La digografo estas malsa ̧ulo, malsa ̧a kiel sova ̧a ansero. Li
nur estas digografo, çar liaj patro kaj avo estis tio, kaj pro siaj
dudek naû kampoj. Kiam la Martentago alvenas kaj poste la
fakturoj pri digoj kaj kampdefluiloj devas esti skribataj, li re-
galas la instruiston per ansera rostaîo, mielakvo kaj tritikaj
kringoj. Kaj li sidas apude kaj kapjesas, kiam tiu sumigas la
longajn nombrovicojn kaj diras: ’Ja, ja, instruisto, Dio rekom-
pencu vin!’ Çu la digografo povas kalkuli?” li daûrigis. ”Foje,
se al la instruisto ne estas eble aû se li ne emas, li mem devas
labori; kaj li sidas, skribas kaj forstrekas, kaj la granda, mal-
sa ̧a kapo ru ̧i ̧as kaj varmi ̧as kaj la okuloj elstaras kiel vi-
trogloboj, kvazaû tra ili volus eliri lia prudenteto!”
La knabo rektigis sin antaû la patro, mirante pri ties parolo,
kian li ̧is nun ne aûdis de li. ”Certe, çe Dio!” li diris. ”Li ja
estas malprudenta; sed lia filino Elke, ÿi povas kalkuli!”
La patro akre rigardis lin. ”Ahoj!” li kriis. ”Kion vi scias pri
Elke Volkerts?”
”Nenion, patro, la instruisto nur rakontis pri ÿi.”
La patro ne respondis; li nur ÿovis sian maçtabakon malan-
taû la alian dentvicon.
”Kaj çu vi opinias,” li poste diris, ”ke ankaû vi tie povos
kalkuli?”
22e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”O jes, patro, kial ne?” respondis la filo, kaj seriozan tre-
mon montris lia buÿo.
La patro kapneis. — ”Sed pro mi serçu vian feliçon!”
”Dankon, patro!” diris Haûlke kaj supreniris al sia subteg-
menta dormçambro. Tie li sidis sur la litrando kaj meditis,
kial la patro pro Elke Volkerts tiel surprizite alkriis lin. Li ja
konas ÿin, la gracian, dekokjaran knabinon kun la bruneta,
mallar ̧a viza ̧o kaj la malhelaj brovoj, kunkreskintaj super la
obstinaj okuloj, kaj la mallar ̧a nazo; sed apenaû unu vorton
li parolis kun ÿi. Nu, li pensis, kiam mi iros al la maljuna Tede
Volkerts, mi pli precize rigardos ÿin. Kaj tuj mi ekiros, por ke
neniu forprenu al mi la okupon; ja apenaû estas vespero. Sur-
metinte sian dimançan jakon kaj siajn novajn botojn, li for-
iris bonespera.
La longa domo de la digografo estis rimarkebla jam de
malproksime pro la alta teraltaîo* kaj precipe pro la plej alta
arbo en la vila ̧o, grandega frakseno. La avo de la nuna, la
unua digografo en la familio, plantis tian en sia juna ̧o orien-
te de la dompordo. Sed du arboj velkis kaj pro tio li en sia
edzi ̧a mateno plantis trian arbon. Tiu ankoraû nun, kun sia
çiam pliampleksi ̧anta krono, en la vento konstante murmu-
retis kvazaû rakontante pri tempoj pasintaj.
Kiam post mallonga tempo la altkreska Hauke supreniris
la teraltaîon, kulturita çe la flankoj per rapoj kaj brasiko, li
vidis supre la filinon de la familiestro, staranta apud la mal-
alta dompordo. Unu ÿia brako pendis malstreçite; la alian ÿi
ÿajnis etendis al unu de la du feraj ringoj, trovi ̧antaj mal an-
taû ÿi ambaûflanke de la pordo. Kiam venas rajdanto, li po-
* teraltaîo, amasigita por ÿirmo kontraû inundoj, sur kiu oni
konstruas domojn aû tutajn vila ̧ojn.
23e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
vas çe ili alligi sian çevalon. La okuloj de la knabino vagis ma-
ren, kie dum tiu silenta vespero îus mallevi ̧is la suno per sia
lasta brilo orumante la brunetviza ̧an knabinon.
Hauke iom malpli rapide supreniris la teraltaîon, pensan-
te: tia ÿi ne faras malbonan impreson! Nun li estis supre: ”Bo-
nan vesperon!” li diris alirante. ”Kion vi rigardas per viaj
grandaj okuloj, fraûlino Elke?”
”Mi rigardas tion, kio okazas çi tie çiuvespere, sed kio ne
çiam estas videbla.” Ÿi lasis la ringon el sia mano, tiel ke ̧i
sonante batis la muron. ”Kion vi deziras, Hauke Haien?” ÿi
demandis.
”Ion al vi espereble ne malagrablan,” li respondis. ”Via pa-
tro maldungis sian subserviston; pro tio mi deziras ricevi ties
oficon.”
Ÿi rigardis lin. ”Vi estas ankoraû iom malforta, Hauke; sed
ni pli urge bezonas du akrevidajn okulojn ol du fortajn bra-
kojn!” Dum tio ÿi serioze rigardis lin; sed Hauke eltenis la ri-
gardon. ”Do Hauke, venu!” ÿi daûrigis. ”La mastro estas en la
çambro, ni eniru!”
24e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
L
a postan tagon Tede Haien kun sia filo eniris la vastan
çambron de la digografo. La muroj estis kovritaj per gla-
zuritaj kaheloj, sur kiuj jen ÿipo kun plenblovitaj veloj aû fiÿ-
hokanto çe riverbordo, jen bovo, maçante kuÿanta antaû far-
modomo, plezurigis la rigardanton. Çi tiun solidan tapeton
interrompis grandega alkovo kun pordoj, nun fermitaj, kaj
murÿranko, en kiu tra du vitropordoj estis videblaj porcelan-
kaj ar ̧entaîoj. Apud la pordo, komunikanta kun la apuda vi-
zitçambro, estis malantaû vitro metita en la muro holanda
murhorlo ̧o.
La dika, iom apopleksia domestro sidis sur sia multkolora
lankuseno en fotelo staranta çe la fino de la frotpurigita tablo.
Li tenis la manojn sur la ventro kaj liaj rondaj okuloj fikse
rigardis kontente la ostojn de dika anaso. Forko kaj trançilo
kuÿis antaû li sur la telero.
”Bonan tagon, digografo!” diris Haien kaj la alparolito mal-
rapide turnis la viza ̧on al li.
”Çu vi, Tede?” li respondis; kaj laû la voço oni povis rimar-
ki, ke li konsumis dikan anason, — ”eksidu, estas longa vojo
de vi al mi!”
Tede Haien sidis kontraûe sur benko staranta çe la muro.
”Mi venas, digografo. çar vi havis çagrenon pro via subservis-
to, kaj çar vi interkonsentis kun mia filo doni al li ties oficon.”
La digografo kapjesis. ”Jes, jes, Tede; sed kion vi volas diri
25e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
per la vorto çagreno? Ni marsklandanoj, dank’al Dio, havas
kontraû ̧i rimedon.” Kun tiuj vortoj li prenis la trançilon,
kuÿanta antaû si kaj batis, kvazaû karese, la ostojn de la ana-
so. ” ̄i estis mia preferata birdo,” li aldonis, kontente ridante,
” ̧i man ̧is el mia mano.”
”Mi opiniis,” diris la maljuna Haien, ne atentinte la lastajn
vortojn, ”ke la fibubo faris al vi malutilon en la stalo.”
”Jes, Tede, certe sufiçe da ̧i! La dikulo ne trinkigis la bo-
vidojn sed kuÿis ebria en la fojnejo. La brutaro pro soifo ble-
kis la tutan nokton, tiel ke mi pro tio devis dormi ̧is tagme-
zo. Tiel la mastrumado ne povas funkcii!”
”Ne, digografo, pri tio ne timu je mia filo!”
Hauke staris, la minojn en la poÿoj, çe la pordfosto. Levan-
te la kapon, li rigardis la fenestrokadrojn.
La digografo rigardis lin kaj kapbalancis. ”Ne, ne, Tede,”
kaj, turnante sin al la patro, ”via Hauke ne ̧enos mian nok-
tan ripozon. La instruisto jam antaûe diris al mi, ke li pli vo-
lonte sidas antaû sia kalkultabuleto ol antaû glaso da bran-
do.”
Hauke ne atentis la laûdon, çar Elke eniris la çambron kaj
lertmane forprenis de la tablo la restintajn man ̧aîojn, dum
momento rigardante lin per siaj malhelaj okuloj. Nun ankaû
li rigardis ÿin. ”Je Dio kaj Jesuo,” li diris por si mem, ”ankaû
tia ÿi ne impresas malagrable.”
La knabino eliris. ”Vi scias, Tede,” ree komencis la digogra-
fo, ”ke nia Disinjoro rifuzis al mi filon.”
”Jes, digografo, sed ne estu mal ̧oja pri tio!” respondis la
alia, ”çar laûdire la familia prudento degeneras en la tria ge-
neracio. Via avo — ni çiuj tion scias — ÿirmis la landon.”
La digografo, vere surprizita, diris post mallonga pripen-
26e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
so, rektigante sin en sia alpogsego: ”Kiel mi tion komprenu,
Tede Haien, mi ja apartenas al la tria generacio?”
”Ja, ne estu ofendita, digografo, nur estas popoldiro!” kaj
la maldika Tede Haien iom malice rigardis la maljunan emi-
nentulon. Sed tiu diris sençagrene: ”Tede Haien, ne lasu kre-
digi al vi tiajn sensencaîojn de maljunaj virinoj! Vi ne estas
informita pri mia filino; en kalkulado ÿi treege superas min.
Mi nur volas diri, ke via Hauke multon profitos, kiel sur la
kampo, tiel ankaû en mia çambro kun plumo aû grifelo.”
”Jes, jes, digografo, vi estas tute prava,” diris la maljuna
Haien, kaj komencis rezervi al si en la dungokontrakto kel-
kajn favorojn, kiujn ne pripensis lia filo hieraû vespere. Laû-
kontrakte tiu ricevu en aûtuno, krom la tolçemizoj, ankaû ok
parojn da lanÿtrumpoj kiel altigon de sia salajro. En printem-
po la patro ricevu sian filon dum ok tagoj por sia propra la-
boro. Krom tiuj li petis kelkajn alianj favorojn. La digografo
kompleze konsentis je çio. Li opiniis, ke Hauke Haien estos
kapabla subservisto.
”Nu, Dio favoru vin, knabo,” diris la patro, kiam ili îus es-
tis forlasintaj la domon, ”se tiu klarigos al vi la mondon! ” Sed
Hauke respondis trankvile: ”Lasu nur, patro, ne zorgu pri
tio!”
27e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
K
aj Hauke ne estis malprava. Ju pli longe li restis en tiu
domo, des pli multe klari ̧is al li la mondo aû tio, kio
signifis por li la mondo. Eble tiom pli, çar supera prudento ne
helpis lin, kaj li estis devigata fidi al sia propra kapablo, kiu
ankaû ̧is nun sole helpis lin. Sed estis unu en la domo, kiu
ne ÿatis lin; tio estis la çefservisto Ole Peters, diligenta labo-
risto kaj babilema homo. Al li estis pli agrabla la mallabore-
ma, malsa ̧a, sed forta subservisto, kiun li povis ÿar ̧i per
plensako da aveno kaj ordoni laûplaçe. Tiamaniere li ne po-
vis estri la ankoraû pli malparoleman sed spirite lin supe-
rantan Hauke. Tiu kutimis strange rigardi lin. Malgraû tio Ole
Peters kura ̧is elekti por li tiajn laborojn, kiuj endan ̧erigis
lian ankoraû ne sufiçe fortikan korpon. Sed kiam la çefservis-
to diris: ”Se vi estus vidinta la dikan Nis — tiu povis labori!”,
Hauke komencis sian laboron per çiuj fortoj kaj plenumis ̧in,
kvankam penplene. Estis bonÿanco, ke Elke mem aû ÿia pa-
tro subtenis lin. Oni rajtas demandi, kio kelkfoje kunligas ho-
mojn, al ÿi tute fremdajn. Eble çar ili ambaû estis naturdoti-
taj kalkulantoj. Krom tio la knabino ne povis permesi, ke ÿia
kamarado per la kruda laboro kampuli ̧u.
La malakordo inter çef- kaj subvervisto ankoraû pli akri ̧is,
kiam en la vintro post la Martentago alvenis por revizio la
diversspecaj digofakturoj.
28e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
E
stis maja vespero, sed novembra vetero. En la domo oni
povis aûdi la tondrosimilan ondofrapadon. ”He, Hauke,”
diris la dommastro, ”eniru kaj pruvu nun, ke vi povas kalku-
li!”
”Mastro, ”respondis tiu, ”mi devas antaûe man ̧igi la bovi-
daron.”
”Elke!” vokis la digografo. ”Kie vi estas, Elke? Iru al Ole kaj
diru al li, ke li man ̧igu la bovidaron! Hauke kalkulu!”
Elke rapidis en la stalon kaj diris tion al la çefservisto, îus
okupata pendigi al ̧ia loko la hodiaû uzitan jungilaron.
Ole Peters batis bridon kontraû foston, kvazaû li volus di-
specigi la bridon. ”La diablo prenu la malbenitan skribservis-
ton!” Ÿi ankoraû aûdis la vortojn, antaû ol ÿi fermis la stal-
pordon. ”Nu?” demandis la patro, kiam ÿi eniris la çambron.
”Ole jam volis tion fari!” diris la filino, mordetante siajn li-
pojn. Ÿi eksidis kontraûe de Hauke sur krude skulptita ligno-
se ̧o. Tiajn se ̧ojn oni tiutempe mem fabrikis dum longaj vin-
trovesperoj. Ÿi prenis el tirkesto blankan ÿtrumpon kun ru ̧a
birdodesegnaîo, je kiu ÿi nun daûrigis triki. La longkruraj figu-
roj ÿajnis esti ardeoj aû cikonioj. Hauke sidis kontraûe, prime-
ditante sian kalkuladon. La digografo ripozis en sia fotelo,
dormeme palpebrumante al Hauke. Sur la tablo lumis, kiel
kutime en la digografa domo, du sebokandeloj. La du fene-
stroj, plumbokadritaj, estis ÿirmitaj per fenestrokovriloj. La
29e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ÿtormo nun venu kaj skuu ilin laûplaçe. Hauke kelkfoje levis
la kapon, rigardante dum momento la arttrikaîon aû la mal-
lar ̧an kvietan viza ̧on de la knabino.
Subite aûdi ̧is el la fotelo laûta ronko, kaj la du junaj ho-
moj interÿan ̧is rigardon kaj rideton. Poste, iom post iom,
sekvis pli regula spirado. Nun ili povis iom babili; sed Hau-
ke ne sciis, kion.
Sed kiam ÿi levis la trikilaron, ke la tutaj birdoj montri ̧is,
li flustris trans la tablon: ”Elke, kie vi tion lernis?”
”Kion?” demandis la knabino.
”La birdtrikadon,” diris Hauke. — ”Çi tion? ”De Trin Jans
çe la digo; ÿi estas tre lerta. Antaû longe ÿi servis çi tie çe mia
avo.”
”Sed tiutempe vi certe ne ankoraû estis naskita?” diris
Hauke.
”Ne; sed ankaû pli poste ÿi ofte venis en nian domon.”
”Çu ÿi do ÿatas birdojn?” demandis Hauke. ”Mi opiniis, ke
ÿi ÿatas nur katojn.”
Elke kapneis. ”Ÿi ja bredas anasojn kaj vendas ilin. Sed en
la pasinta printempo, post kiam vi mortbatis la angorulon,
ratoj venis en la stalon malantaû la domo. Pro tio ÿi nun in-
tencas konstrui novan antaû la domo.”
”Ho,” diris Hauke, mallaûte fajfante tra la dentoj, ”tial ÿi
alportis argilon kaj ÿtonojn. Sed tiuokaze ÿi surkonstruas la
internan vojon. Çu ÿi havas permeson?”
”Mi ne scias,” respondis Elke. Sed li estis eldirinta la lastan
vorton tiel laûte, ke la digografo veki ̧is el sia dormeto. ”Per-
meson?” li demandis, preskaû furioze rigardante ilin, ”kion vi
diras pri permeso?” Sed post kiam Hauke sciigis al li la afe-
ron, li ridante frapis lian ÿultron, dirante: ”Estas egale, la in-
30e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
terna vojo estas sufiçe lar ̧a. Dio helpu la digografon, se li
devus zorgi ankaû pri poranasaj staloj!”
Hauke pentis, ke li lasis la maljunulinon kun ÿiaj anasidoj
al la ratoj, kaj tial ne kontraûdiris.
”Sed, mastro,” li ree komencis, ”estus necese, ke tiu aû alia
ricevu mallaûdeton. Se vi persone ne volas tion fari, mallaû-
du la rajtigiton, kiu estas respondeca pri la diga ordo!”
”Kion diras la knabo?” demandis la digografo, tute rektig-
ante sin. Elke mallevis sian arte trikitan ÿtrumpon kaj aûskul-
tis atente.
”Jes, mastro,” daûrigis Hauke, ”vi jam finis la printempan
revizion; tamen Peter Jansen, eç ̧is hodiaû, ne forigis la her-
baçon sur sia digoparto. Tie en la venonta somero la karde-
loj gaje ludos çirkaû la ru ̧aj kardofloroj. Kaj apude — mi ne
scias, kies estas tiu parto — trovi ̧as en la çemara flanko de
la digo granda elkavaîo. Tie çe bona vetero ludas multe da in-
fanoj; sed Dio ÿirmu nin kontraû inundo!”
La okuloj de la digografo pli kaj pli vasti ̧is. ”Kaj plie …”
rekomencis Hauke. ”Kion plie, knabo?” demandis la digogra-
fo kvazaû tedite.
”Mastro,” dalirigis Hauke, ”vi ja konas la dikan Vollina, la
filinon de la digorajtigito Harders. Hejmenkondukante el la
paÿtejo la çevalojn de sia patro, kaj sidante kun siaj dikaj kru-
roj sur la maljuna flava çevalino, ÿi çiam oblikve surrajdas la
digoeskarpon!”
Hauke nur nun rimarkis, ke Elke, balancante la kapon,
prudente rigardis lin.
Li ne pluparolis, çar pugnobato de la maljunulo sur la ta-
blon sonegis en liajn orelojn. ”Fulmotondro!” li kriegis, kaj
Hauke preskaû ektimis pro la subita, kvazaû ursa bleko. ”La
31e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
dika junulino estu punata; notu, Hauke! Pasintsomere la kna-
bino forkaptis de mi tri anasojn! Jes, jes, notu!” li ripetis, kiam
Hauke hezitis. ”Se mi ne eraras, eç kvar!”
”Sed, patro,” diris Elke, ”çu ne lutro rabis la anasojn?”
”Granda lutro!” spiregante kriis la patro. ”Mi ja povas di-
ferencigi inter dika Vollina kaj lutro! Ne, ne, estis kvar ana-
soj, Hauke! Sed tion, pri kio vi antaûe parolis, mi ne rimarkis.
En printempo la sinjoro supera digografo kaj mi kune priri-
gardis la digon, post kiam ni çi tie en mia domo matenman-
̧is. Sed ni ne rimarkis ion malordan. Vi ambaû” — kaj li kelk-
foje kapbalancis signifoplene al Hauke kaj al sia filino —
”danku al Dio, ke vi ne estas digografo. Oni havas nur du
okulojn, sed devas vidi per cent. — Prenu la pridigajn fak-
turojn, Hauke, kaj kontrolu ilin; tiuj sinjoroj ofte kalkulas tro
malprecize.”
Poste, reapogante la pezan korpon, li baldaû senzorge dor-
metis.
32e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
T
iaj scenoj okazis kelkvespere. Hauke havis akrevidajn
okulojn; kaj dum ili kunsidis, li ne preterlasis atentigi la
maljunulon pri malutila farado aû preterlasoj en digaferoj.
Kaj çar tiu ne çiam povis rifuzi, la administrado pliordi ̧is.
Kiuj antaûe daûrigis la malordon kaj subite sentis la novan
spiriton, tiuj serçis mirigite kaj indignite la kaûzon.
Kaj Ole, la çefservisto, ne preterlasis kiel eble plej disvastigi
tiun kaûzon kaj per tio krei malsimpation al Hauke kaj ties
certe kunkulpa patro. Sed la aliaj, kiuj plenumis siajn pridi-
gajn aferojn laûorde aû kiuj mem sentis sin respondecaj, ri-
dis kaj ̧ojis, ke la junulo aktivigis la maljunulon. Ili diris:
”Nur estas bedaûrinde, ke la bubo ne havas sub la piedoj su-
fiçan terposedaîon; aliokaze li povus fari ̧i tia digografo, kiaj
ili estis en la pasintaj tempoj; sed la malmultaj kampoj de lia
patro tion ne ebligas.”
Kiam en la posta aûtuno la prefekto kaj la supera digografo
venis por revizio, la lasta akre rigardis la maljunan Tede Vol-
kerts, dum tiu invitis lin al matenman ̧o. ”Vere, digografo,”
li diris, ”mi tion jam pensis; vi efektive plijuni ̧is je dek jaroj!
Vi çifoje faris multe da proponoj; se ni hodiaû nur povos ̧isfi-
ne priparoli çiujn!”
”Certe, certe, supera digografa moÿto,” respondis kontente
ridetante la maljunulo, ”la ansera rostaîo certe fortigos nin!
Jes, dank’al Dio mi ankoraû çiam sentas min freÿa kaj juna!”
33e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Li çirlkaûrigardis, çu ne eble Hauke estas proksima; poste li
aldonis ceremonie: ”Pro tio mi esperas sukcesplene plenumi
mian oficon ankoraû dum kelkaj jaroj.”
”Kaj je tio, kara digografo,” respondis lia çefo ekstarante,
”ni malplenigu niajn glasojn!”
Elke estis surtabliginta la matenman ̧on. Kiam sonis la gla-
soj, ÿi forlasis la çambron, mallaûte ridante. Poste ÿi iris en la
kuirejon, prenis pladon da restaîoj kaj iris tra la stalo por
man ̧igi la kortbirdaron antaû la ekstera pordo.
En la stalo staris Hauke Haien, per forkego metanta fojnon
en la rakojn por la bovinoj, kiuj pro la malbona vetero jam es-
tis enstaligitaj. Vidante veni la knabinon, li puÿegis la forke-
gon sur la fundon kaj diris: ”Nu, Elke?”
Ekhaltante ÿi kapjesis. ”Ja, Hauke; doma ̧e, ke vi îus ne es-
tis en la çambro!”
”Çu vi tion opinias? Kial, Elke?”
”La sinjoro supera digografo laûdis la mastron!”
”La mastron? Kiom tio koncernas min?”
”Ne; mi opinias, ke li laûdis la digografon!”
La viza ̧o de la junulo fari ̧is purpura.
”Mi bone scias,” li diris, ”kion vi celas per viaj vortoj!”
”Ne ru ̧i ̧u, Hauke; fakte vi estis tiu, kiun laûdis la supera
digografo!”
Hauke ridetante rigardis ÿin. ”Ja ankaû vin, Elke!” li diris.
Sed ÿi kapneis. ”Ne, Hauke; kiam mi estis la sola helpan-
to, oni ne laûdis nin. Mi nur povas kalkuli; sed vi ekstere ri-
markas çion, kion devus vidi la digografo mem, vi superis
min!”
”Tio ne estis mia celo,” diris Hauke iom honteme. Li flan-
34e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
kenigis la kapon de bovino. ”Ru ̧makulino, ne forman ̧u la
forkegon, vi ja ricevos sufiçe!”
”Ne opiniu, Hauke, ke mi envias vin!” diris la knabino post
mallonga pripenso. ”Tio ja estas virafero!” Haûlke etendis al
ÿi la manon: ”Elke, tion certigu al mi per manpremo!”
Purpura ru ̧o vidi ̧is sur la viza ̧o de la knabino. ”Kial?” ÿi
demandis. ”Mi ne estas mensogema.”
Hauke volis respondi, sed ÿi jam estis forlasinta la stalon.
Starante, la forkegon en la mano, li nur aûdis, kiel ekstere la
anasoj kaj kokoj kriis kaj klukis.
35e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
E
stis en januaro. Hauke servis por la tria jaro. Vintra festo
estis festota, kiun oni çi tie nomas Eisboseln. La malbor-
daj ventoj ne blovis, kaj tial konstanta frosto kovris çiujn fo-
sojn interkampajn per firma, ebena, kristalklara glacitavolo.
La blokformaj kampoj do formis vastan areon por îetludado
per malgrandaj lignogloboj, plenigitaj je plumbo, kiuj devas
trafi la celon. Çiutage blovis malakra nordorienta vento. Çio
estis en ordo. La seklandviroj en la pre ̧eja vila ̧o estis invi-
titaj al konkurso kaj akceptis. Çiu partio elektis naû îetontojn.
Ankaû la gvidontoj kaj arbitraciontoj estis elektitaj. Kiel la
lastajn, kies tasko estis, inter si pridiskuti dubajn îetojn, oni
çiam elektis virojn, kiuj estis kapablaj plej sukcese pledi por
siaj partioj. Plej volonte oni elektis virojn, kiuj krom sana pru-
dento ankaû havis gajigan parolmanieron. Tia estis antaû çiuj
Ole Peters, la çefservisto de la digografo. ”Îetu nur kiel dia-
bloj,” li diris, ”la babiladon mi faros senkoste!”
Estis fruvespere antaû la festotago. En la apuda çambro de
la paro ̨a gastejo supre sur seklando kunvenis kelkaj îeton-
toj por decidi pri kelkaj, kiuj ankoraû lastmomente estis
anoncintaj sin. Inter ili ankaû estis Hauke Haien. Li unue ne
intencis anonci sin, kvankam li povis fidi al sia îetlerta mano.
Li timis, ke Ole Peters, okupanta en la konkurso honoran ofi-
con, povus malakcepti lin. Tian humiligon li volis eviti; sed
Elke ankoraû lastmomente voligis lin. ”Li ne kura ̧os,” ÿi di-
36e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ris; ”li estas filo de taglaboristo; sed via patro posedas bovi-
non kaj çevalon kaj krom tio li estas la plej prudenta viro en
la vila ̧o!”
”Sed, se li tamen kura ̧os?”
Ridetante ÿi rigardis lin per siaj malhelaj okuloj. ”Tiuoka-
ze”, ÿi diris, ”mi rifuzos, kiam li vespere deziros danci kun la
filino de sia estro!” — Post çi tiuj vortoj Hauke kura ̧e kapjesis
al ÿi.
Nun tiuj junuloj, kiuj ankoraû deziris partopreni la kon-
kurson, staris frosttremante kaj piedbatante antaû la paro ̨a
gastejo. Ili rigardis la pinton de la pre ̧eja turo, konstruita el
ÿtonblokoj, apud kiu trovi ̧is la gastejo. La kolomboj de la
pastro, nutrintaj sin dum la somero sur la vila ̧aj kampoj, îus
revenis el la kortoj kaj garbejoj de la kamparanoj, kie ili ser-
çis grenerojn. Ili malaperis sub la ÿindoj de la turo, malantaû
kiuj trovi ̧is iliaj nestoj. Okcidente, super la maro, ardis ves-
pera çielru ̧o.
”Morgaû estos bona vetero,” diris unu el la junuloj kaj ko-
mencis vigle paÿi tien kaj reen, ”sed malvarme, malvarme!”
Dua junulo, ne plu vidante flugantan kolombon, eniris la do-
mon kaj haltis apud la çambropordo, por kasaûskulti la dis-
putadon. Ankaû la subservisto de la digografo aliris. ”Aûskul-
tu, Hauke,” li diris, ”nun ili disputas pri vi!” Klare estis aûde-
bla la knarvoço de Ole Peters: ”Subservistoj kaj knaboj ne
estas indaj partopreni!”
”Venu,” li flustris, provante tiri Hauken çe la maniko al la
çambropordo, ”çi tie vi povos ekscii, kiom alte ili taksas vin!”
Sed Hauke liberigis sin kaj reiris antaû la domon. ”Ili ne
ÿlosis la dompordon, por ke ni aûdu la decidon!” li kriis re-
turne.
37e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Antaû la domo staris la tria el la anoncintoj. ”Mi timas, ke
ili min ne akceptos,” li diris al Hauke; ”mi estas apenaû dek-
okjara. Se ili nur ne postulos baptateston. Vi, Hauke, certe
estos akceptata helpe de via çefservisto!”
”Certe ne!” murmuris Hauke, piedîetegante ÿtonon trans la
vojon.
La bruo en la çambro plilaûti ̧is; sed iom post iom esti ̧is
silento. Ili ekstere reaûdis ta mallaûtan nordorientan venton,
kiu çirkaûludis la pre ̧ejan turon. La kaÿaûskultinto reiris al
ili. ”Pri kiu ili disputis?” demandis la dekokjarulo. ”Pri tiu!” li
respondis, montrante al Hauke. ”Ole Peters taksis lin knabo;
sed çiuj kontraûdiris. Lia patro posedas bruton kaj kamparon,
diris Jes Hansen. Jes, kamparon, kriis Ole Peters, tiom, ke oni
povas fortransporti ̧in sur dektri çaroj. Fine Ole Hensen
kriis: Silentu, mi volas klarigi la aferon. Kiu estas la plej emi-
nenta viro en la vila ̧o? Ili silentis kaj ÿajnis pripensis. Poste
iu diris: Tiu certe estas la digografo! La ceteraj kriis: Nu do,
pro ni la digografo! Kaj kiu estas la digografo? denove deman-
dis Ole Hensen; sed akre pripensu çifoje! — Subite iu mallaû-
te ridetis; nun alia, ̧is fine estis aûdebla laûta ridado. — Nu
do, voku lin, diris Ole Hensen, çar vi ja ne volas malakcepti
la digografon! Mi opinias, ke ili ridas ankoraû nun; sed la vo-
ço de Ole Peters ne plu estis aûdebla.” Per tio la junulo fin-
raportis.
Preskaû sammomente en la domo oni brumalfermis la
çambropordon kaj: ”Hauke! Hauke Haien!” oni vokis laûte
kaj gaje en la malvarman nokton.
Hauke eniris la domon. Li ne aûdis, kiu estas la digografo,
sed neniu konis liajn pensojn.
Kiam, post mallonga tempo, li proksimi ̧is al la domo de
38e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
sia estro, li vidis Elken, starantan çe la barilo antaû la supren-
irejo. La lunlumo briletis sur la netransvidebla, per blanka
prujno kovrita paÿtejo. ”Vi staras çi tie?” li demandis.
Ÿi nur kapjesis. ”Kion vi atingis? Çu li kura ̧is?”
”Kial ne?”
”Nu, kaj?”
”Ja, Elke, mi tamen morgaû rajtos provi mian bonÿancon!”
”Bonan nokton, Hauke!” Kaj facilpaÿe ÿi suprenkuris kaj
malaperis en la domo.
Malrapide li sekvis.
39e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
S
ur la vasta paÿtejo, etendi ̧anta oriente laûlonge de la
landflanko de la digo, oni vidis en la sekvinta posttagme-
zo nigran homamason. Jen ̧i staris senmove, jen, post kiam
ligna globo dufoje estis îetita trans la teron, senprujnigitan de
la suno, ̧i movi ̧is kaj iris antaûen. La partioj de Eisbosler es-
tis en la mezo. Ilin çirkaûis virinoj, viroj kaj infanoj. Çiu, kiu
iel povis veni, çeestis. La malpli junaj viroj, vestitaj en longaj
redingotoj, ̧ue fumis el mallongaj pipoj. La virinoj en tukoj
kaj jakoj; kelkaj eç kondukis infanojn, aû portis lin sur la bra-
koj. El la glacikovritaj fosoj, kiujn nun transiris la homama-
so, briletis inter kanpintoj la pala lumo de la posttagmeza
suno. Frostegis, sed la ludo seninterrompe daûris. Çies rigar-
do çiam denove sekvis la flugantan globon, çar de ̧i dependis
por la tuta vila ̧o la honoro de la tago. La arbitracianto de la
marskviroj portis blankan; tiu de la seklandviroj nigran sig-
nobastonon kun fera pinto. Kie la globo finis sian kuron, tie
oni enbatis la bastonon en la frostmalmoligitan teron. Laû tio,
çu la îeto estis bona aû ne, oni silente admiris aû la kontraû-
partio rikanis. Kies globo kiel unua atingos la celon, tiu estos
venkinto por sia partio.
La çeestantoj nur malmulte parolis; nur se okazis îeto eks-
terordinara, oni aûdis vokon de la junaj viroj aû virinoj. Aû iu
el la maljunuloj elbuÿigis sian pipon, frapis per ̧i kun kelkaj
afablaj vortoj la ÿultron de la îetinto, dirante: ”Jen, kia îeto,
40e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
diris Za ̨ario, îetinte sian edzinon tra la plankopordo; aû: Tiel
îetis ankaû via patro, Dio eterne favoru lin!” aû ili parolis ion
alian.
Çe lia unua îeto la feliço ne favoris Hauken. ̄uste kiam li
svingis sian brakon por îeti la globon, la suno, ̧is nun nubo-
kovrita, senvuali ̧is kaj blindiga brilo trafis liajn okulojn.
La îeto estis tro mallonga. La globo falis sur foson kaj enÿo-
vis sin en la kavglacion.
”Ne validas! Ne validas! Hauke îetu refoje!” kriis liaj sam-
partianoj.
Sed la arbitracianto de la seklandviroj kontraûdiris :
”Devas valori, îetite estas îetite!”
”Ole, Ole Peters!” kriis la marskjunularo.
”Kie estas Ole? Çe diablo, kie li estas?”
Sed li jam çeestis. ”Ne kriu tiel laûte! Çu estas pro Hauke?
Tion mi jam supozis!”
”Estas tute egale! Hauke îetu refoje; nun montru, ke vi es-
tas kapabla pledi por via partio!”
”Tion mi povas!” kriis Ole kaj, irante al la arbitracianto de
la seklandviroj, li superÿutis lin per amaso da sensencaîo. Sed
liaj vortoj çifoje ne estis tiel akraj kaj efikaj. Apud li staris la
knabino kun la strangaj brovoj kaj rigardis lin akre kaj kole-
re. Sed virino ne rajtis paroli.
”Vi parolas sensencaîon!” kriis la al la arbitracianto, ”çar vi
estas malprava. Suno, luno kaj steloj ̧enas nin çiujn same. La
îeto estis mallerta, kaj çiuj mallertaj îetoj validas!”
Tiel ili ankoraû pludisputis; sed la decido estis, ke laû sciigo
de la gvidanto Hauke ne rajtis ripeti sian îeton.
”Daûrigu!” kriis la seklandviroj, kaj ilia arbitracianto elti-
ris el la tero la nigran bastonon. La îetonto, kies vico estis,
41e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
venis kaj îetis la globon. Kiam la çefservisto de la digografo
volis rigardi la îeton, li devis preteriri Elke Volkerts. ”Kial tiel
senprudenta?” ÿi flustris al li.
Preskaû furioze li rigardis ÿin, kaj çiu malseriozeco mal-
aperis el lia lar ̧a viza ̧o. ”Pro vi!” li respondis, ”çar ankaû vi
estas tia!”
”Foriru, mi divenas viajn pensojn, Ole Peters!” respondis
la knabino, rektigante sin. Sed li, kvazaû nenion aûdinte, sin
deturnis.
La ludo kaj la nigra kaj blanka bastonoj iris antaûen. Kiam
ree estis la vico de Hauke, lia globo flugis jam tiom malprok-
simen, ke la celo, granda kalkumita barelo, klare videbli ̧is.
Nun li estis energia, forta junulo, kaj matematikon kaj îetler-
tecon li ekzercis çiutage dum sia infana ̧o. ”Ho, Hauke!” vo-
kis iu el la amaso, ”tio ja estis, kvazaû la çefan ̧elo Mifiaelo
mem îetis!” Maljuna virino kun kuko kaj brando premis sin
tra la amaso al Hauke. Pleniginte glason, ÿi prezentis ̧in al li.
”Jen,” ÿi diris, ”ni repaci ̧u; hodiaû estas pli gaja tago ol tiu,
en kiu vi mortbatis mian katon!” Rigardante ÿin, li rekonis, ke
estas Trin Jans. ”Mi dankas al vi, maljunulino,” li diris, ”sed
tion mi ne trinkos.” Elpoÿiginte nove stampitan taleron, li
enmanigis ̧in al ÿi, dirante: ”Prenu kaj trinku mem, Trin, per
tio ni estos repaci ̧intaj!”
”Prave, Hauke,” trinkante respondis la maljunulino, ”tio
estas ankoraû pli bona por maljuna virino kiel mi!”
”Kiel statas viaj anasoj?” li ankoraû postkriis al ÿi. Sed ÿi,
sen turni sin, kapneis kaj mansignis. ”Malbone, malbone,
Hauke; estas tro multe da ratoj en la fosoj. Dio favoru min,
oni devos nutri sin per alia okupo!” Per çi tiuj vortoj ÿi denove
42e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
premis sin en la homamason kaj ree laûdis siajn brandon kaj
mielkukon.
Fine la suno mallevi ̧is malantaû la digon, postlasante ar-
dan, ru ̧violan brilon. Kelkfoje nigraj kornikoj, dum momen-
to aspektantaj kvazaû orumitaj, preterflugis. Vesperkrepuskis.
Sur la kampoj la nigra homamaso pli kaj pli alproksimi ̧is al
la barelo. Eksterordinara îeto jam povis atingi ̧in. Estis la
vico de la marskviroj. Hauke devis îeti.
La blanka barelo akre kontrastis kontraû la lar ̧a vespera
digoombro. ”Hodiaû vi denove devos lasi al ni la venkon!”
kriis unu el la seklandviroj; çar ili havis avanta ̧on de mini-
mume dek futoj. Oni akre konkuris.
La maldika staturo de la antaûa nomito îus eliris el la ama-
so. La grizaj okuloj en la longa frisa viza ̧o rigardis al la ba-
relo. En la malstreçita mano kuÿis la globo.
”La celo certe estas tro granda al vi!” li aûdis en tiu mo-
mento la knarvoçon de Ole Peters proksime antaû siaj oreloj,
”çu ni anstataûigu ̧in per griza poto?”
Hauke turnis sin kaj rigardis lin fikse. ”Mi îetas pro la ho-
noro de la marsko,” li diris, ”sed pro kio vi?”
”Mi opinias, pro la samo; sed vi certe îetas pro Elke Vol-
kerts!”
”Flanken!” kriis Hauke, pretigante sin por îeti. Sed Ole an-
koraû pli proksimi ̧is. Subite, antaû ol Hauke komprenis la
situacion, ies mano kaptis la altrudinton kaj tiris lin malan-
taûen, tiel ke la junulo ÿanceli ̧is kontraû siaj ridantaj kama-
radoj. Ne estis granda mano, kiu tion faris; çar kiam Hauke
por momento turnis la kapon, li vidis apud si Elke Volkerts,
kiu estis ordiganta sian manikon, kaj ÿiaj malhelaj brovoj kva-
zaû kolertremetis en la ekscitita viza ̧o.
43e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
La brakoj de Hauke fari ̧is kvazaû ÿtalaj. Li iom klinis sin,
kelkfoje movante la globon en la mano. Nun li îetis, kaj am-
baûpartie regis morta silento. Çies okuloj rigardis la flugan-
tan globon. Oni povis aûdi la zumadon, kun kiu ̧i rapidis tra
la aero. Subite, jam malproksime de la îetloko, ̧in kovris la
flugiloj de ar ̧entmevo, kriante preterfluganta. Sed sammo-
mente oni povis aûdi, kiel la globo tondris kontraû la barelon.
”Hura por Hauke!” kriis la marskanoj, kaj la sciigo: ”Hauke,
Hauke Haien venkis en la konkurso!” brue trakuris la tutan
popolamason.
Sed tiu, çirkaûita de çiuj, nur estis preninta la manon çe sia
flanko. Ankaû tiam, kiam ili denove kriis: ”Kial vi staras tiel
senmova, Hauke? La globo ja kuÿas en la barelo!” li nur kap-
jesis, sed ne movi ̧is. Sed sentante, ke la malgranda mano
firme premis lian, li diris: ”Vi pravas, ankaû mi opinias, ke mi
venkis!”
Poste la tuta homamaso reiris. Elke kaj Hauke estis disigi-
taj de la amaso kaj forpremitaj sur la vojon al la trinkejo. Sed
kie la vojo disi ̧as al la teraltaîo de la digografo, tie ili ambaû
eligis sin el la interpremo. Dum Elke eniris sian çambron,
Hauke staris antaû la stalpordo kaj vidis, kiel la nigra hom-
amaso malrapide suprenÿovis sin al la paro ̨a trinkejo, kie
dancejo estis preta. La krepusko iom post iom mallevi ̧is sur
la vastan regionon. Fari ̧is çirkaû li pli kaj pli silente; nur la
brutaro en la stalo bruetis. Li opiniis, ke li aûdas el la trinke-
jo jam muzikon de klarnetoj. Subite li aûdis susuradon de
robo, kaj mallongaj, energiaj paÿoj malsupreniris la vojeton,
kondukanta tra la kampoj supren al la seklando.
Nun li ankaû vidis en la krepusko la staturon, kaj rekonis
ke estas Elke. Ankaû ÿi iris al la danco en la trinkejo. Sango
44e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
alfluis lian kapon. Çu li sekvu kaj akompanu ÿin? Sed rilate al
virinoj Hauke ne estis heroo. Pensante tion, li restis staranta,
̧is ÿi malaperis en la mallumo.
Poste, kiam li ne plu bezonis timi atingi ÿin survoje, li iris
la saman vojon, ̧is li estis antaû la trinkejo apud la pre ̧ejo.
Tie lin jam çirkaûbruis la babilado kaj kriado de tiuj, kiuj pre-
mis sin en la koridoro aû antaû la domo; kaj la akra sono de
violonoj kaj klarnetoj. Neatentite li enpremis sin en la gildo-
çambron. ̄i estis malgranda kaj tiel plena, ke oni apenaû po-
vis atingi unu paÿon antaû si. Silente li staris çe la pordfosto,
rigardante la vigle movi ̧antan svarmon. La homoj ÿajnis al li
malsa ̧uloj. Li ankaû estis certa pri tio, ke neniu plu memo-
ras pri la posttagmeza konkurso kaj pri la venkinto. Çiu nur
rigardis sian knabinon kaj rondmovis sin kun ÿi. Liaj okuloj
serçis nur ÿin! Kaj fine — jen! Ÿi dancis kun sia kuzo, juna di-
gorajtigito. Sed jam li ne plu vidis ÿin; li nur vidis knabinojn,
kiuj ne interesis lin. Subite violonoj kaj klarnetoj silentis. La
danco fini ̧is, sed tuj komenci ̧is alia. Hauke pensis, çu Elke
plenumos sian promeson; çu ÿi ne dancos preter li kun Ole
Peters. Li preskaû kriis çe la nura penso. Tiuokaze — ja, kion
fari? Sed ÿajnis, ke ÿi ne dancas; kaj fine ankaû çi tiu danco
fini ̧is. Alia, dupaÿo îus modi ̧inta çi tie, sekvis. Kvazaû furi-
oze la muziko ekludis. La junuloj rapidegis al siaj knabinoj,
tiel ke la kandellumoj çe la muroj flagris. Hauke preskaû el-
artikigis sian kolon por vidi la parojn. Kaj jen — en la tria paro
estis Ole Peters; sed kiu estas lia dancantino? Lar ̧ÿultra
marskjunulo, staranta antaû ÿi, kovris ÿian viza ̧on. La dan-
co daûris kaj Ole kun sia dancantino eli ̧is el la svarmo. ”Vol-
lina! Vollina Harders!” kriis Hauke preskaû laûte, por tuj pos-
te trankvili ̧e ̧emi. Sed kie estas Elke? Çu ÿi ne havas dancan-
45e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ton aû rifuzas çiujn, ne volante danci kun Ole? La muziko
reeksonis kaj nova danco komenci ̧is; sed denove li ne vidis
Elken. Sed jen venis Ole ankoraû çiam çe la brako kondukan-
te la dikan Vollina. ”Nu, nu;” diris Hauke por si mem, ÿajne
Jes Harders kun siaj dudek-kvin dematoj* ankaû baldaû fari-
̧os maljun-alimentulo**! Sed kie estas Elke?”
Forlasinte la pordfoston, li enpremis sin pli internen. Jen!
— subite li staris antaû ÿi, kiu kun malpli juna amikino sidis
en angulo.
”Hauke,” ÿi diris, levante sian mallar ̧an viza ̧on, ”çu vi çi
tie? Mi ja ne vidis vin danci!”
”Mi ne dancis,” li respondis.
”Kial ne, Hauke?” — kaj duone starante ÿi aldonis: ”Çu vi
deziras danci kun mi? Mi rifuzis danci kun Ole Peters; li ne
denove petos!”
Sed Hauke ne movi ̧is. ”Mi dankas, Elke,” li diris, ”mi ne
sufiçe scipovas la dancadon; eble oni priridus vin; kaj plie …”
Li subite silentis, nur bonkore rigardante ÿin per siaj grizaj
okuloj, kvazaû ili devus kompletigi la frazon.
”Kion vi volas diri, Hauke?” ÿi mallaûte demandis.
”… Elke, mi opinias, ke çi tiu tago ne pli povas favori min,
ol ̧i jam faris!”
”Jes,” ÿi diris, ”vi venkis en la konkurso.”
”Elke!” li riproçetis apenaû aûdeble.
Ÿi ege ru ̧i ̧is.
”Nu, kio do?” ÿi demandis, mallevante la rigardon.
* termezuro.
** iu, kiu transdonis sian havaîon al sia(j) infano(j) sed rezervis
por si parton de ̧i.
46e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Sed kiam junulo forkondukis ÿian amikinon al danco, Hau-
ke diris pli laûte: ”Mi atendis pli valoran premion!” —
Ankoraû kelkaj momentoj ÿiaj okuloj rigardis teren. Poste
ÿi malrapide levis ilin kaj, trankvile sed korprofunde rigardan-
te lin, kiu sentis la rigardon kvazaû someran aeron, ÿi diris:
”Hauke, agu laû via koro; ni ja komprenas nin!” —
Elke dum çi tiu vespero ne plu dancis. Hejmenirante ili
tenis sin mano çe mano. Sur la çielo la steloj trembrilis super
la silenta marsko. Blovis malforta orienta vento, kunportan-
ta akran froston. Sed ambaû iris sen multe da tukoj kaj çir-
kaûpendaîoj, kvazaû subite printempo estus veninta.
47e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
H
auke cerbumis pri objekto, kies uzo ja estis en necerta
estonteco, sed per kiu li intencis aran ̧i al si sekretan
solenon. Pro tio li iris la sekvintan dimançon en la urbon al
la maljuna oraîisto Andersen, kaj postulis pezan oran ringon.
”Montru la fingron, por ke mi mezuru!” diris la maljunu-
lo, prenante lin çe la ringfingro. ”Nu,” li diris, ̧i ne estas tiel
dika, kiel ili kutime estas çe viaspecaj homoj.”
”Bonvolu mezuri la malgrandan fingron!” diris Hauke,
etendante çi tiun.
La oraîisto iom frapite rigardis lin; sed lin ja ne koncernis
la pensoj de la vila ̧junuloj. ”Tian oni certe trovos inter la
porvirinaj ringoj!” al diris, kaj Hauke ru ̧i ̧is. La ringeto estis
konforma. Rapide preninte ̧in, li pagis per brila ar ̧enta mo-
no. Kun fortaj korbatoj kaj kvazaû plenumante solenan agon,
li metis ̧in en la veÿtpoÿon. Tie li portis ̧in, maltrankvile, sed
tamen fiere; kvazaû la poÿo nur estus destinita porti ringon.
Li portis ̧in dum jaroj; ja, la ringo eç devis migri en nov-
an veÿtpoÿon, çar okazo por ̧ia liberi ̧o ne volis veni. Li ja
pensis iri rekte al la estro, çar lia patro ankaû estas bienulo
samgenta. Sed, pli trankvila, li opiniis, ke la maljuna digogra-
fo priridus sian subserviston, kaj pro tio li kaj la filino de la
digografo plue vivis unu apud la alia, ankaû ÿi en knabina sin-
reteno; kaj tamen ambaû, kvazaû ili çiam irus mano en ma-
no.
48e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Unu jaron post tiu vintrofesto, Ole Peters eksi ̧is el sia ser-
vo kaj edzinigis Vollinan Harders. Hauke pravis. La patro fari-
̧is maljun-alimentulo, kaj anstataû la dika filino nun la vig-
la bofilo rajdis la flavan çevalinon sur la paÿtejon kaj, kiel oni
diris, returne çiam tuÿante la digeskarpon. Hauke fari ̧is çef-
servisto, kaj iu pli juna ekokupis lian oficon. Unue la digogra-
fo ne emis avancigi fin. ”Subservisto estas pli utila,” li mur-
muris, ”mi bezonas lin pro miaj libroj.” Sed Elke riproçis: ”Pa-
tro, tiuokaze ankaû Hauke foriros.” Nun la maljunulo timis,
kaj Hauke farigis çefservisto. Malgraû tio li, kiel antaûe, hel-
pis en la pridiga administrado.
Post plia jaro Hauke diris al Elke, ke lia patro kaduki ̧as kaj
ke la malmultaj tagoj, dum kiuj la estro forpermesas lin hel-
pi la patron, nun ne plu sufiças. ”La patro penegadas, kaj mi
ne plu povas tion permesi!”
Estis somera vespero. Ambaû staris en la vespera brilo sub
la majesta frakseno antaû la dompordo. La knabino silente
rigardis en la foliaron de la arbo. Poste ÿi respondis: ”Mi tion
ne volis tuÿi, Hauke; mi opiniis, ke vi mem agos, kiel estas ne-
cese!”
”Mi devos forlasi vian domon, kaj ne povos reveni!” —
Dum kelkaj momentoj ili silentis, rigardante la vesperan
çielru ̧on, mallevi ̧anta malantaû la digo en la maron. —
”Vi sciu,” ÿi diris, ”ke mi hodiaû matene estis çe via patro
kaj trovis lin dormanta en sia fotelo, kun la liniilo en la mano.
La desegnotabulo kun duonfinita desegnaîo kuÿis antaû li sur
la tablo. Li veki ̧is kaj pene babilis kun mi kvaronhoron, sed
kiam mi volis foriri, li timplene retenis min çe la mano, kva-
zaû timante, ke estas lastfoje, sed …”
”Kio ’sed’, Elke?” demandis Hauke, çar ÿi hezitis daûrigi.
49e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Larmoj fluis sur la vangojn de la knabino. ”Mi nur pensis
pri mia patro,” ÿi diris; ”kredu, li forte sentos vian foreston!”
Kaj kvazaû igante sin kura ̧a por tion eldiri, ÿi aldonis: ”Mi ti-
mas, ke ankaû li baldaû mortos!”
Hauke ne respondis. Estis subite al li, kvazaû movi ̧us la
ringo en lia poÿo; sed antaû ol li regis sian çagrenon pro la
subita sento, Elke daûrigis: ”Ne koleru, Hauke; mi fidas, ke
ankaû tiam vi ne lasos nin solaj!” —
Emocie li kaptis ÿian manon, kaj ÿi ne fortiris ̧in. Ankoraû
dum iom da tempo la junaj homoj staris kune en la nokti ̧o;
̧is kiam iliaj manoj liberi ̧is kaj çiu hejmeniris sian vojon. —
Ventekblovo mu ̧is tra la fraksena foliaro, brukrakigante la
fenestro-kovrilojn çe la antaûa flanko de la domo. Sed iom
post iom la nokto venis, kaj silento regis la vastegan ebena-
îon.
50e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
K
un la helpo de Elke Hauke eksi ̧is el la servo de la mal-
juna digografo, kvankam li ne ̧ustatempe estis maldun-
ginta sin; kaj du novaj servistoj nun estis en la domo.
Post kelkaj monatoj Tede Haien mortis; sed antaûe li vokis
la filon al sia lito. ”Eksidu çe mi, mia infano!” diris la malju-
nulo per malforta voço. ”Ne timu, nur la an ̧elo de la morto
estas çe mi por forvoki min!”
Kaj la emociita filo eksidis proksime apud la malluma mur-
lito: ”Parolu, patro, kion vi ankoraû intencas diri al mi!”
”Ja, mia filo, ankoraû ion!” diris la patro, etendanie siajn
manojn sur la litkovrilo. ”Kiam vi, preskaû ankoraû infano,
ekservis çe la digografo, vi revis iam mem esti digografo. Tio
influis min; kaj iom post iom ankaû mi opiniis, ke vi estos la
taûga viro. Sed via heredaîo estis tro malgranda por tia ofico.
Dum via servtempo mi vivis tre modeste, intencante pligran-
digi ̧in.”
Hauke kortuÿite kaptis la manojn de sia patro, kiu penis
rektigi sin, por ke li vidu la filon. ”Ja, ja, mia filo,” li diris, ”jen,
en la supra tirkesto de la ÿranko, kuÿas dokumento. Vi scias,
ke la maljuna Antje Wohlers posedas kampon, ampleksanta
kvin kaj duonan dematojn, sed ÿi en sia kadukeco ne plu po-
vis vivi nur per la farmmono. Pro tio mi regule donis al la
kompatinda virino je Martentago certan sumon, kaj pli mul-
te, se mi povis; kaj por tio ÿi transdonis al mi la kampon; çio
51e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
estas valida. Nun ankaû ÿi baldaû mortos. La malsano de nia
marsko, la kancero, kaptis ÿin. Vi ne plu estos devigata pagi.”
Dum momento li fermis la okulojn; poste li ankoraû diris:
”Ne estas multe; sed vi posedos pli multe, ol vi havis çe mi,
̧i servu por via surtera vivo!”
Dum la dankparoloj de la filo la patro ekdormis. Li ne plu
havis ion por diri; kaj jam post kelkaj tagoj la Dia an ̧elo por
eterne fermis liajn okulojn; kaj Hauke ekposedis sian patran
heredaîon.
La tagon post la enterigo Elke eniris lian domon. ”Dankon,
ke vi rigardas çe mi!” salutante alvokis ÿin Hauke. Sed ÿi re-
spondis: ”Mi ne venis por rigardi, mi iom volas ordigi, por ke
vi lo ̧u komforte en via domo. Via patro pro siaj kalkulado kaj
desegnado ne multe atentis ordon kaj krom tio la morto kaû-
zas malordon.”
El siaj grizaj okuloj konfidoplene rigardante ÿin, li diris: ”Ja,
do ordigu, ankaû mi tion ÿatas!”
Kaj poste ÿi ordigis. Senpolviginte la desegnotabulon, ÿi
portis ̧in al la subtegmento. Liniotirilojn, krajonon kaj kre-
ton ÿi zorgeme enÿlosis en ÿranko. Nun ÿi vokis la junan ser-
vistinon kaj kun ÿia helpo ÿi transportis la tutan meblaron de
la çambro en alian kaj starigis ̧in pli konvene, tiel ke ÿajnis,
kvazaû çi tiu çambro nun estas pli luma kaj granda. Ridetante
Elke diris: ”Tion fari, nur ni virinoj estas kapablaj”, kaj Hau-
ke, malgraû sia funebro pro la patro, feliçe estis rigardinta kaj
ankaû helpinta laûbezone.
Kaj kiam vesperkrepuskis — estis en la komenco de sep-
tembro — çio estis en tia stato, kian ÿi intencis. Kaptante lian
manon kaj kapjesante al li kun siaj malhelaj okuloj, ÿi diris:
”Venu kaj vesperman ̧u çe ni; al mia patro mi devis promesi
52e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
kunirigi vin; hejmenvenonte vi trankvile povos eniri vian
domon!”
Kiam ili eniris la vastan lo ̧oçambron de la digografo, kie
çe fermitaj fenestrokovriloj jam lumis sur la tablo du kan-
deloj, tiu volis ekstari el sia fotelo, sed refalante li nur vokis
sian eksserviston: ”Bone, bone, Hauke, ke vi vizitas viajn mal-
novajn amikojn. Venu pli proksimen, ankoraû pli!” Kaj kiam
Hauke venis al lia se ̧o, li kaptis per siaj dikaj manoj la ma-
non de la junulo, dirante: ”Trankvili ̧u nun, çiu devas morti,
kaj via patro vere ne estis malbonulo. Sed, Elke, surtabligu la
rostaîon, ni devas plifortigi nin! Estas por ni multe da labo-
ro, Hauke! La aûtuna revizio baldaû komenci ̧os. La fakturoj
pri digoj kaj kampdefluiloj tre amasi ̧is pro la digodifekto en
la okcidenta distrikto antaû nelonge. Mi ne scias, kion fari pro
troa okupiteco. Sed vi, dank’al Dio, estas multe pli juna. Hau-
ke, vi estas brava junulo!”
Post çi tiu elkora parolo li lasis refali sin kaj palpebrumis
sopire al la pordo, tra kiu Elke îus eniris kun rostaîplado.
Hauke ridetante staris apud li.
”Eksidu!” diris la digografo, ”por ke mi ne perdu tempon,
malvarma — tio ne bongustas!”
Kaj Hauke eksidis. Ÿajnis al li memkompreneble helpi la
patron de Elke; kaj kiam la aûtuna revizio venis kaj post ̧i
kelkaj monatoj pasis, li estis plenuminta la plej grandan par-
ton de ̧i. —
53e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
L
a rakontanto eksilentis kaj çirkaûrigardis. Meva krio es-
tis soninta kaj de la koridoro aûdi ̧is piedbatado, kvazaû
iu purigus siajn pezajn botojn. La digografo kaj rajtigitoj tur-
nis la kapojn al la pordo. — Kio estas? kriis la unua.
Forta viro, kun ÿtormoçapelon sur la kapo, eniris. — Estro,
— li diris, — ni ambaû, Hans Nickels kaj mi, vidis, ke la blank-
çevala rajdanto îetis sin en Wehle.
—Kie vi tion vidis? — demandis la digografo.
—Ja ekzistas nur unu Wehle, tiu en la kampo de Jansen, tie
kie etendi ̧as la poldero de Hauke Haien!
—Çu vi tion vidis nur unu fojon?
—Nur unu fojon; ankaû tio estis videbla nur kiel ombro,
kaj tial ne estas certe, ke ̧i estis la unua fojo!
La digografo ekstaris. — Bonvolu pardoni! — li diris, tur-
nante sin al mi. —Ni ekstere devas atenti, kie la malfeliço oka-
zos. — Poste li kun la sendito iris el la çambro kaj ankaû la
ceteraj çeestantoj ekstaris kaj sekvis.
Mi kaj la instruisto restis en la granda, malhejmeca çam-
bro. Tra la senkurtenaj fenestroj, nun ne plu kovritaj per la
dorsoj de la sidantaj gastoj, oni havis liberan rigardon kaj
vidis, kiel la ÿtormo peladas la malhelajn nubojn.
La maljunulo ankoraû sidis sur sia loko kun supera, pre-
skaû kompatema rideto. — Tro malpleni ̧is çi tie, — li diris.
— Çu estas permesate inviti vin en mian çambron? Mi lo ̧as
54e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
çi tie, kaj kredu, ke mi konas la tajdojn çi tie çe la digo; ni ne
bezonas timi!
Mi danke akceptis; çar ankaû mi eksentis malvarmon. Kun
lumanta kandelo ni supreniris la ÿtupareton al subtegmenta
çambro, ankaû lokita okcidente, sed kies fenestroj nun estis
kovritaj per malhelaj lantapiÿoj. Sur librobretaro mi vidis
malgrandan bibliotekon, kaj apud ̧i portretojn de du mal-
junaj profesoroj. Antaû tablo staris granda orel-fotelo.
—Estu sen ̧ena! diris mia afabla gastiganto, îetante en la
ankoraû varman forneton kelkajn torfbrikojn. Sur forneto
staris teboligilo. — Nur momenton, baldaû ̧i bolos, tiam mi
brogos grogon, kiu vigligos vin!
—Ne estas necese, — mi diris, — mi ne dormemos, akom-
panante Hauken sur lia vivovojo.
—Çu vere? — kaj li kun siaj sa ̧aj okuloj kapjesis al mi, post
kiam mi oportune eksidis en lia fotelo.
—Nu, kie mi interrompis mian rakonton? Ja, ja, mi jam
scias! Do …
—Hauke estis ekposedinta sian patran heredaîon. La mal-
juna Antje Wohlers mortis. Ÿia kampo estis pliampleksigin-
ta ̧in. Sed post la morto, aû pli ̧uste post la lastaj vortoj de
la patro, io kreskis en li, kies ̧ermon li portis en si jam de sia
juna ̧o. Li sençese revis pri tio, ke li estu la taûga viro, kiam
oni bezonos novan digografon. Lia patro, la la plej prudenta
viro en la vila ̧o, aldonis al la heredaîo tiun vorton kiel lastan
donacon. La kampo de Wohlers, por kiu li ankaû dankis al li,
estu la unua ÿtupo al tiu rango; çar eç kun la nova kampo lia
terposedaîo ne sufiços, por ke li fari ̧u digografo. Sed lia pa-
tro vivis tre modeste, kaj per tio, kion li ÿparis, li fari ̧is estro
de sia nova posedaîo. Tion li ankaû certe povos. Li povos eç
55e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
pli multe; çar la fortoj de lia patro jam estis konsumitaj; sed
li estos kapabla laboregi ankoraû longe. Nur per çi tiu vojo li
povos realigi sian revon; çar pro la nova spirito, kiun li por-
tis en la administradon de sia estinta estro, li ne havis ami-
kojn en la vila ̧o, kaj Ole Peters, lia malnova kontraûulo, an-
taû nelonge estis ricevinta heredaîon kaj fari ̧is bonhava.
Multe da viza ̧oj pasis antaû lia interna vido kaj çiuj rigardis
lin malamike. Kolerego kontraû tiuj homoj kaptis lin. Kvazaû
defendante sin, li etendis la manojn, çar ili intencis forpremi
lin de la ofico, por kiu nur li estas destinita. Kaj tiaj pensoj ne
forlasis lin. Ili çiam revenis, kaj pro tio en lia juna koro apud
honesteco kaj amo ankaû ̧ermis ambiciego kaj malamo; sed
la du lastajn li profunde kaÿis en sia interno; eç Elke nenion
rimarkis pri ili.
Kiam la nova jaro venis, okazis geedzi ̧a festo. La fiançino
estis parencino de la familio Haien. Hauke kaj Elke estis in-
vititaj; ja, çe la geedzi ̧a festeno ili ricevis lokon unu apud la
alia; çar iu parencino forrestis. Nur rideto montris ilian ̧ojon
pri tio. Sed Elke hodiaû indiferente sidis en la bruo de babi-
lado kaj glastintado.
”Çu vi ne fartas bone?” demandis Hauke.
”Ho jes, nur çeestas tro multe da homoj!”
”Sed vi havas tiel mal ̧ojan mienon!”
Ÿi kapneis; kaj poste ili denove silentis.
Pro ÿia silentado preskaû îaluzo ekestis en li, kaj sekrete,
sub la superpendanta tablotuko, li kaptis ÿian manon. Ÿi ne
ektremis, sed premis ̧in konfidoplene. Çu sento de soleco
regis ÿin, çar ÿiaj okuloj çiutage vidis la kadukan patron? —
Hauke ne pensis demandi ÿin pri tio; sed lia spiro haltis, kiam
li nun elpoÿigis sian oran ringon. Ÿovante ̧in sur la ringofin-
56e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
gron de la mallar ̧a mano, li tremante demandis: ”Çu vi kon-
sentas?”
Kontraûe çe la tablo sidis la edzino de la pastro. Ÿi subite
formetis sian forkon kaj, turnante sin al sia najbaro, ÿi kriis:
”Je Dio, la knabino ja morte pali ̧as!”
Sed la sango jam fluis en la viza ̧on de Elke. Mallaûte ÿi de-
mandis: ”Çu vi povas atendi, Hauke?”
La sa ̧a friso pripensis dum momento. ”Kion?” li poste di-
ris.
”Vi ja scias; ne estas necese tion diri!”
”Vi pravas,” li respondis; ”jes, Elke, mi povas atendi, sed ne
tro longe!”
”Je Dio; mi timas, ne longe. Ne parolu tiel, Hauke; vi paro-
las pri la morto de mia patro!”
Metante la alian manon sur la bruston, ÿi diris: ” ̄is tiam
mi portos la oran ringon çi tie; ne timu rericevi ̧in dum mia
vivo!”
Ambaû ridetis, kaj iliaj manoj kunpremi ̧is tiel forte, ke la
knabino en alia okazo certe laûte krius.
Dume la edzino de la pastro sençese estis rigardinta la
okulojn de Elke, fajre ardantajn sub la punta bordero de la or-
ÿtofa kufeto. Sed pro la plilaûti ̧anta bruo çe la tablo ÿi ne-
nion estis kompreninta. Ankaû al sia najbaro ÿi ne plu turnis
sin, çar ̧ermantajn geedzecojn — ankaû çi tie ÿajne unu ̧er-
mis — ÿi ne ̧enis pro la honorario ricevota de la edzo por la
geedzi ̧a soleno.
57e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
L
a antaûsento de Elke plenumi ̧is. Iun matenon post pa-
sko oni trovis la digografon Tede Volkerts senviva en la
lito. Lia viza ̧o montris, ke li mortis trankvile. Dum la lastaj
monatoj li ofte esprimis vivtedon. Lia plej ÿatata man ̧aîo,
fornrostaîo, eç de anaso, ne plu bongustis al li.
Kaj nun estis en la vila ̧o granda funebra ceremonio. Su-
pre sur la seklando çirkaû la pre ̧ejo estis la tombejo. Çe la
okcidenta parto trovi ̧is familia tombo, çirkaûita de for ̧ita
krado. Lar ̧a, blukolora tomba kovrilÿtono nun staris apogi-
ta al brançpenda frakseno. Sur ̧i estis çizita kiel simbolo de
morto kranio kun granddentaj makzeloj.
Sub ̧i oni povis legi en grandaj literoj:
De arto kaj scienc’ la mort’
Forprenas homon — jen la sort’!
La sa ̧an viron, kara Di’,
Favore revivigu Vi!
Estis la familia tombo de la antaûa digografo Volkerts Tedsen.
Nun estis fosita nova tombo por ties filo, la nun mortinta di-
gografo Tede Volkerts. De malsupre de la marsko jam alprok-
simi ̧is la enteriga procesio; multe da veturiloj el çiuj vila ̧oj
de la paro ̨o. Sur la antaûa staris la peza çerko. Ambaû bril-
nigraj çevaloj el la digografa stalo jam suprentiris ̧in sur la
sabla deklivo al la seklando. Vostoj kaj kolharoj flirtis en la
58e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
akra printempa vento. La tombejo çirkaû la pre ̧ejo ̧is la
remparoj estis plena de homoj, eç sur la masonita pordego
kaûris buboj, tenantaj infanetojn sur la brakoj. Ili çiuj volis
rigardi la enterigon.
En la domo, malsupre en la marsko, Elke estis aran ̧inta
la funebran man ̧on en vizit- kaj lo ̧oçambroj. Malnova vino
staris çe la man ̧ilaro; por la supera digografo — ankaû li ho-
diaû ne forrestis — kaj la pastro po unu botelo da çampano.
Kiam çio estis en ordo, ÿi iris tra la stalo antaû la kortopordon.
Survoje ÿi neniun renkontis. La servistoj kun du jungoparoj
estis en la enteriga procesio. Ÿia funebra vesto flirtis en la
printempa vento. Haltante ÿi vidis, ke çe la vila ̧o nun la lastaj
veturiloj suprenveturas al la pre ̧ejo. Post iom da tempo tie
ekestis bruo, sekvata de morta silento. Elke kunmetis la ma-
nojn. Nun ili certe estas entombigantaj la çerkon. — Kaj ree
vi farigu tero! Senvole, mallaûte, kvazaû ÿi estus aûdinta la
vortojn de tie, ÿi ripetis ilin. Ÿiaj okuloj pleni ̧is je larmoj kaj
la manoj, kunmetitaj sur la brusto, mallevi ̧is. ”Patro nia, kiu
estas en la çielo!” ÿi pre ̧is arde. Poste ÿi ankoraû staris sen-
move, ÿi, la nuna estrino de granda marskbieno; kaj pensoj
pri morto kaj vivo interbatalis en ÿia koro.
Malproksima rulbruo vekis ÿin. Malferminte la okulojn, ÿi
vidis, ke unu veturilo post la alia jam revenas al la bieno. Ÿi
rektigis sin. Ankoraûfoje atente tien rigardinte, ÿi reiris la sa-
man vojon tra la stalo en la solene ornamitajn çambrojn. An-
kaû çi tie estis neniu; nur el la kuirejo ÿi aûdis la bruetadon
de la servistinoj. Çe la festotablo regis silento kaj soleco. La
spegulo inter la fenestroj estis kovrita per blanka tuko kaj
sammaniere la latunaj ornamaîoj çe la granda forno. Nenio
brilis en la çambro. Elke rimarkis, ke la pordoj de la murlito,
59e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
en kiu ÿia patro dormis sian lastan dormon, estas malfermi-
taj. Ÿi aliris kaj fermis ilin. Senvole ÿi legis la sentencon, orli-
tere skribitan sur ili inter rozoj kaj diantoj:
Post diligenta taglabor’
Tuj ekdormigas nokta hor’.
̄in surskribigis la avo. Ÿi rigardis la murÿrankon, preskaû
malplenan; sed tra la vitropordoj ÿi ankoraû vidis la facetitan
pokalon. Ÿia patro, kiel li volonte rakontis, iam en sia juna ̧o
gajnis ̧in kiel premion çe rajdkonkurso. Ÿi elprenis kaj me-
tis ̧in al la man ̧ilaro de la supera digografo. Nun ÿi iris al la
fenestro, çar ÿi jam aûdis, ke suprenruli ̧as la veturiloj al la
teraltaîo. Unu post la alia ili haltis antaû la domo, kaj pli ga-
jaj ol kiam ili estis venintaj, nun la gastoj elsaltis. Manfrotante
kaj babilante ili enpremis sin en la lo ̧oçambron. Post ne-
longe oni sidis çe la solena tablo, sur kiu vaporis la man ̧aîoj,
bonguste preparitaj. En la vizitçambro sidis la supera digo-
grafo kaj la pastro. Bruo kaj laûta babilado regis çe la tablo,
kvazaû la morto ne estus disvastiginta çi tie sian tomban si-
lenton. Silenta, priatentante la gastojn, Elke kun la servistinoj
iris çe la tabloj tien kaj reen, por ke nenio manku. Ankaû
Hauke Haien sidis en la logoçambro, apud Ole Peters kaj aliaj
malpli bonhavaj bienuloj.
Post la man ̧o oni prenis la blankajn argilpipojn el la an-
gulo kaj bruligis ilin. Elke donis kafon al la gastoj; çar ankaû
je tio oni hodiaû ne ÿparis. En la lo ̧oçambro, çe la pupitro de
la îus enterigito, staris la supera digografo, interparolante kun
la pastro kaj la blankhara digorajtigito Jeve Manners. ”Sinjo-
roj,” diris la unua, ”la estintan digografon ni enterigis kun ho-
60e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
noroj, sed kiu estu la nova? Mi opinias, ke vi, Manners, estas
inda!”
La maljuna Manners ridetante levis la nigran velurçapeton
de siaj blankaj haroj. ”Supera digografa moÿto,” li diris, ”mi
tro mallonge povus okupi mian oficon; çar kiam la mortinta
digografo Tede Volkerts fari ̧is digografo, tiam mi fari ̧is raj-
tigito, kaj çi tiun oficon mi plenumas jam de kvardek jaroj!”
”Tio estas avanta ̧o, Manners, çar pro tio vi povos plenu-
mi la administradon des pli bone!”
Sed la maljunulo kapneis. ”Ne, ne, via moÿto, lasu al mi
tiun oficon, kiun mi okupas; ̧in mi plenumos ankoraû dum
kelkaj jaroj!”
La pastro subtenis lin. ”Kial”, li diris, ”ni ne donu la oficon
al tiu, kiu fakte gvidis ̧in dum la lastaj jaroj?”
La supera digografo rigardis lin. ”Mi ne komprenas, pastra
moÿto.”
Sed la pastro fingre montris al la vizitçambro, kie Hauke
ÿajnis estis ion serioze klariganta al du malpli junaj viroj. ”Jen
li staras,” li diris, la longa frisa staturo kun sa ̧aj, grizaj oku-
loj, akra nazo kaj forta, alta frunto. Li estis servisto de la mor-
tinta digografo kaj nun mastrumas sian propran bieneton;
nur iom tro juna li estas.”
”Li aspektas kiel tridekjarulo,” diris la supera digografo,
rigardante la junulon montritan al li.
”Li apenaû estas dudekkvar-jara,” diris la rajtigito Man-
ners, ”sed la pastro pravas; çar kion utilan la digografa oficejo
dum la lastaj jaroj proponis pri digoj, kampdefluiloj kaj tiaj
aferoj, tio devenis de li; çar la forto de la maljunulo lastatem-
pe tre malplii ̧is. ”
”Çu vere?” demandis la supera digografo, ”kaj çu vi opini-
61e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
as, ke li estus la taûga viro, gradalti ̧i al la ofico de sia estin-
ta estro?”
”Tre kapabla li estas, sendube; sed mankas al li sufiçe gran-
da terposedaîo. Lia patro posedis proksimume dekkvin, li nun
çirkaû dudek dematojn, sed per tio çi tie ̧is nun neniu fari-
̧is digografo!”
La pastro jam malfermis la buÿon, kvazaû li volus kontraû-
diri, kiam Elke Volkerts, kiu estis en la çambro jam dum kelka
tempo, subite aliris. ”Çu via moÿto permesas al mi ion diri?”
ÿi alparolis la superan oficiston, ”nur por ke ne okazu maljus-
taîo!”
”Parolu, fraûlino Elke,” respondis tiu, ”aûdi sa ̧econ, elpa-
rolitan de beletaj knabinaj lipoj, çiam estas agrable!”
”Ne estos sa ̧eco, via moÿto, mi nur diros la veron.”
”Ni do aûskultu, fraûlino Elke!”
La malhelaj okuloj de la knabino ankoraûfoje vagis çirkaû-
en, kvazaû ÿi volus konvinki sin, ke scivolaj kaÿaûskultantoj
ne çeestas. ”Via moÿto,” ÿi tiam komencis, kaj ÿia brusto levi-
̧is kaj mallevi ̧is pli forte, ”mia baptopatro leve Manners
diris al vi, ke Hauke Haien posedas nur proksimume dudek
dematojn. Tio estas ̧usta; sed nur en çi tiu momento; çar tuj
kiam estos necese, Hauke posedos tiom pli, kiom ampleksas
la bieno de mia patro, nun mia, kaj çio kune ja sufiços por
digografo!”
La maljuna Manners turnis al ÿi sian blankharan kapon,
kvazaû por vidi, kiu parolis. ”Kion?” li diris, ”Junulino, kion
vi diris?”
Elke eltiris el sia kamizolo per nigra rubandeto brilan oran
ringon. ”Mi fiançini ̧is, baptopatro Manners,” ÿi diris, ”jen la
ringo; kaj Hauke Haien estas mia fianço!”
62e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Kaj kiam, Elke Volkerts, — certe do estas permesate de-
mandi vin kiel baptopatro — tio okazis?”
”Jam antaû kelka tempo; sed mi estis jam plena ̧a, bapto-
patro Manners,” ÿi respondis, ”mia patro jam estis kaduka
kaj, konante lin, mi ne volis igi lin maltrankvila. Nun, estan-
te çe Dio, li certe komprenas, ke lia infano bonstatos çe tiu çi
viro. Mi ankaû estus silentinta pri tio dum la funebra jaro; sed
nun, pro Hauke kaj pro la poldero, mi estis devigata paroli!”
Turnante sin al la supera digografo, ÿi aldonis: ”Bonvolu par-
doni, via moÿto!”
La tri viroj rigardis unu la alian. La pastro ridis, la malju-
na rajtigito nur diris: ”Hm, hm!”, dum la supera digografo,
kvazaû antaû grava decido, frotis sian frunton. ”Ja, kara fraû-
lino,” li fine diris, ”sed kiaj estas çi tie en la poldero la edze-
caj havaîo-rajtoj? Mi devas konfesi, ke mi momente ne pre-
cize estas informita en tiu konfuzaîo!”
”Ankaû ne estas necese por via moÿto,” daûrigis la filino de
la digografo, ”mi transdonos mian posedaîon antaû la geed-
zi ̧o al mia fianço. Mi ankaû estas iom fiera pri tio,” ÿi aldo-
nis ridetante, ”mi volas edzini ̧i al la plej riça viro en la vila-
̧o!”
”Nu, Manners,” diris la pastro, ”mi opinias, ke ankaû vi kiel
baptopatro ne kontraûstaros, se mi edzigos la junan digogra-
fon al la filino de la estinta!”
La maljunulo malforte kapneis, pie dirante: ”Dio donu sian
benon!”
Sed la supera digografo etendis la manon al la junulino.
”Vere kaj prudente vi parolis, Elke Volkerts, mi dankas vin
pro viaj klarigoj kaj esperas ankaû estonte kaj çe pli gajaj oka-
63e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
zoj ol hodiaû esti gasto en via domo; sed — ke tiel juna fraû-
lino faris digografon, tio estas la mirinda en la afero!”
”Via moÿto,” respondis Elke, ankoraûfoje rigardante la
bonkoran superan oficiston per siaj seriozaj okuloj, ”al vera
viro ankaû virino rajtas helpi!” Poste ÿi eniris la apudan vizit-
çambron kaj silente metis sian manon en tiun de Hauke
Haien.
64e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
E
stis kelkajn jaroj poste. En la malgranda domo de Tede
Haien nun lo ̧is fortika laboristo kun edzino kaj infano.
La juna digografo Hauke Haien mastrumis kun sia edzino
Elke Volkerts ÿian patran bienon. Somervespere, dum la ma-
jesta frakseno çe la domo susuris kiel çiam antaûe, oni povis
vidi sur la benko, nun staranta sub ̧i, la junan edzinon man-
laboranta. Sed preskaû çiam ÿi sidis sola; çar ankoraû infano
mankis al ili, kaj la edzo ne povis ripoze pasigi la vesperon
antaû la domo. Malgraû lia antaûa helpo restis el la adminis-
trado de la maljunulo multe da aferoj, kiujn ankaû li tiutempe
ne volis plenumi; sed nun li iom post iom devis fini çiujn la-
borojn. Li ’balais per akra balailo’. Krome li devis mastrumi
la pligrandigitan bienon; tamen li provis ÿpari subserviston.
Pro tio la geedzoj, krom dimançe, kiam oni iris al la pre ̧ejo,
vidis sin nur dum la rapide man ̧ata tagman ̧o de Hauke kaj
je tagi ̧o kaj nokti ̧o. Estis vivo de sençesa laboro; sed tamen
kontentiga.
Sed iutage ekestis maltrankviliga diro. Kiam kelkaj junaj
bienuloj el la marskaj kaj seklandaj komunumoj iudimançe
post la diservo restis supre en la trinkejo, ili post la kvara kaj
kvina glaso ja ne parolis pri re ̧o kaj regado — pri tiaj temoj
oni tiutempe ankoraû ne disputis — sed pri komunumaj kaj
superaj oficistoj; precipe pri komunumaj impostoj kaj — de-
voj; kaj ju pli longe ili debatis, des pli malmulte oni aprobis
65e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ilin; precipe la novajn digo-impostojn. ӂiuj kampdefluiloj kaj
kluzoj, kiuj ̧is nun çiam estis en ordo, nun subite bezonas
riparon. En la digo çiam denove estas partoj postulantaj cen-
tojn da plençaroj da tero. La diablo prenu la tutan aferon!”
”Tion kaûzas via sa ̧a digografo,” mokis iu el la viroj, ”kiu
çiam cerbumas kaj sin enmiksas en çiujn aferojn!”
”Jes, Marten,” diris Ole Peters, kiu sidis kontraûe de la pa-
rolinto, ”vi pravas, li estas ambiciulo kaj volas havigi al si bo-
nan reputacion çe la supera digografo; sed kion fari, li nun ja
estas nia digografo!”
”Kial vi permesis, ke oni elektis lin?” diris la alia. ”Nun el-
man ̧u la supon!”
Ole Peters ridis. ”Jes, Marten Fedders, ja estas çiam la sama
afero. La mortinto fari ̧is digografo pro sia patro; kaj la nova
pro sia edzino!” La ridado çirkaû la tablo konfirmis la aplaû-
don, kiun la diro ricevis.
La moko, elparolita publike, disvasti ̧is de loko al loko. An-
kaû Hauke eksciis pri ̧i. Kaj denove preterpasis lian internan
vidon la malbonvolaj viza ̧oj; kaj eç pli moka, ol ̧i estis, li
image aûdis la ridadon çe la trinkeja tablo. ”Hundoj!” li kriis,
kaj liaj okuloj kolerege flankenrigardis, kvazaû li volus vipi
ilin!
Elke metis la manon sur lian brakon. ”Lasu ilin, ili çiuj vo-
lonte estus, kio vi estas!”
”Certe!” li respondis kolere.
”Kaj”, ÿi daûrigis, ”çu Ole Peters ne mem akiris bienon per
edzi ̧o?”
”Certe, Elke, sed kiom li akiris, ne sufiças por digografo!”
”Pli vere diru, li mem ne sufiças,” kaj Elke turnis sian ed-
zon tiel, ke li devis rigardi en spegulon. ”Jen la digografo!” ÿi
66e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
diris, ”nun rigardu lin; nur tiu, kiu estas kapabla, okupu ofi-
con!”
”Vi ne estas malprava,” li diris mediteme, ”tamen — nu,
Elke, mi devas iri al la orienta kluzo, la pordoj ree ne tute
fermi ̧as.”
Ÿi premis lian manon. ”Jen, antaûe rigardu min! Kion vi
pensas? Viaj okuloj rigardas tiel malproksimen!”
”Estas nenio, Elke, vi ja pravas!”
Li foriris; sed li estis irinta nur mallonge, kiam la kluzo-
riparo jam estis forgesita. Alia plano, nur duone finpripensita,
kiun li estis kunportinta kun si jam dum jaroj sed kiu pro ur-
̧aj administraj devoj ne povis esti realigata, denove kaptis lin,
eç pli forte ol iam antaûe, kvazaû ̧i subite estus ricevinta
flugilojn.
Enpense irinte li subite trovi ̧is sur la mardigo. Li jam pre-
teriris la vila ̧on je ̧ia dekstra flanko kaj proksimi ̧is al la
urbo. Ankoraû li plupaÿis, sençese rigardante la eksterdigan
grundon. Lia spirito intense laboris. Fine li haltis. La ekster-
diga grundo çi tie estis nur mallar ̧a strio. ”Certe estos eble!”
li diris al si mem. ”Sep jarojn en la ofico; ili ne plu diru, ke mi
estas digografo nur pro mia edzino!”
Ankoraû li staris. Esplore kaj mediteme li rigardis la verdan
eksterdigan grundon. Poste li reiris ̧is tie, kie la eksterdiga
grundo same formi ̧as je mallarga strio. ̄in trairis, proksime
de la digo, torenta marfluo, disigante ̧in preskaû tute for de
la firma tero kaj farante ̧in insulo. Kruda lignoponto trans-
kondukis.
Estis malfluso. La ora septembra suno briletis sur la prok-
simume cent paÿojn larga ÿlimejo kaj sur la profunda Priehl
en ̧ia mezo, kiun eç nun trairis la marakvo.
67e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Estos eble çirkaûdigi ̧in!” diris Hauke al si mem. Levin-
te la rigardon, li image çirkaûis la disigitan grundon per nova
digo kun nova, de li elpensita profilo.
”Oni ricevus milon da dematoj,” ridetante li diris al si
mem, ”ja ne tre multe, sed — ”
Alian projekton li ekpensis. La eksterdiga grundo çi tie
apartenis al la komunumo. Al çiu ano apartenis kvanto da
partoj, laû la amplekso de lia terposedaîo en la kornunuma
distrikto. Li sumigis, kiom da partoj li ricevis de la patro; kiom
de la patro de Elke, kaj kiom li jam açetis dum la edzeco —
parte, antaûsentante estontan profiton, parte pro la pliigo de
sia ÿafbredado. Jam estis granda kvanto; çar ankaû çiujn par-
tojn de Ole Peters li açetis. Çi tiu çagreni ̧is pro sia plej valora
virÿafo, droninta okaze de parta inundo. Estis malofta akci-
dento; çar Hauke povis memori, ke eç fortaj flusoj tie kovris
nur la randon. — Kiom da bonegaj, altvaloraj paÿtejoj kaj
grenkampoj oni gajnus! Kvazaû ebrio kaptis lin; sed premante
la ungojn en la manplatojn, li devigis siajn okulojn rigardi
klare kaj seniluzie tion, kio kuÿas antaû li. — Estis vasta, sen-
diga areo, çe kies ekstremo nun paÿtis sin aro da malpuraj
ÿafoj. Kiu sciis, kiaj ÿtormoj kaj tajdoj jam venontjare atakos
̧in. Krom tio, por li venus multege da laboro, batalado kaj
çagreno. Tamen —. Hejmenirante estis al li, kvazaû li portus
grandan trezoron.
En la koridoro Elke renkontis lin. ”Kiel statis la kluzo?” ÿi
demandis.
Mistere ridetante li rigardis ÿin. ”Ni baldaû bezonos alian
kluzon,” li respondis, ”kaj kampdefluilojn kaj novan digon!”
”Mi ne komprenas vin,” respondis Elke enirante kun li la
çambron. ”Kion vi volas diri per tio, Hauke?”
68e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Mi volas,” li diris malrapide kaj poste silentis momenton,
”mi volas, ke la granda eksterdiga areo, etendi ̧anta de nia
bieno okcidenten, estu firme digoÿirmata. La tajdo preskaû
dum generacio indulgis nin; sed se iam revenos terura fluso,
detruanta la herbokovraîon, ̧i povos pereigi la tutan frukton
de nia pena laboro. Nur la malbenita malordo estas kulpa, ke
tiurilate oni nenion entreprenis!”
Mirigite ÿi rigardis lin. ”Vi ja riproças vin mem!” ÿi diris.
”Tion mi faras, Elke; sed ̧is nun mi devis plenumi tro mul-
te da alia laboro.”
”Ja, Hauke, certe, vi faris vian devon!”
Li estis eksidinta en la fotelo de la mortinta digografo, kaj
liaj manoj firme çirkaûprenis la apogilojn. ”Çu vi kura ̧as tion
fari?” lin demandis la edzino.
”Certe, Elke!” li rapide respondis.
”Ne agu tro rapide, Hauke; estas farotaîo je morto kaj vivo,
kaj preskaû çiuj kontraûstaros vin kaj oni ne dankos al vi vi-
ajn penojn kaj zorgojn!”
Kapjesante li respondis: ”Mi scias!”
”Kaj se via plano ne sukcesos?” ÿi ree demandis. ”Depost
mia infana ̧o mi aûdis diri, ke Priehl ne estas flushaltigebla;
kaj pro tio oni lasu ̧in.”
”Tio nur estas elturni ̧o por mallaboremuloj!” diris Hau-
ke. ”Kial Priehl ne estus haltigebla?”
”Pri tio mi nenion aûdis; eble, çar ̧i rekte trairas; la fluo
estas tro rapida.” Ÿi memoris — kaj preskaû ruzetan rideton
montris ÿiaj seriozaj okuloj: ”Kiam mi estis infano, mi foje
aûdis, ke la servistoj parolis pri tio. Por ke la digo tie kon-
traûstaru, ili opinias necese enîeti kaj endigigi vivaîon. Çe
digokonstruo çe la alia flanko, eble antaû cent jaroj, laûdire
69e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
oni açetis ciganan infanon de ̧ia patrino kaj endigigis ̧in;
sed nuntempe certe neniu patrino vendus sian infanon!”
Hauke kapbalancis. ”Do estas bone, ke ni ne posedas infa-
non, alie oni certe postulus ̧in!”
”Ili ne ricevus!” diris Elke, farante timplenan manmovon.
Kaj Hauke ridetis. Sed denove ÿi demandis: ”Kaj çu vi pri-
pensis la altegajn kostojn?”
”Mi faris, Elke, sed la gajno multoble superos ilin; ankaû
oni ÿparos grandparte la riparkostojn por la malnova digo. Ni
ja mem laboras kaj havas en la komunumo pli ol okdek jun-
goparojn kaj, krom tio, laborpovaj manoj ne mankas al ni. oni
diras, ke vi, Elke, faris min digografo; do mi volas pruvi, ke mi
estas inda!”
Ekkaûrinte antaû li, ÿi zorgoplene rigardis lin. ̄emante ÿi
nun ekstaris. Malrapide mankaresante lian vangon, ÿi diris:
”Mi devas daûrigi mian taglaboron; faru la vian, Hauke!”
”Amen, Elke!” li diris, serioze ridetante. ”Laboron ni ambaû
havas!”
Kaj vere, estis sufiçe da laboro por ambaû; sed la plej gran-
da ÿar ̧o kuÿis sur la ÿultroj de la edzo. Dimançe posttagme-
ze, ofte ankaû post laborfino, Hauke sidis kune kun kapabla
termezuristo enprofundi ̧inte en kalkulado, skizoj kaj deseg-
naîoj. Estante sola, li faris la samon, kaj ofte li laboris ̧is post
noktmezo. Poste li steliris en la kornunan dormoçambron, çar
la mucidaj alkovoj en la lo ̧oçambro ne estis plu uzataj. Lia
edzino, por ke li fine ripozu, ÿajnigis dormi, kvankam ÿi aten-
dis lin kun tremanta koro. Tiam li kisis ÿian frunton, flustran-
te karesan vorton. Poste li mem kuÿigis sin, sed ofte ekdormis
nur je la unua kokokrio.
En vintra ventego li suriris la digon, kun krajono kaj pape-
70e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ro en la mano. Kaj li desegnis kaj notis, dum ventpuÿego for-
pelis lian çapon kaj la longa, hela hararo çirkaûflirtis lian var-
megan viza ̧on. Se la glacio ne baris la vojon, li kun servisto
boatveturis en la Watten-maron, tie per sondoplumbo kaj
stango sondante la martorentojn.
Elke ofte timtremis pro li; sed kiam li denove estis hejme,
nur ÿia firma manpremo kaj la brilo en ÿiaj alie tiel trankvi-
laj okuloj montris ÿian antaûan zorgon. ”Trankvili ̧u, Elke!”
li diris, kiam foje li sentist ke ÿi ne povas lasi lin. ”Antaû ol mi
faros mian proponon, mi mem ̧isfunde pripensos mian pro-
jekton!” Tiam ÿi kapjesis kaj lasis lin. Ofte li rajdis en la urbon
al la supera digografo. Post tiaj klopodoj kaj post la endomaj
kaj surkampaj penadoj çiam sekvis la ̧is postnoktmeza labo-
ro. La interrilatoj kun aliaj homoj, escepte de tiuj en laboro
kaj administrado, preskaû tute çesis; eç tiuj kun lia edzino.
”Estas zorgoplena tempo, daûronta ankoraû longe,” diris
Elke por si mem, plenumante sian laboron.
Fine, kiam suno kaj printempaj ventoj jam estis rompintaj
la glacion, ankaû la lasta antaûlaboro estis finita. La ellabo-
raîo al la supera digografo, por ke li rekomendu ̧in al la plej
supera instanco, estis zorge skribita. ̄i enhavis la proponon
pri la çirkaûdigo de la nomita antaûgrundo kun detala pru-
vo de utileco kaj profito. Aldonitaj estis multaj detalaj skizoj
kaj desegnaîoj. Çion li metis en firman koverton kaj sigelis ̧in
per la digografa sigelo.
”Jen, Elke!” diris la juna digografo, ”benu ̧in!”
Elke metis sian manon en lian, dirante: ”Harmonio estu
inter ni!”
”Estu!”
71e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
L
a skribaîon oni sendis per rajdanta sendito en la urbon.
—Bonvolu atenti, kara sinjoro, — la instruisto inter-
rompis sian rakonton, fikse rigardante min afable, — ke mi
kolektis la materialon ̧is nun rakontitan al vi dum mia pre-
skaû kvardekjara agado en çi tiu poldero el la rakontoj de
prudentaj homoj aû iliaj genepoj aû pragenepoj. Kion mi de
nun rakontos al vi, tio estis siatempe kaj estas ankoraû nun,
kiam çirkaû la tago de çiuj sanktuloj la radÿpiniloj ekzumas,
la babilaîo de la tuta marska vila ̧o.
En la Watten-maro tiutempe kuÿis insuleto, nomata Jever-
sand aû Jevershallig. Starante sur la digo, en la proksimeco de
la digografa bieno, oni povis vidi ̧in. Iam, kiam ankoraû her-
bo kreskis sur ̧i, la avoj uzis la insulon kiel ÿafpastejon. Sed
tio çesis, çar la malalta insulo kelkfoje, eç somermeze, estis
superlavita de la marakvo; kaj pro tio la herbo pereis kaj la
insulo ne plu estis uzebla kiel ÿafpaÿtejo. Krom mevoj kaj aliaj
bordbirdoj — tre malofte fiÿaglo — nenia vivaîo vizitis ̧in.
Dum lunlumaj noktoj de sur la digo oni vidis nur pli-malpli
densajn nebulvualojn transiri ̧in. oni asertis ke, se la lumo
lumigas la insuleton de oriente, ankaû estas videblaj kelkaj
blankaj skeletoj de dronintaj ÿafoj kaj ostaro de çevalo, pri kiu
neniu sciis, kiamaniere ̧i tien venis.
Estis fine de marto, kiam dum postlabora tempo taglabori-
sto el la domo de Tede Haien kaj Iven Johns, la çefservisto de
72e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
la juna digografo, staris kune sur la nomita loko de la digo.
Senmove ili fiksrigardis la insuleton apenaû rekoneblan en la
malforta lunlumo. Ÿajnis, ke ili vidas ion eksterordinaran. La
taglaboristo enpoÿigis la manojn kaj skuis sin, dirante: ”Venu,
Iven, jen strangaîo; ni iru hejmen!”
La alia ridis; tamen oni povis rimarki, ke ankaû li timas.
”Ne estas strangaîo; sed viva kreaîo, eç granda. Sed çe la di-
ablo, kiu pelis ̧in al la ÿlimejo? Jen, nun ̧i etendas al ni la
kolon; ne, ̧i mallevas la kapon, ̧i man ̧as! Laû mia opinio tie
ne estas io man ̧ebla. Kio ̧i do estas?”
”Ne koncernas nin!” respondis la alia. ”Bonan nokton,
Iven, se vi ne volas kuniri; mi iros hejmen!”
”Ja, ja, vi havas edzinon, kaj varma lito atendas vin! Çe mi
eç en la dormoçambro nur estas freÿa martmonata aero!”
”Bonan nokton do!” returne kriis la taglaboristo, hejmeni-
rante sur la digo. La çefservisto kelkfoje turnis sin al la foririn-
to; sed la scivolemo vidi strangaîojn ankoraû retenis lin.
Subite dikmallonga, nigra staturo alproksimi ̧is sur la digo.
Estis la subservisto de la digografo. ”Kion vi volas, Carsten?”
lin alvokis la çefservisto.
”Mi? — nenion,” li respondis, ”sed nia estro voias paroli
kun vi, Iven Johns!”
La çefservisto jam denove rigardis al la insuleto. ”Tuj mi
venos, tuj!” li diris.
”Kion vi rigardas tiel fikse?” demandis la junulo.
La çefservisto manmontris, nenion dirante, al la insuleto.
”Hu!” flustris la knabo. ”Tie ja iras çevalo — blanka çeva-
lo — ̧in certe rajdas la diablo — kiel çevalo povas veni al Je-
vershallig?”
”Mi ne scias, Carsten, sed çu fakte estas çevalo?”
73e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Certe, certe, Iven, vidu nur, ̧i man ̧as kiel çevalo! Sed kiu
kondukis ̧in tien? Ni en la vila ̧o ja ne havas sufiçe grandan
boaton; eble estas nur ÿafo. Peter Ohm diras, ke en lunlumo
dek torfamasoj fari ̧as tuta vila ̧o. Ne, vidu! Nun ̧i saltas —
̧i do estas çevalo!”
Dum kelkaj momentoj ambaû staris silentaj fikse rigardan-
te, kio malklare estis videbla.
La luno staris alte sur la çielo, heligante la vastan Watten-
maron, kiu çe komenci ̧anta fluso îus kovris la brilantan ÿli-
mejon. Nur la mallaûta plaûdado de la akvo, sed nenia besto-
krio estis aûdebla en la vasta regiono. Ankaû en la marsko
malantaû la digo estis silento; bovinoj kaj bovidoj ankoraû
trovi ̧is en la staloj. Nenio movi ̧is escepte de tio, kio ÿajnis
esti çevalo — blanka çevalo — sur Jevershallig. ”Heli ̧as!” in-
terrompis la çefservisto la silenton. ”Mi klare vidas brileti la
blankajn ÿaf-skeletojn!”
”Ankaû mi,” diris la bubo etendante la kolon. Sed tuj pos-
te, kvazaû timante, li tiris la çefserviston çe la maniko.
”Iven,” li flustris, ”kie restis la çevalskeleto? Mi ne plu po-
vas vidi ̧in!”
”Ankaû mi ne; strange!” diris la çefservisto.
”Ne tiel strange, Iven! De tempo al tempo, mi ne scias en
kiuj noktoj, laûdire la ostoj levi ̧as kaj fari ̧as vivaj!”
”Çu vere?” demandis la çefservisto. ”Tio estas superstiço
de maljunulinoj!”
”Povas esti, Iven,” respondis la bubo.
”Sed vi volas venigi min; ni do hejmeniru. La çitiea stran-
gaîo ja restas çiam la sama.”
Sed la bubo ne estis foririgebla, ̧is la çefservisto verforte
turnis kaj survojigis lin. ”Aûskultu, Carsten,” li diris, kiam ili
74e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
trovi ̧is jam malproksime de la fantoma insulo, ”vi laûdire ja
estas plenkura ̧a bubo; mi opinias, ke vi plej volonte mem
esplorus la strangaîon.”
”Jes,” respondis Carsten, ektremante nur nun, ”jes, tion mi
deziras, Iven!”
Kiam la bubo per manpremo tion certigis, la çefservisto
diris: ”Çu vere? Do ni morgaû vespere malligos nian boaton.
Vi veturos al Jevershallig, kaj mi restos sur la digo!”
”Ho jes!” respondis la junulo. ”Mi kunprenos mian vipon!”
”Faru tion.”
Ne plu parolante, ili malrapide atingis la domon de sia
estro.
75e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
L
a postan vesperon, kiam je la sama horo la çefservisto si-
dis sur granda ÿtono antaû la stalpordo, la junulo vipo-
klakante aliris.
”Tio ja sonas strange!” diris tiu.
”Jes, atentu!” respondis la bubo. ”Mi enplektis najlojn en
la ÿnureton!”
”Venu do!” diris la alia. La luno staris kiel hieraû sur la ori-
enta çielo, klare lumante el sia alto. Baldaû ambaû ree estis
ekstere sur la digo kaj rigardis transen al Jevershallig staranta
en la akvo kvazaû nebulaîo.
”Jen denove ̧i iras!” diris la çefservisto. ”Posttagmeze,
kiam mi estis çi tie, ̧i ne estis videbla; sed klare mi vidis kuÿi
la blankan çevalskeleton.”
La junulo, rektigante la kolon, flustris: ”Iven, la skeleto nun
ne estas videbla!”
”Nu, Carsten,” diris la çefservisto, ”çu tio ankoraû logas vin
transveturi?”
Carsten dum momento pripensis; tiam li vipoklakis. ”Mal-
ligu la boaton, Iven!”
Ÿajnis, kvazaû tio, kio iris transe, nun etendis sian kapon
al la digo. Ili tion ne rimarkis; çar ili jam malsupreniris ̧is tie,
kie kuÿis la boato. ”Eniru!” diris la çefservisto, malliginte ̧in.
”Mi restos, ̧is vi revenos! Albordi ̧u çe la orienta rando; tie
oni çiam povas albordi ̧i!”
76e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
La knabo senparole kapjesis kaj kun sia vipo forveturis en
la lunluman nokton.
— — — La çefservisto iris malsupre, laûlonge de la digo, kaj
suriris ̧in tie, kie ili antaûe staris. Baldaû li vidis, ke transe çe
kruta, malhela loko, al kiu fluas lar ̧a Priehl, la boato albor-
di ̧as kaj mallongdika staturo elsaltas. Çu ne estis, kvazaû la
knabo klakas per sia vipo? Sed eble estis la bruado de la ko-
menci ̧anta fluso. Kelkcent paÿojn norden li rimarkis ion, kio
aspektis kiel blanka çevalo, kaj nun — ja, la knabo rekte ali-
ris ̧in. Nun ̧i levis la kapon, kvazaû ̧i estus surprizita; kaj
la knabo — klare tio estis aûdebla — klakis per la vipo. Sed —
kion li pensis? — Li turnis sin kaj iris la saman vojon, kiun li
venis. La blanka çevalo ÿajnis daûrigi paÿti sin. Neniu çeval-
bleko estis aûdebla de transe. Kelkfoje kvazaû blankaj ak-
vostrioj transiris la aperaîon. Kiel ensorçigite la çefservisto
fikse rigardis transen. Jen li aûdis la albordi ̧on de la boato çe
la çiflanka bordo, kaj baldaû poste li en la mallumeto ekvidis
la knabon, supreniranta la digon.
”Nu, Carsten,” li demandis, ”kio estis?”
Kapbalancante la knabo respondis: ”Starante en la boato,
mi ankoraû vidis ̧in; sed poste, kiam mi estis sur la insulo —
la diablo sciu, kien ̧i kaÿis sin! La luno certe lumis sufiçe hele;
sed atinginte tiun lokon, mi vidis nur la pali ̧itajn ostojn de
kelkaj ÿafoj; kaj apude ankaû trovi ̧is la çevalskeleto kun sia
blanka, longa kranio, kaj la luno enbrilis ̧iajn maplenajn
okulkavojn; sed nenio krome!”
”Hm,” diris la çefservisto, ”çu vi akre rigardis?”
”Certe, Iven! Mi staris apude, kiam vanelo, sidi ̧inta mal-
antaû la skeleton por nokta ripozo, kriante ekflugis, tiel ke mi
ektimis kaj kelkfoje vipoklakis!”
77e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Çu vi plion ne rimarkis?”
”Ne, Iven.”
”Ankaû sufiças,” diris la çefservisto, çe la maniko altiran-
te al si la knabon kaj montrante al la insuleto. ”Jen, Carsten,
çu vi ion rimarkas?”
”Efektive, tie ̧i ree iras!”
”Ree?” diris la çefservisto. ”Mi daûre transrigardis, sed ̧i
neniam estis for; vi ja iris rekte al la monstro!”
La bubo fikse rigardis lin. Terurego ekestis sur lia viza ̧o,
alie tiel kura ̧a. Ankaû la çefservisto tion rimarkis. ”Venu!” li
diris. ”Ni hejmeniru; de çi tie ̧i aspektas kiel vivaîo, kaj transe
kuÿas nur la ostoj; tio estas pli ol vi kaj mi povas kompreni.
Sed silentu; çar pri tiaj aferoj oni ne rajtas paroli!”
Ili turnis sin, kaj la knabo iris apud li. Ili nenion diris, kaj
la marsko ripozis en muta trankvileco.
Sed kiam la luno estis malkreskinta kaj la noktoj mallumaj,
okazis io alia.
Hauke Haien estis rajdinta en la urbon. Çevalfoiro tie oka-
zis; sed li ne intencis açeti aû vendi. Tamen, hejmenrajdante
je vesperi ̧o, li kunkondukis duan çevalon; sed ̧i estis hirta
kaj tiel maldika, ke oni povis nombri la ripojn; kaj la okuloj
kuÿis malklaraj kaj profunde en la kavoj.
Elke venis antaû la dompordon por saluti la edzon. ”Çie-
lo!” ÿi vokis. ”Kiom utilos al ni tia maljuna blanka çevalo?”
Çar, kiam Hauke kun ̧i rajdis antaû la domon kaj haltis sub
la frakseno, ÿi vidis, ke la mizera kreitaîo eç lamas.
Sed la juna digografo ridante deçevali ̧is. ”Lasu nur, Elke,
̧i ja ne estas multekosta!”
La prudenta edzino respondis: ”Vi ja scias, ke la plej mal-
multekosta plej ofte estas la plej multekosta.”
78e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Sed ne çiufoje, Elke. Çi tiu çevalo estas maksimume kvar-
jara; rigardu ̧in pli precize! ̄i malsatis, kaj oni malbone trak-
tis ̧in. Nia aveno plibonigos ̧ian staton. Mi mem prizorgos
la çevalon, por ke oni ne troman ̧igu ̧in!”
Dume la besto staris kun la kapo klinita; la longaj kolharoj
preskaû terenpendis. Dum la edzo vokis la servistojn, Elke,
çirkaûirante la çevalon, rigardis ̧in. Sed ÿi kapbalancis: ”Tia
̧is nun ne estis en nia stalo!”
Kiam la subservisto venis, li subite haltis kun okuloj timi-
gitaj. ”Nu, Carsten,” vokis la digografo, ”kio timigas vin? Çu
mia blanka çevalo ne plaças al vi?”
”Jes — o — jes, estro, kial ne!”
”Do enstaligu la çevalojn; sed ne donu al ili fura ̧on; mi tuj
venos!”
La bubo singarde prenis la kolbridon de la blanka çevalo
kaj poste, kvazaû pro ÿirmo, rapide la kondukilon de la rajd-
çevalo. Hauke eniris kun sia edzino la lo ̧oçambron. Ÿi estis
preparinta por li varman bieron, kaj ankaû pano kaj butero
estis sur la tablo.
Baldaû poste, sati ̧inte, li ekstaris kaj iris kun sia edzino
tien kaj reen.
La vespera brilo flirtis sur la çemuraj kaheloj. ”Permesu, ke
mi rakontu al vi, Elke,” li diris, ”kiel mi açetis la çevalon. Pli
ol unu horon mi restis çe la supera digografo. Li havis bonajn
sciigojn por mi. Miaj propono kaj profilo estas akceptitaj; nur
kelkajn detalojn oni ÿan ̧os. La ordono por la nova digokon-
struo povas alveni jam en la proksimaj tagoj.”
Elke senvole ek ̧emis. ”Do vere?” ÿi demandis zorgoplene.
”Jes, edzino,” respondis Hauke, ”estos akra batalo; sed por
tio, mi opinias, nia Disinjoro kunligis nin! Nia mastrumado
79e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
estas en bona ordo; grandan parton de la laboro vi sola jam
povas preni sur viajn ÿultrojn. Dek jarojn pli poste ni
mastrumos pli ampleksan posedaîon.” — Je la unuaj vortoj ÿi
konsente premis la manon de la edzo en la siajn; sed liaj lastaj
vortoj ne povis ̧ojigi ÿin. ”Por kiu estos nia posedaîo?” ÿi de-
mandis. ”Vi devus edzinigi alian virinon; mi ne naskos al vi
infanojn.”
Larmoj estis en ÿiaj okuloj; sed firme li çirkaûprenis ÿin.
”Laû Dia volo!” li diris. ”Tamen nun ni estas kaj ankaû tiam
ni estos sufiçe junaj por mem ̧ui la fruktojn de nia laboro!”
Çirkaûprenita de li, ÿi longe rigardis lin per siaj malhelaj
okuloj. ”Pardonu, Hauke,” ÿi diris, ”mi kelkfoje estas senkura-
̧a virino!”
Li klinis sin al ÿia viza ̧o kaj, kisante ÿin, li diris: ”Elke, vi
estas kaj restas mia edzino kaj mi via edzo!”
Nun ÿi firme çirkaûprenis lian nukon. ”Vi pravas, Hauke,
kaj kio ajn venos, tio venos por ni ambaû!” Ru ̧i ̧ante ÿi libe-
rigis sin de li. ”Vi volis rakonti al mi pri la blanka çevalo,” ÿi
diris mallaûte.
’Jes, Elke. Mi jam diris al vi, ke mi estis plen ̧oja pro la bo-
naj sciigoj, ricevitaj de la supera digografo. Tia mi forlasis la
urbon. Kaj jen, sur la digo, malantaû la haveno, viraço ren-
kontis min. Mi ne scias, çu estis vagabondo, kaldronflikisto aû
kiu ajn. La viro tiris post si blankan çevalon çe kolbridilo. Sed
la besto levis la kapon kaj rigardis min per mal ̧ojaj okuloj.
Estis al mi, kvazaû ̧i volus peti min pri io; kaj tiumomente mi
ja estis sufiçe riça. ’He, samlandano,’ mi vokis, ’kien vi inten-
cas iri kun via çevalaço?’
La viro haltis kaj ankaû la blanka çevalo. ’Vendi!’ li diris,
ruze alkapjesante min.
80e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
’Nur ne al mi!’ mi kriis gaje.
’Mi opinias, ke jes,’ li diris, ’estas brava çevalo kaj ne açe-
tebla por malpli ol cent taleroj.’
Mi ridis.
’Nu,’ li diris, ’ne ridu, vi ja ne pagos tiun sumon; sed mi ne
bezonas la çevalon. Çe mi ̧i mizeri ̧os; sed çe vi ̧i baldaû
havos alian aspekton!’
Mi deçevali ̧is, rigardis en la buÿon de la blanka çevalo kaj
vidis, ke ̧i estas ankoraû juna besto. ’Kiom ̧i kostas?’ mi de-
mandis; çar ree la çevalo kvazaû petante rigardis min.
’Sinjoro,’ diris la viro, ’prenu ̧in por tridek taleroj, kaj la
kolbridilon senkoste!’ Kaj tiam, edzino, mi enbatis en la pre-
zentitan brunan manon de la viraço, — manon, kiu aspektis
kiel piedego. Tiamaniere mi ricevis la blankan çevalon kaj,
miaopinie, sufiçe malmultekoste. Sed strange, forrajdante mi
baldaû aûdis post mi ridadon kaj, turninte la kapon, mi vidis
la slovakon. Li ankoraû staris lar ̧krure, la manojn sur la dor-
so kaj postridis min kiel diablo!”
”Fi!” kriis Elke. ”Se la blanka çevalo nur ne kunportos al vi
ion de sia estinta estro! ̄i prosperu çe vi, Hauke!”
”Mi faros çion eblan,” kaj la digografo iris en la stalon, kiel
li antaûe diris al la subservisto.
Sed ne nur çi tiun vesperon li man ̧igis la blankan çevalon;
de nun li çiam mem tion faris; kaj li tre atente prizorgis la bes-
ton. Li volis pruvi, ke li profite açetis; çiuokaze li nenion vo-
lis preterlasi. — Kaj jam post kelkaj semajnoj la aspekto de la
besto plibeli ̧is. La malglataj haroj iom post iom malaperis,
brila blue-makulita felo videbli ̧is, kaj iutage, kiam li çirkaû-
kondukis ̧in en la biena korto, ̧i paÿis gracie kaj firmkrure.
Hauke memoris pri la aventura vendinto. ”Li estis malsa ̧ulo
81e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
aû fripono, kiu ÿtelis la çevalon,” li murmuris por si mem. —
Kelkan tempon poste, kiam la çevalo en la stalo aûdis liajn
paÿojn, ̧i turnis la kapon kaj henis. Nun li ankaû rimarkis, ke
̧i posedas tion, kion la araboj ÿatas: nome senkarnan viza ̧on
kun brunaj, fajre brilaj okuloj. Kondukinte la blankan çeva-
lon el la stalo, li surmetis malpezan selon. Sed apenaû li sidis
sur ̧i, la besto kriis kvazaû pro ̧ojo, kaj poste ̧i malsupren-
rapidegis kun li la teraltaîon kaj supren sur la digon. Sed la
rajdanto sidis firme; kaj, alveninte supre sur la digo, ̧i iris
malpli rapide; gracie, kvazaû dancante, turnante la kapon al
la maro.
Li frapis kaj karesis ̧ian brilan kolon; sed tiaj karesoj ne
plu estis necesaj.
Çevalo kaj rajdanto jam tute agordi ̧is. Rajdinte vojparton
norden sur la digo, li turnis la çevalon kaj rajdis hejmen al sia
bieno.
La servistoj, atendante la revenon de la estro, staris malsu-
pre antaû la surirejo. ”Nu, John,” vokis la estro, saltante de la
çevalo, ”nun rajdu ̧in al la aliaj sur la paÿtejon; ̧i portos vin
kvazaû lulilo.”
La blanka çevalo skuis la kapon kaj laûte kriis en la sun-
plenan marskan pejza ̧on. La çefservisto debukis la selon,
kiun la subservisto forportis en la jungilarejon. La blanka çe-
valo metis la kapon sur la ÿultron de sia estro, lasante karesi
sin de li. Sed kiam la çefservisto volis surçevaligi sin, ̧i sub-
ite saltis flanken kaj ree staris senmove, per la belaj okuloj ri-
gardante sian estron. ”O, Iven,” vokis çi tiu, ”çu vi estas difek-
tita?” kaj li helpis la serviston, levi sin de sur la tero. Frotan-
te sian kokson, li respondis: ”Ne, estro, estas negrave; sed la
diablo rajdu la blankan çevalon!”
82e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Kaj mi!” aldonis Hauke ridante. ”Do forkonduku ̧in çe la
kondukilo!”
Kaj kiam la servisto iom hontigite obeis, la blanka çevalo
lasis konduki sin tute senobstine.
Kelkajn vesperojn poste la çef- kaj subservisto kune staris
antaû la stalpordo. Malantaû la digo estingi ̧is la vespera çiel-
ru ̧o. Nigra mallumo kovris la polderon. Nur malofte estis el
la malproksimo aûdebla bleko de bovo aû krio de alaûdo, kies
vivon finis atako de mustelo aû akvorato. La servisto, apog-
ante sin al la pordfosto, fumis el mallonga pipo; sed la fumon
li jam ne povis vidi. Li kaj la subservisto nenion ̧is nun diris.
Io premis la animon de la subservisto; sed li ne sciis, kiel tion
komuniki al la neparolema çefservisto. ”Iven,” li diris fine, ”vi
ja konas la çevalskeleton sur Jeversand!”
”Kion vi scias pri ̧i?”
”Ja, Iven, kion mi scias pri ̧i? ̄i ne plu trovi ̧as tie; nek
tage, nek çe lunlumo; minimume dudekfoje mi suriris la di-
gon!”
”La putri ̧antaj ostoj certe disfalis,” respondis Iven, tran-
kvile plu fumante.
”Sed ankaû çe lunlumo mi estis sur la digo; neniam ̧i iras
plu sur Jeversand.”
”Memkompreneble,” diris la çefservisto; ”se la ostoj disfa-
lis, ili ne plu povas stari!”
”Ne ÿercu, Iven! Mi nun scias kaj povas diri al vi, kie la
skeleto estas!”
La çefservisto subite turnis sin al li. ”Nu, kie do?”
”Kie?” ripetis la knabo emfaze. ” ̄i estas en nia stalo. Tie ̧i
staras, de kiam ̧i ne plu trovi ̧as sur la insuleto. Ankaû ja
83e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
estas strange, ke la mastro çiam mem man ̧igas ̧in, mi ko-
nas la kaûzon, Iven!”
La çefservisto dum kelkaj momentoj rapide fumis.
”Vi ne estas prudenta, Carsten!” li poste diris. ”Nia blan-
ka çevalo? Se iam çevalo estis vivanta, tio estas çi tiu! Çu es-
tas eble, ke tia kura ̧a junulo kia vi, estas same superstiça kiel
maljunaj virinoj?”
—— Sed la junulo ne estis konvinkebla. Se la diablo estis en
la blanka çevalo, kial do ̧i ne povis esti vivanta? Male, des pli
vivanta! — Se li vespere eniris la stalon, en kiu ankaû some-
re la blanka çevalo kelkfoje trovi ̧is, kaj se ̧i tiam subite tur-
nis al li sian fajran kapon, li çiufoje skui ̧is pro timo. ”La di-
ablo prenu vin!” li tiam murmuris. ”Ni ne plu longe restos
kune!”
Sekrete li serçis novan estron, maldungi ̧is kaj fari ̧is çir-
kaû la tago de çiuj sanktuloj setvisto çe Ole Peters. Çi tie li
trovis atentajn aûskultantojn por sia rakonto pri la diabla çe-
valo de la digografo. La dikstatura sinjorino Vollina kaj ÿia
spirite kaduka patro, la estinta digorajtigito Jess Harders, aû-
skultis kun agrabla tremetado. Poste ili rakontis pri tio al çiuj,
kiuj koleris al la digografo aû ÿatis tiajn rakontojn.
84e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
F
ine de marto la supera digografa oficejo sendis ordonon
pri la nova interdigo. Hauke unue kunvenigis la digoraj-
tigitojn. Ili kunvenis supre en la gastejo apud la pre ̧ejo kaj
aûskultis, kiel li sciigis la çefpunktojn de sia propono kaj pri
la korespondado kun la supera digografo. Li ankaû sciigis la
finan decidon, kiu akceptis lian proponon pri la nova digo-
profilo. Laû ̧i la çemara flanko de la nova digo estos multe
malpli kruta ol çe la malnova. Sed iliaj viza ̧oj ne montris gaj-
on, eç ne kontenton.
”Ja, ja,” diris maljuna digorajtigito, ”nun ni vidas la sekvojn;
sed protestoj estos vanaj; çar la supera digografo kaj nia di-
gografo subtenas unu la alian!”
”Vi pravas, Detlev Wiens,” aldonis dua, ”la printempa la-
boro baldaû komenci ̧os, kaj krome ni devas konstrui longan
digon; tiuokaze ni certe eç ne povos plenumi nian propran
laboron!”
”Çi jare vi ankoraû povos plenumi vian laboron sen rapi-
digo,” diris Hauke, ”çar tiel baldaû la digokonstruo ne ko-
menci ̧os!”
Nur malmultaj konsentis.
”Sed via profilo!” diris tria. ”La çemara flanko estos tro lar-
̧a; de kie ni prenos la materialon? Kiam la digo estos finkon-
struita?”
85e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Se ne çi tiun jaron, do la venontan; tio dependas de ni
mem!” respondis Hauke. La çeestantaro kolere ridis.
”Sed kial fari senutilan laboron? — La digo ja ne estos pli
alta ol la malnova, jam kontraûstaranta pli ol tridek jarojn!”
kriis alia voço.
”Vi pravas,” respondis Hauke, ”la malnova digo rompi ̧is
antaû tridek, tridek-kvin kaj kvardek-kvin jaroj. Depost la las-
ta rompi ̧o eç la plej altaj flusoj indulgis nin, malgraû la kru-
ta, neprudente konstruita digo. Sed la nova digo kontraûsta-
ros ankoraû post cent kaj ree cent jaroj. ̄i ne rompi ̧os; çar
la malkruta deklivo de la çemara flanko ne prezentos al la
ondoj atak-eblecon. Per ̧i vi akiros por vi kaj viaj infanoj ÿir-
mitan landon, kaj pro tio ankaû la estraro kaj la supera digo-
grafo subtenas min; kaj tion ankaû vi komprenu je via propra
utilo!”
Çar la çeestantaro ne tuj estis respondopreta, maljuna
blankharulo penplene ekstaris. Estis la baptopatro de sinjo-
rino Elke, Jewe Manners, kiu pro la petoj de Hauke ankoraû
okupis sian oficon kiel digorajtigito. ”Digografo Hauke Hai-
en,” li diris,”vi kaûzas al ni multe da zorgoj kaj kostoj, kaj mi
estus ̧ojinta, se vi estus prokrastinta la aferon ̧is post mia
morto; sed — prava vi estas, nur malprudento povas tion pri-
dubi! Ni çiutage danku al Dio, ke li malgraû nia malagemo
ÿirmis la multvaloran eksterdigan grundon kontraû ÿtormo
kaj fluso. Nun sendube estas plej ur ̧a tempo, ke ni mem agu
laûscie kaj laûpove kaj ne plu konfidu al la indulgo de Dio.
Mi, amikoj, estas maljunulo. Mi vidis digojn konstruatajn kaj
rompi ̧antajn; sed neniu el vi vidos, ke rompi ̧os la digo, kiun
Hauke Haien projektis laû sia prudento ricevita de Dio! Se vi
86e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
mem ne estos dankemaj al li, viaj genepoj iam ne povos rifuzi
al li la honorkronon!”
Jewe Manners reeksidis. Elpoÿiginte bluan naztukon, li for-
viÿis kelkajn gutojn de la frunto. La maljunulo estis estimata
kiel viro laborema kaj tuthonesta. Sed çar tamen la kunvenin-
toj ne volis konsenti, ili plusilentis.
Hauke Haien prenis la parolon. Çiuj rimarkis, ke li pali ̧is.
”Mi dankas al vi, Jewe Manners, ke vi ankoraû vivas kaj ple-
das por mia projekto. Sed vi, aliaj digorajtigitoj, konsideru la
novan digokonstruon afero ne plu ÿan ̧ebla, kaj pro tio ni
decidu, kio estu farata!”
”Parolu!” diris iu el la rajtigitoj, kaj Hauke disfaldis sur la
tablo karton pri la nova digo. ”Antaûe iu demandis,” li diris,
”de kie ni prenos la multan teron. Vi vidas, ke ekstere de la
digolinio restas landstrio. De tie kaj de la antaûgrundo, tro-
vi ̧anta norde kaj sude de la interdigota grundo, ni prenos la
teron. Nur por la çemara flanko ni bezonos dikan tavolon da
argilo; por la interno sufiços sablo. — Sed unue ni bezonas
termezuriston, kiu signu per stangoj la novan digolinion. Tiu,
kiu helpis al mi ellabori la projekton, certe estas la plej kom-
petenta. Plie ni devas mendi çe kelkaj veturilfaristoj unuçe-
valajn renverseblajn çarojn kun forkotimonoj, por alporti
argilon kaj alian materialon. Por kovri la supron kaj la land-
flankon de la nova digo kaj por flushaltigi Priehl-on, ni bezo-
nos multe da pajlo. Mi momente ne povas diri, kiom da cen-
toj da plençaroj estos necesaj; eble pli multe ol ni çi tie en la
marsko povos liveri! — Ni nun decidu, kiamaniere ni havigu
çi çion kaj kiel ni çion aran ̧u. Ankaû la novan kluzon ni pli
poste mendu çe lerta çarpentisto.”
La kunvenintoj starigis sin çirkaû la tablo. Ili per duona
87e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
okulo rigardis la planon kaj iom post iom komencis paroli;
sed verÿajne nur por ne silenti. Kiam oni parolis pri la terme-
zuristo, iu el la pli junaj diris: ”Digografo, vi elpensis la pro-
jekton; vi mem plej bone scias, kiu estas kompetenta!”
Sed Hauke respondis: ”Çar vi estas rajtigitoj, vi decidu laû
propra kaj ne laû mia opinio; kaj se vi faros pli taûgan propo-
non, tiuokaze mi retiros mian.”
”Nu do, certe estos ̧uste,” diris Jakob Meyen.
Sed unu el la malpli junaj tamen ne konsentis. Li havis ne-
von, kaj tiel talenta termezuristo laûdire ̧is nun ne estis en
la marsko. Li, kiel oni diris, superas eç la patron de la digo-
grafo, la mortintan Tede Haien.
Pro tio oni diskutis pri ambaû termezuristoj kaj fine de-
cidis, ke ambaû kune plenumu la laboron. Simile oni decidis
pri la çaroj, la pajloliverado kaj pri çio alia. Nur malfrue kaj
laca Hauke alvenis hejmen sur sia bruna çevalo, kiun li tiu-
tempe ankoraû rajdis. Kiam li îus estis eksidinta sur la mal-
nova fotelo, heredaîo de lia malpli laborema, sed pli gaje viv-
inta antaûulo, lia edzino jam estis çe li. ”Vi estas laca, Hau-
ke,” ÿi diris, per sia mallar ̧a mano forigante la harojn de lia
frunto.
”Nur iom,” li respondis.
”Kaj çu la afero sukcesos?”
”Jes,” li respondis, maldolçe ridetante, ”sed mi mem devos
labori plej multe kaj devos ̧oji, se ili ne malhelpos min!”
”Sed ne çiuj vin malhelpos?”
”Ne, Elke, via baptopatro Jewe Manners estas bonkora vi-
ro; mi ̧ojus, se li estus tridek jarojn pli juna!”
88e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
K
iam post kelkaj semajnoj la digolinio estis signita kaj la
plej granda parto de la çaroj liverita, çiuj posedantoj de
la interdigota poldero kaj de la grundo, kuÿanta malantaû la
malnova digo, estis kunvenigitaj de la digografo en la paro ̨a
gastejo. Li volis prezenti al ili planon pri la disdonado de la la-
boroj kaj kostoj kaj aûdi iliajn eventualajn kontraûdirojn. Se
eble la nova digo kaj la novaj kampdefluiloj malgrandigos la
riparkostojn por la malnovaj instalaîoj, tiuokaze ankaû la last-
nomitaj posedantoj devos plenumi la devojn laûparte. Çi tiu
plano estis por Hauke peniga laboro, kaj se la supera digogra-
fo ne estus disponiginta, krom digosendito, ankaû digoskri-
biston por lia helpo, li ne tiel rapide estus fininta ̧in, kvan-
kam nuntempe li ree laboris en la nokton. Kiam li poste, la-
cega, enliti ̧is, lia edzino ne atendis lin kiel antaûe en ÿajni-
gita dormo. Ankaû ÿi plenumis multe da laboro, tiom ke nok-
te ÿi ripozis en profunda dormo.
Hauke estis laûtleginta sian planon, kaj nun li ree disfaldis
sur la tablo la skizojn kaj skribaîojn, elmetitajn çi tie por en-
rigardo jam dum tri tagoj. la çeestis seriozaj viroj admirantaj
kun estimo la eksterordinaran diligentecon. Post trankvila
pripensado ili aprobis la prudentajn instrukciojn de la digo-
grafo. Sed aliaj, kies partoj je la interdigota grundo estis ven-
ditaj de ili mem aû de iliaj patroj aû aliaj antaûuloj, plendis
pri tio, ke ankaû ili devos kunpagi la kostojn por la nova pol-
89e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
dero. lii ne pripensis, ke la nova digo malgrandigos la kostojn
por la malnova. Kelkaj, kiuj posedis en la nova poldero mul-
te da partoj, deziris vendi ilin je malalta prezo; çar, kiel ili
diris, ili ne povos porti la troajn kostojn. Sed Ole Peters, kun
kolerega viza ̧o apogante sin kontraû pordfosto, kriis: ”Pri-
pensu, antaû ol vi fidas al nia digografo; li estas ruzulo. Li jam
posedis la plej multajn partojn, kiam li ankoraû açetis miajn.
Poste li decidis, interdigi la novan polderon!”
Dum momento regis inter la çeestantaro tomba silento. La
digografo staris apud la tablo, sur kiu li antaûe disfaldis siajn
skribaîojn. Levante la kapon, li rigardis al Ole Peters kaj di-
ris: ”Vi certe scias, Ole Peters, ke vi kalumnias min; tamen vi
agas tiel, çar vi scias, ke parto de la malpuraîo, per kiu vi sur-
jetas min, restos pendanta je mi! La vero estas, ke vi deziris
vendi viajn partojn, kiujn mi tiutempe bezonis por mia ÿaf-
bredado; kaj plie — la malnobla vorto, elparolita de vi en la
trinkejo, ke mi estas digografo nur pro mia edzino, tiu vorto
aktivigis min. Mi pruvos, ke mi ankaû pro mi mem estas ka-
pabla esti digografo. Pro tio mi faros, kion mia antaûulo jam
estus devinta fari. Sed se vi koleras al mi pro la partoj, siatem-
pe açetitaj de mi, nu do, vi ja aûdas, ke estas sufiçe da tiuj,
kiuj deziras vendi la siajn por malmulte da mono, nur çar la
laboro ÿajnas al ili tro granda!”
Malgranda parto de la çeestantaro murmuris aplaûdon. La
maljuna Jewe Manners, staranta inter ili, laûte kriis: ”Brave,
Hauke Haien! Nia Disinjoro favoru vian projekton!”
Sed oni ne finordigis la aferon, kvankam Ole Peters ne plu
parolis kaj la viroj disiris nur je vesperman ̧a tempo. Nur en
dua kunveno oni çion finordigis.
90e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Sed oni konsentis nur sub la kondiço, ke Hauke dum la
sekvonta monato laboru per kvar anstataû tri jungoparoj.
Fine, kiam la pentekostaj sonorilegoj sonoris, la laboro ko-
menci ̧is. Sençese la çaroj veturis de la eksterdiga grundo al
la digolinio, por tie faligi la argilon. La sama nombro da ça-
roj samtempe veturis returne, por esti reÿar ̧ataj. Çe la digo-
linio staris viroj kun ÿoveliloj kaj fosiloj por ÿoveli la al-
veturigitan teron al la ̧usta loko kaj ebenigi ̧in. Grandegajn
plençarojn da pajlo oni alveturigis kaj deçarigis. Ne nur por
kovri la malpezan materialon, kiel sablon kaj sablan teron,
uzatan por la landflanko, oni bezonis pajlon; sed ankaû, kiam
iom post iom kelkaj digopartoj estis finitaj kaj kovritaj per
pecoj da herbkovraîo, oni kelkloke kovris la lastajn per firma
pajla volo pro ÿirmo kontraû la mordetantaj ondoj. Dungitaj
kontrolistoj iris tien kaj reen. Kiam ÿtormis, ili staris kun bu-
ÿoj malfermitaj kaj kriis siajn ordonojn tra ÿtormo kaj ondo-
mu ̧ado. Inter ili rajdis la digografo sur sia blanka çevalo,
kiun li nun çiam uzis. La besto kun sia rajdanto kvazaû flugis
tien kaj alien, kiam li rapide kaj koncize donis siajn instruk-
ciojn aû laûdis laboriston aû, kiel ankaû okazis, senkompate
maldungis mallaboremulon aû mallertulon. ”Estas neevite-
ble,” li diris tiuokaze, ”via mallaboremo ne malutilu nian di-
gon!” Jam de malproksime, kiam li suprertrajdis el la polde-
ro, ili aûdis la spiregadon de lia çevalo, kaj aûdante la vokon:
”Atentu, la blankçevala rajdanto venas!” çiu rapidigis sian la-
boron.
Kiam la laboristoj are sidis sur la fundo, matenman ̧ante,
tiam Hauke rajdis laûlonge de la nun forlasitaj laborejoj. Per
siaj akrevidaj okuloj li tuj rimarkis, kie oni malzorge uzis la
fosilon. Sed kiam li rajdis al la viroj kaj klarigis al ili, kiel la
91e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
laboro estu farata, ili nur rigardis lin, sen ̧ene plu maçante.
Konsenton aû ilian opinion li ne aûdis. Iam, je la sama tem-
po — jam estis malfrue — li vidis çe iu digoloko eksterordi-
nare zorgan laboron. Rajdinte al la plej proksima aro da ma-
tenman ̧antoj kaj saltinte de sia çevalo, li gaje demandis: ”Kiu
laboris tiel laûdinde?” Sed timeme kaj malamike ili rigardis
lin kaj nur malrapide kaj kvazaû kontraûvole diris kelkajn no-
mojn. La viro, al kiu li transdonis sian çevalon, trankvile sta-
ranta kiel ÿafido, tenis ̧in per ambaû manoj. Timolene li ri-
gardis la belajn okulojn de la besto, per kiuj ̧i, kiel kutime,
rigardis sian estron.
”Nu, Marten!” vokis Hauke. ”Kial vi staras kvazaû ÿtoni-
̧inta?”
”Estro, via çevalo estas tiel trankvila, kvazaû ̧i intencus
malbonon!”
Ridante Hauke mem prenis la çevalon çe la kondukilo. Tuj
̧i karese frotis la kapon çe lia ÿultro. Kelkaj el la laboristoj
time rigardis çevalon kaj rajdanton. Aliaj, kvazaû tio ne kon-
cernus ilin, neparolante plu man ̧is. De tempo al tempo ili
suprenîetis panpecetojn al la mevoj, jam konantaj la man-
̧olokon, kaj per siaj elegante mallar ̧aj flugiloj preskaû tuÿe-
tantaj iliajn kapojn. La digografo dum momentoj kvazaû sen-
pense rigardis la almozpetantajn birdojn, kiel ili kaptis la alîe-
titajn panpecetojn. Poste li surçevali ̧is kaj forrajdis, ne re-
turnante sin al la laboristoj. Kelkaj vortoj, nur nun laûtigitaj
de ili, ÿajnis esti al li moko. ”Kio tio estas?” li diris al si mem,
”çu Elke pravas dirante, ke çiuj estas kontraû mi? Çu ankaû
tiuj dungitoj kaj malriçuloi, el kiuj multaj per la nova digo
fari ̧os bonhavaj?” — Li spronis sian çevalon, ke ̧i kvazaû
furioze rapidis malsupren en la polderon. Pri la mistera bri-
92e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
lo, per kiu lia eksa subservisto çirkaûis la blankçevalan raj-
danton, li mem ja nenion sciis; sed se la homoj nur estus vi-
dintaj lin! La okuloj ardis en la maldika viza ̧o; la mantelo flir-
tis, kaj la blanka çevalo kvazaû fajreris! —
Somero kaj aûtuno pasis. ̄is fino de novembro oni labo-
ris; tiam frosto kaj ne ̧o çesigis la laboron, ankoraû ne finitan.
La digo estis alta dek futojn; nur por la novkonstruota kluzo
restis malplenaîo. Ankaû Priehl ne ankoraû estis flushaltigita.
Tial la akvo povis, same kiel dum la lastaj tri jardekoj, senbare
eniri la polderon, ne povante tie kaûzi gravan malutilon çe la
nova digo. Nun oni lasis la homan faraîon al la çiopova Dio,
petante lin pro ÿirmo, ̧is la printempa suno ebligos ̧ian fin-
konstruon.
Dume en la digografa domo ̧ojiga okazontaîo estis pre-
parinta sin; kaj en la naûa jaro post la geedzi ̧o infano naski-
̧is. Ru ̧haûta ̧i estis kaj pezis sep funtojn, kiel ̧enerale nov-
naskitoj apartenantaj al la ina sekso. Nur ̧ia kriado sonis
strange kaj ne plaçis al la akuÿistino. Plej dan ̧ere estis, ke
Elke la trian tagon malsani ̧is je forta akuÿa febro. Ÿi deliris
kaj konis nek sian edzon nek sian maljunan helpantinon. La
senmezura ̧ojo, kaptinta Hauken çe la vido de sia infano,
fari ̧is aflikto. Kuracisto, venigita el la urbo, sidis çe la lito.
Kontrolinte ÿian pulson, li receptis kaj çirkaûrigardis senkon-
sile. Hauke kapneis. ”Çi tiu ne helpos, nur Dio povos helpi!”
Li havis sian individuan kristanecon; sed estis io, kio retenis
lian pre ̧on. Kiam la maljuna kuracisto estis forveturinta, li
staris çe la fenestro, fikse rigardante en la vintran tagon, kaj
kiam la malsanulino kriis delire, li interplektis siajn manojn,
mem ne sciante, çu pro pieco aû por ne malesperigi pro sen-
mezura timego.
93e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Akvon! Akvon!” ̧emis la malsanulino. ”Gardu min,” ÿi
kriis, ”gardu min, Hauke!” La voço obtuzigis kaj fari ̧is plo-
ra.
”Al la maro. Çu al la maro? Ho, kara Dio, neniam mi revi-
dos lin!”
Li turnis sin. Forÿovante la flegistinon de la lito, li genufalis
kaj çirkaûprenis sian edzinon. Altirante ÿin, li vokis: ”Elke,
Elke, rekonu min, mi ja estas çe vi!”
Sed ÿi nur malfermis la febroardajn okulojn kaj çirkaûri-
gardis malespere.
Rekuÿiginte ÿin sur la kusenon, li konvulsie premis siajn
manojn. ”Dio, mia Dio,” li kriis, ”ne forprenu ÿin! Vi ja scias,
ke mi ne povas vivi sen ÿi!” Poste estis, kvazaû li pripensus kaj
malpli laûte li aldonis: ”Mi ja scias, ke Vi ne çiam povas agi
laû Via volo, eç ne Vi! Vi estas çioscia! Vi devas agi laû Via
sa ̧eco! ho Disinjoro! Donu al mi signon, ke Vi aûdas min!”
Estis, kvazaû subite ekregis silento. Li aûdis nur mallaûtan
spiradon; kaj kiam li sin turnis al la lito, lia edzino ripozis en
trankvila dormo. Nur la vartistino rigardis lin terurite. Li aû-
dis, ke iu fermas la pordon. ”Kiu estis?” li demandis.
”Estro, la servistino Ann Grete eliris, alportinte la infankor-
bon.”
”Sed, sinjorino Levke, kial vi rigardas min tiel konfuzite?”
”Mi? Mi nur ektimis pro via pre ̧o, per kiu vi ne savos iun
de morto!”
Hauke per siaj akraj okuloj rigardis ÿin. ”Çu vi do ankaû,
kiel nia Ann Grete, partoprenas la sekretajn diservojn çe la
holanda fliktajloro Jantje?”
”Jes, estro, ni ambaû havas la ortodoksan kredon!”
Hauke ne respondis. — La tiutempe kutimaj eksterpre ̧ejaj
94e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
diservoj tre disvasti ̧intaj ankaû inter la frisoj. Malsukcesintaj
metiistoj aû instruistoj eksigitaj pro ebriemo ludis çe ili la
çefan rolon, kaj junulinoj, junaj kaj maljunaj virinoj, malla-
boremuloj kaj solecaj homoj fervore partoprenis ilin, en kiuj
çiu povis esti pastro. El la digografa domo Ann Grete kaj la
subservisto enami ̧inta je ÿi pasigis tie siajn liberajn vesper-
horojn. Elke ja esprimis skrupulojn pri tio; sed Hauke respon-
dis: ”Rilate al kredoaferoj çiu iru sian propran vojon; tio ne-
niam malutilas, kaj pli bone tie ol en la brandotrinkejo!”
Tia restis la afero, kaj pro tio li ankaû nun ne respondis.
Sed pri li oni ne silentis. Liaj pre ̧aj vortoj disvasti ̧is de domo
al domo. Li pridubis la Dian çiopovecon; sed kio estas Dio sen
̧i? Li blasfemis Dion! La afero pri la diabla çevalo certe an-
kaû estas vera!
Hauke nenion sciis pri tio. Li vivis dum tiuj tagoj nur por
sia edzino; eç la infanon li ne atentis.
La maljuna kuracisto ree venis, venis çiutage; ofte eç dufo-
je. Tiam li restis la tutan nokton, ree skribis recepton kaj la
servisto Iven Johns rapidege rajdis al la apoteko. Poste li fari-
̧is pli afabla. Li intime kapjesis al la digografo: ”Ni sukcesos,
sukcesos, per Dia helpo!”
Kaj iutage — çu lia arto venkis la malsanon, aû Dio helpis
pro la pre ̧o de Hauke — kiam la kuracisto estis sola kun la
malsanulino, li kun ridantaj okuloj diris al ÿi: ”Sinjorino, nun
mi certe povas diri al vi, ke la kuracisto hodiaû havas sian
festotagon. Via farto estis dan ̧era; sed nun vi ree apartenas
al ni, al ni vivantoj!”
Jen ÿiaj malhelaj okulis lumradiis! ”Hauke! Hauke! Kie vi
estas?” ÿi vokis; kaj kiam li je ÿia ̧ojoplena voko rapidegis en
95e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
la çambron kaj al ÿia lito, ÿi çirkaûprenis lian kolon. ”Hauke,
mia edzo, savita! Mi restos çe vi!”
La maljuna kuracisto elpoÿigis silkan tukon, viÿis la frun-
ton kaj la vangojn kaj kapjesante forlasis la çambron.
La trian vesperon post çi tiu tago pia parolanto, ÿuisto for-
pelita de la digografo, parolis en sekreta diservo çe la holan-
da fliktajloro. Li klarigis al la aûskultantoj la ecojn de Dio.
”Sed kiu pridubas la Dian çiopovecon, kiu diras ’Vi ne povas
agi laû Via volo’ — ni çiuj ja konas la malfeliçulon — tiu ÿar-
̧as nian komunumon kiel ÿtono; tiu serças la malamikon de
Dio, la amikon de la peko, kiel sian konsolanton; çar ies hel-
pon çiu homo bezonas. Sed vi, gardu vin je tiu, kiu pre ̧as tiel;
çar lia pre ̧o estas blasfemo!”
Ankaû çi tiu parolado disvasti ̧is de domo al domo; çar kio
ne fari ̧as publika en malgranda komunumo? Ankaû Hauke
sciis pri ̧i, sed ne parolis pri ̧i al sia edzino. Li nur firme çir-
kaûprenis ÿin kelkfoje, dirante: ”Elke, restu fidela al mi, restu
fidela al mi!” Tiam ÿiaj okuloj mirigite rigardis lin. ”Fidela al
vi? Al kiu mi povus esti fidela, se ne al vi?” — Sed post mal-
longa daûro ÿi komprenis liajn vortojn. ”Ja, Hauke, ni restos
fidelaj al ni; kaj ne nur pro tio, çar ni bezonas unu la alian!”
Kaj poste çiu iris al sia laboro.
Sed malgraû la vigla laboro li sentis sin sola. Obstineco kaj
malsocietemo kontraû la proksimuloj ̧ermis en lia koro. Nur
al sia edzino li çiam restis la sama. Matene kaj vespere li ge-
nuis antaû la lulilo de sia infano, kvazaû tie estus lia eterna
sanktejo. Al la geservistoj kaj laboristoj li fari ̧is pli severa. La
mallertuloj kaj malzorgemuloj, kiujn li antaûe riproçis per
trankvila mallaûdo, nun timis pro liaj severegaj vortoj; kaj
Elke ofte estis devigata trankviligi lin.
96e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
K
iam venis printempo, la digolaboro denove komenci ̧is.
Antaû la malfermaîo por la kluzo oni konstruis provizo-
ran digon.
La çefdigo plialti ̧is.
La digorajtigito Jewe Manners mortis dum la vintro. Lia
ofic-sekvinto estis Ole Peters. Pro tio la laboro de la digografo
tute ne plifacili ̧is. Hauke ne provis malhelpi lian elekton, sed
anstataû la kura ̧igaj vortoj de la maljuna baptopatro de lia
edzino, la sekvinto nun sekrete kaj çiel agis kontraû li. Li fa-
ris nenecesajn kontraûdirojn, kiujn Hauke devis refuti per
same nenecesaj argumentoj; çar Ole Peters estis fanfaronulo
sed ne kompetenta rilate al pridigaj aferoj. Krome li ankoraû
malamis la iaman ’skribserviston’!
La plej serena çielo ree volbi ̧is super la maro kaj la mar-
sko. La poldero ree multkolori ̧is per la fortaj bovoj, kies ble-
kado interrompis la vastan solecon. Alaûdoj sençese trilis en
la aero. Nenia malbona vetero ̧enis la laboron. La nova kluzo
jam estis finkonstruita. La Disinjoro ÿajnis favori la novan fa-
raîon. Ankaû Elke priridis sian edzon, kiam li hejmenvenis
sur sia blanka çevalo. ”Vi tamen fari ̧is brava besto,” ÿi tiam
diris, karesfrapante la brilan kolon de la çevalo. Se ÿi portis la
infanon, Hauke tuj deçevali ̧is kaj lasis la etulinon danci sur
liaj brakoj. Se tiam la blanka çevalo per siaj brunaj okuloj ri-
gardis la infaneton, li diris, ekzemple: ”Venu, ankaû vi havu
97e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
la honoron!” Kaj sidiginte la malgrandan Wienke — tiun no-
mon ̧i ricevis — en la selon, li çirkaûkondukis la blankan çe-
valon. Ankaû la maljuna frakseno kelkfoje havis la honoron,
balanci sur elasta branço la etan infanon. La patrino kun ri-
dantaj okuloj staris en la dompordo, sed la infano ne ridis.
̄iaj okuloj, inter kiuj estis nazeto, rigardis iom malsprite; kaj
la manetoj ne povis kapti la brançeton prezentitan al ̧i de la
patro. Hauke tion ne atentis; çar li ja ne estis sperta pri infa-
netoj. Nur Elke, vidante la helokulan knabinon sur la brako
de sia helpistino, naskinta samtempe kun ÿi, kelkfoje aflikti-
te diris: ”Stina, la mia ankoraû ne estas kiel la via!” Kaj la vi-
rino, skuante pro amo sian dikan knabon, tenatan çe la mano,
tiam respondis: ”Ja, sinjorino, la infanoj estas diversaj; jen, çi
tiu jam ÿtelis de mi pomojn, antaû ol li estis dujara!” Elke
tiam karesis la buklojn de la dika bubeto kaj poste sekrete
premis al sia koro sian silenteman infanon.
Komence de oktobro la nova kluzo jam staris en la çefdi-
go, kiu havis malkrutan çemaran deklivon kaj toleris la nor-
malan fluson je dekkvin futoj. De ̧ia nordokcidenta angulo
oni povis libere rigardi preter Jevershallig al la Watten-maro;
sed la tieaj ventoj blovis pli akre; la haroj flirtis, kaj kiu volis
rigardi malproksimen, devis firme teni sian çapon.
Fine de novembro, kiam ÿtormo kaj pluvo komenci ̧is, nur
estis ankoraû fermota la malplenaîo, sur kies fundo Priehl
eniris la novan polderon. Ambaûflanke staris la digomuroj. La
fendego inter ili nun devis esti plenigata. Seka somera vete-
ro certe estus faciliginta la laboron; sed ur ̧is!
Subita ÿtormo povus endan ̧erigi la tutan laboron. Pro tio
Hauke çion faris por plejeble baldaû fini la laboron. Pluvegis!
La vento fajfegis! Sed lia maldika staturo sur la viglega blan-
98e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ka çevalo jen çi tie, jen tie videbli ̧is inter la nigraj homama-
soj, okupataj apud la fendego. Nun oni vidis lin malsupre çe
la çaroj, alportantaj argilon de la malproksima antaûgrundo.
Îus aro da ili alvenis çe Priehl kaj elÿutis sian ÿar ̧on. Tra la
plaûdado de la pluvo kaj la mu ̧ado de la vento sonis de tem-
po al tempo la akravoçaj ordonoj de la digografo, kiu hodiaû
volis regi sola. Li vokis la çarojn laû numeroj, rifuzante tiujn,
kiuj premis sin antaûen ekstervice. Nun li kriis: ”Haltu!” kaj
malsupre la laboro çesis. ”Malsuprenîetu plençaron da pajlo!”
li suprenkriis, kaj iun el la supre starantaj plençaroj oni îete-
gis sur la malsekan argilon. Malsupre viroj alsaltis kaj disti-
ris ̧in, suprenkriante ke oni ne enpajligu ilin. Kaj çiam deno-
ve oni malsuprenîetis plençarojn. Hauke ree jam estis supre
kaj de sur sia blanka çevalo rigardis malsupren en la fende-
gon, kiel oni ÿovelis kaj renversis. Poste li rigardis al la maro.
Blovis forte, kaj li rimarkis, ke la akvorando suprenrampas la
digon kaj la ondoj sin levas ankoraû pli alten. Li ankaû vidis,
ke la laboristoj gutegas kaj apenaû povas spiri çe la peniga la-
boro kontraû la vento kaj la malvarma pluvo superfluanta
ilin. ”Persistu, laboristoj, persistu!” li kriis malsupren. ”Nur
ankoraû unu futon pli alte, tiam ̧i sufiços kontraû çi tiu flu-
so!” Kaj malgraû la bruegado de la malbonega vetero oni po-
vis aûdi la bruon de la laboristoj. La klakado de la renversi-
taj argilamasoj, la brukrakado de la çaroj kaj la siblegado de
la pajlo daûris sençese. Intermiksite aûdi ̧is de tempo al tem-
po la ̧emetado de malgranda flava hundo kiu, frostsuferanta
kaj senestra, estis puÿpelata inter homoj kaj veturiloj. Sed
subite veplenda krio de la besteto sonis el la fendego. Hauke
rigardis malsupren. Li vidis, ke oni malsuprenîetis la hunde-
99e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ton. Subita kolerru ̧o videbli ̧is sur lia viza ̧o. ”Çesu! çesu!”
li kriis, çar oni daûrigis, elÿuti la malsekan argilon.
”Kial?” kriis raûka voço de malsupre, ”ja ne pro la mizera
hundaço?”
”Çesu, mi diras!” denove kriis Hauke. ”Alportu la hundon!
Çe nia faraîo ne okazu krimo!”
Sed nenies mano movis sin. Kelkajn plenÿovelilojn de la
alglui ̧ema argilo oni ankoraû îetis apud la kriantan beston.
Jen Hauke tiel spronis sian blanka çevalon, ke la besto kriis
kaj rapidis malsupren. Çiuj retiris sin. ”La hundon!” li kriis.
”Mi postulas la hundon!”
Mano tuÿis lian ÿultron, kiel iam tiu de la maljuna Jewe
Manners. Sed, turninte sin, li vidis, ke nur estas amiko de la
maljunulo. ”Gardu vin, digografo!” li flustris. ”Vi ne havas
amikojn inter la laboristoj; ne eksciti ̧u pro la hundo!”
La vento fajfis kaj la pluvo plaûdis. La laboristoj parte es-
tis metintaj la fosilojn en la argilon, parte forîetintaj ilin. Hau-
ke klinis sin al la maljunulo. ”Harke Jens, çu vi bonvolas teni
mian blankan çevalon?” Kaj apenaû tiu estis preninta la kon-
dukilon, Hauke saltis en la fendegon kaj tenis la plendkri-
antan besteton sur la brako. Preskaû sammomente li jam ree
sidis en la selo kaj regalopis sur la digon. Severe rigardante la
virojn, starantajn çe la çaroj, li kriis: ”Kiu faris tion? Kiu îetis
malsupren la beston?”
Dum momento çiu silentis; çar el la maldika viza ̧o de la
digografo fajreris kolerego; kaj ili superstiçe timis lin.
Jen aliris fortnuka viro.
”Mi ne faris tion,” li diris, mordante pecon de sia maçta-
bako kaj enbuÿigante ̧in malrapide, ”sed kiu tion faris, tiu
agis prave; se via digo staru firme, oni devas enigi ion vivan!”
100e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Çu ion vivan? El kiu kate ̨ismo vi tion lernis?”
”El neniu, estro,” respondis la viro, malrespekte ridante,
”jam niaj praavoj tion sciis, kaj ili certe estis ne malpli bonaj
kristanoj ol vi! Ankoraû pli bone estus enigi infanon; sed se
tia ne estas havebla, ankaû hundo sufiças!”
”Silentu pri viaj idolanecaj instruoj!” alkriis lin Hauke. ”Es-
tus pli bone enigi vin!”
”Oho!” eksonis krioj. Dekduo da gor ̧oj laûtigis ilin kaj
Hauke vidis çirkaûe nur koleregajn viza ̧ojn kaj pugnigitajn
manojn. Li rimarkis, ke ili ne estas amikoj. La penso pri la
digo timigis lin. Kion fari, se çiuj forîetus la fosilojn? Kaj rigar-
dante nun malsupren, li ree vidis la amikon de la maljuna
Jewe Manners. Li tie iris inter la laboristoj, alparolante çi tiun,
alridante tiun aû kun afabla viza ̧o frapante ies ÿultron. Kaj
unu post la alia reprenis sian fosilon. Ankoraû kelkaj momen-
toj, kaj denove la laboro plene funkciis.
Kion plu fari çi tie? La Priehl estis flushaltigota, kaj la hun-
don li sekure kaÿis en la faldoj de sia mantelo. Laû subita de-
cido li turnis sian blankan çevalon al la plej proksima vetu-
rilo. ”Pajlon al la rando!” li kriis severe, kaj kvazaû aûtomate
la veturigisto obeis. Baldaû poste la pajlo siblis profunden; kaj
çiuflanke kaj per çiuj fortoj oni reeklaboris.
Unu horon ankoraû oni laboris. Estis post la sesa kaj jam
nokti ̧is. La pluvo çesis. Jen Hauke vokis la inspektantojn al
sia çevalo kaj diris: ”Morgaû matene, je la kvara, çiu reestu çe
sia laboro. La luno ankoraû estos sur la çielo, kaj kun Dia hel-
po ni finos la laboron!” Elmanteligante la tremantan beston,
li ankaû demandis: ”Çu vi konas la hundon?”
lli neis; nur unu respondis: ” ̄i erarvagas en la vila ̧o jam
dum tagoj; ̧i apartenas al neniu!”
101e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Do ̧i estas mia,” respondis la digografo forrajdante; ”ne
forgesu: morgaû matene je la kvara!”
Kiam li venis hejmen, Ann Crete venis el la pordo. Ÿi estis
pure vestita, kaj li pensis: ÿi iras al la sekta kunveno de la flik-
tajloro.
”Kavtenu vian antaûtukon!” li alvokis ÿin; kaj kiam ÿi kva-
zaû nevole tion faris, li enîetis la argilmalpuran hundeton.
”Donu ̧in al eta Wienke; ̧i fari ̧u ÿia kunludanto! Sed an-
taûe lavu kaj varmigu ̧in; vi per tio ankaû agos laû Dia volo,
çar la kreaîo estas tute rigidi ̧inta!”
Kaj Ann Crete ne povis preterlasi obei al sia estro; kaj pro
tio ÿi hodiaû ne povis partopreni la sektan kunvenon.
La postan tagon oni finis la novan digon. La ÿtormo estis
finfuriozinta. Avocetoj kaj mevoj gracie ÿvebis super tero kaj
maro. De Jevershallig sonis la milvoça kriado de la bernikloj,
kaj el la blanka matena nebulo, kovranta la vastan marskon,
levi ̧is orluma aûtuna tago kaj lumigis la novan faritaîon de
homa mano.
Post kelkaj semajnoj venis kun la supera digografo la ko-
misaroj, por kontroli la novan digon. En la digografa domo
oni aran ̧is grandan, solenan man ̧on — la unuan post la fu-
nebra man ̧o pro la maljuna Tede Volkerts. Çiuj digorajtigi-
toj kaj la plej eminentaj interesitoj estis invititaj. Post la man-
̧o oni pretigis çiujn veturilojn de la gastoj kaj de la digograîo.
La supera digografo levis sinjorinon Elke en la kariolon, an-
taû kiu hufbatis la bruna çevalo de la digografo. Saltinte en
la veturilon, li prenis la kondukilon, çar li mem volis veturi-
gi la sa ̧an edzinon de sia digografo. Gaje oni forveturis, unue
sur la novan digon kaj poste çirkaû la novan polderon. Inter-
tempe ekblovis malforta nordokcidenta vento, pelanta sup-
102e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ren la akvon çe la norda kaj okcidenta flankoj de la nova digo.
Sed estis evidente, ke pro la malkruta deklivo la ondoj ne po-
vis bati la digon tiel forte. La komisaroj laûdegis la digogra-
fon, kaj la laûdoj tuj forigis dubojn, jen kaj jen esprimitajn de
la rajtigitoj.
Ankaû tio pasis; sed ankoraû unu kontenti ̧on li havis. Iu-
tage la digografo mediteme rajdis laûlonge de la nova digo.
Subite li pensis la jenon: Kial la novan polderon, kiu ja estas
mia merito, kiu postulis de mi multe da ÿvito kaj nokta labo-
ro, oni baptis laû la nomo de iu el la princinoj La nova Karo-
lina poldero? Kaj vere, sur çiuj aktoj estas skribita tiu nomo;
sur kelkaj eç en ru ̧a frakturo. Levinte la rigardon, li vidis du
laboristojn, venantajn renkonte kun siaj instrumentoj, unu
dudek paÿojn post la alia. ”Atendu!” li aûdis krii la postan. Sed
la alia, kiu îus staris çe la vojo, kondukanta malsupren al la
poldero, rekriis: ”Alifoje, Jeus; jam estas malfrue, mi devas la-
bori!”
”Kie?”
”Nu, çi tie, en Hauke-Haien-Poldero!”
Malsuprenirante li laûte kriis la nomon, kvazaû la tuta
marsko devus ̧in aûdi. Sed al Hauke estis, kvazaû li aûdis
proklami sian gloron. Rektigante sin en la selo kaj spronan-
te sian blankan çevalon li energie rigardis la vastan pejza ̧on,
kuÿanta maldekstre de li. ”Hauke-Haien-Poldero,” li mallaûte
ripetis, ”tio sonas, kvazaû oni neniam alie povus nomi la pol-
deron. Ili spitu, sed ili ne povas prisilenti mian nomon. La
nomo de la princino — çu ̧i ne estos baldaû forgesita?”
La blanka çevalo fiere galopis. Antaû la oreloj de la digo-
grafo io zumis: Hauke-Haien-Poldero, Hauke-Haien-Poldero.
En liaj pensoj la nova digo preskaû farigis la oka mondmira-
103e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
klo; en tuta Frislando ne estis tia digo. Estis al li, kvazaû li
trovi ̧us inter çiuj frisoj. Superstarante ilin je kapalteco, li akre
kaj fier-bonvole rigardis ilin.
Iom post iom pasis tri jaroj depost la interdigo. La nova
faritaîo montri ̧is taûga, kaj la riparkostoj estis nur malaltaj.
En la poldero preskaû çie nun floris blanka trifolio. Kiam oni
promenis tra la ÿirmitaj paÿtejoj, la somera vento alportis al
la promenanto plennubojn da dolça bonodoro. Jen la tempo
venis por transdoni la landpartojn al la partoprenantoj kiel
çiamajn propraîojn. Hauke ne preterlasis, antaûe akiri kelkajn
novajn. Ole Peters malamike retenis sin; al li neniom aparte-
nis en la nova poldero. Tamen la disdonado okazis ne sen
çagreno kaj malpaco; sed ̧i pasis. Ankaû çi tiu tago estis fo-
ririnta.
De nun li vivis solece por siaj devoj kiel bienmastro kaj
digografo, kaj por tiuj, kiuj estis parencaj al li. La malnovaj
amikoj ne plu vivis; kaj gajni novajn, li ne emis. Sed sub lia
tegmento regis paco, ankaû ne ̧enata de la silenta infanino.
Tiu nur malmulton diris. Persista demandado, eco de inteli-
gentaj infanoj, aûdi ̧is nur malofte kaj nur tia, ke la respon-
do estis malfacila por la demandito. Sed ÿia çarma, iom stul-
ta viza ̧o, preskaû çiam montris kontentecon. Du kunludan-
tojn ÿi havis, kaj tio sufiçis por ÿi. Kiam ÿi promenis, çiam la
savita, flava hundeto saltetis çirkaû ÿi, kaj kiam la hundo sin
montris, ankaû la malgranda Wienke ne plu estis malproksi-
me. La dua kamarado estis mevo. La hundon oni nomis Per-
lo kaj la mevon Klaus.
Maljunulino kunportis la mevon al la bieno. La okdek-jara
Trin Jans ne plu povis nutri sin en sia dometo sur la mardigo.
Pro tio sinjorino Elke decidis, ke la kaduka servistino de ÿia
104e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
avo trovu ankoraû kelkajn trankvilajn vesperhorojn kaj hej-
mecan mortçambron kaj, duone per devigo, Elke kaj Hauke
irigis ÿin al la bieno kaj lo ̧igis ÿin en nordokcidenta çambreto
de la nova garbejo, konstruita de la digografo antaû kelkaj
jaroj apud la çefdomo pro la pligrandigo de la mastrumaîo.
Kelkaj el la servistinoj havis apude siajn çambretojn kaj po-
vis helpi la maljunulinon dum la nokto. Çe la muroj staris ÿia
malnova meblaro: komodo el kesta ligno, super ̧i du koloraj
bildoj, montrantaj la mortintan filon; jam delonge ne plu uza-
ta radÿpinilo kaj tre pura kurtenlito, antaû kiu staris malgra-
cia skabelo, tegita per la blanka felo de la iama kato. Sed an-
kaû ion vivan ÿi kunportis, nome la mevon Klaus, kiu jam de
jaroj estis çe la maljunulino. Kiam vintro ekregis, ̧i kun la
aliaj mevoj forflugis suden; kaj ̧i revenis nur, kiam la mara
artemizio bonodoris çe la marbordo.
La garbejo situis iom malpli alte sur la teraltaîo. Tial la mal-
junulino tra la fenestro ne povis vidi trans la digon al la maro.
”Mi trovi ̧as çi tie kiel kaptito, digografo,” ÿi grumblis iutage,
kiam Hauke eniris. Montrante eksteren per siaj kurbaj fin-
groj, ÿi demandis: ”Kie trovi ̧as Jeversand? Çu trans la ru ̧a aû
nigra bovo?”
”Kial vi demandas pri Jeversand?” diris Hauke.
”Ne pri Jeversand,” grumblis la maljunulino, ”sed mi volas
vidi la lokon, kie iam mortis mia filo!”
”Se vi deziras tion vidi,” respondis Hauke, ”vi devas sidi
sub la frakseno; de tie vi povas rigardi la maron!”
”Ja,” diris la maljunulino, ”ja, se mi havus viajn junajn kru-
rojn, digografo!”
Tia longe restis la danko de la maljunulino por la helpo de
la digografo kaj lia edzino. Sed subite tio ÿan ̧i ̧is. Iumatene
105e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
la malgranda kapeto de Wienke montri ̧is en la pordo, duo-
ne fermita. ”Nu,” vokis la multjarulino, sidante kun manoj
kunmetitaj sur sia skabelo, ”kion vi deziras?”
Senparole la infano aliris, sençese rigardante ÿin per siaj
indiferentaj okuloj.
”Çu vi estas la digografa infano?” demandis Trin Jans; kaj
kiam tiu, kvazaû jesante, mallevis la kapeton, ÿi daûrigis: ”Ek-
sidu çi tie sur mia skabelo! Estis angora kato — tiel granda —
; sed via patro mortbatis ̧in. Se ̧i ankoraû vivus, vi povus
rajdi sur ̧i.”
Wienke senparole rigardis la blankan felon. Subite ÿi ge-
nuis kaj karesis ̧in, kiel infanoj kutimas fari çe vivantaj kato
aû hundo. ”Bedaûrinda kato!” ÿi diris kaj poste daûrigis la
karesadon.
”Nu,” kriis la blankharulino post kelka tempo, ”nun sufi-
ças; sidi sur ̧i vi povas ankoraû nun, eble nur pro tio via pa-
tro mortbatis ̧in!” Post tio ÿi levis la infanon çe ambaû manoj
kaj sidigis ÿin maldelikate sur la skabelon. Sed çar Wienke
restis silenta kaj senmove sidanta kaj nur rigardis ÿin, ÿi kap-
balancis. ”Disinjoro, ja, Vi punas lin,” ÿi murmuretis. Sed ta-
men kompato pri la infano ÿajnis regis ÿin: çar ÿia osta mano
karesis ÿian maldensan hararon, kaj la okuloj de la etulino
montris kontenton.
De nun Wienke çiutage vizitis la maljunulinon en ÿia çam-
bro. Post nelonge ÿi memstare eksidis sur la angora skabelo.
Trin Jans tiam enmanigis al ÿi viand- kaj panpecetojn — da
kiuj ÿi çiam havis provizon por ke ÿi terenîetu ilin. Tiam la
mevo kun krio kaj etenditaj flugiloj el iu angulo alrapidegis
por bekpreni ilin. Komence la infano timis kaj kriis pro la
granda sova ̧a birdo; sed tio baldaû çesis. Tuj, kiam ÿia kapeto
106e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
aperis en la pordofendo, la birdo alrapidis kaj sidis sur ÿia
kapo aû ÿultro; ̧is la maljunulino helpis, kaj la man ̧igado
povis komenci ̧i. Trin Jans, kiu ̧is tiam ne permesis, ke iu
etendu la manon al ÿia Klaus, nun nenion diris pri tio, ke la
infano iom post iom tute malkutimigis la birdon de ÿi. ̄i vo-
lonte lasis kapti sin. La infano portis kaj envolvis ̧in en sia
antaûtuko. Kiam la flava hundeto çirkaûsaltis ÿin kaj îaluze
kontraûsaltis la birdon, tiam ÿi vokis: ”Vi ne, Perlo, vi ne!” kaj
levis per siaj braketoj la mevon tiel alten, ke ̧i, sin mem libe-
rigante, kriante forflugis, kaj anstataû ̧i nun la hundeto pro-
vis, per flatado kaj saltado ricevi lokon en la brakoj de Wien-
ke.
Kiam Hauke aû Elke okaze vidis la strangan ’kvarfolion’, ili
dorloteme rigardis sian infanon; sed, post kiam ili sin turnis,
sur iliaj viza ̧oj nur restis doloro, kiun çiu portis sola; çar la
suferçesiga vorto ̧is nun ne estis eldirita.
Iun someran antaûtagmezon, kiam Wienke kun la kaduku-
lino kaj ambaû bestoj sidis sur granda ÿtono antaû la garbe-
ja pordo, ÿiaj gepatroj — la digografo posttirante sian blan-
kan çevalon — preteriris. Li volis rajdi al la digo kaj mem es-
tis preninta la çevalon de la paÿtejo. Lia edzino estis akom-
paninta lin sur la teraltaîo. La suno varme brilis. Estis pre-
skaû sufoke kaj kelkfoje ventekblovo venis de sudoriente. Eb-
le al la infano fari ̧is malagrable sur ÿia loko. ”Wienke volas
kuniri!” ÿi kriis, forigante la mevon de la sino kaj kaptante la
manon de la patro.
”Do venu!” li diris.
Sed Elke kriis: ”Dum tia vento? Ÿi ja forflugos de vi!”
”Mi tenos ÿin firme kaj krome ni hodiaû havas varman ae-
ron kaj ondi ̧antan akvon; ÿi povos vidi ̧in dancanta!”
107e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Elke kuris domen kaj alportis ankoraû tuketon kaj çapeton
por sia infano. ”Sed venos malbonega vetero”, ÿi diris, ”rapi-
du kaj revenu baldaû!”
Hauke ridis. ” ̄i ne kaptos nin!” Kaj li levis la infanon al si
sur la selon. Elke ankoraû restis staranta sur la teraltaîo. Man-
ombrumante la okulojn, ÿi ankoraû vidis, ke ambaû forrajdas
al la digo. Trin Jans sidis sur la ÿtono, murmurante per siaj
velkintaj lipoj ion nekompreneblan.
La infano senmove ripozis en la brako de la patro. Estis,
kvazaû ÿi malfacile spiris pro la premo de la fulmotondra
aero. Klinante al ÿi la kapon, li demandis : ”Nu, Wienke?”
La infano, dum momentoj rigardante lin, demandis: ”Pa-
tro, vi ja povas tion fari! — Çu vi ne estas çiokapabla?”
”Kion, Wienke?”
Sed ÿi silentis. Verÿajne ÿi mem ne komprenis sian deman-
don.
Estis fluso. Kiam li surrajdis la digon, la sunbrilo sur la va-
sta akvo-ebenaîo blindigis iliajn okulojn. Turnovento kirle
altenpelis la ondojn; pliaj alvenis kaj plaûdegis kontraû la
bordon. Tiam ÿi timplene çirkaûprenis per siaj manetoj la
pugnon de la patro, kiu estis tenanta la kondukilon, tiel ke la
blanka çevalo saltis flanken. La palbluaj okuloj konfuzite ri-
gardis al Hauke. ”La akvo, patro, la akvo!” ÿi krietis.
Sed delikate li liberigis ÿin, dirante: ”Trankvili ̧u, infaneto,
vi estas çe via patro; la akvo ne endan ̧erigos vin!”
Foriginte la helblondajn harojn de la frunto, ÿi ree kura ̧is
rigardi maren. ” ̄i ne endan ̧erigos nin,” ÿi diris tremante;
”ne; ordonu, ke ̧i tion ne faru! Vi estas kapabla je tio, kaj ̧i
obeos!”
”Mi ne kapablas tion, infano,” respondis Hauke serioze,
108e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”sed la digo, — sur kiu ni rajdas, ̧i ÿirmas nin, kaj via patro
elpensis kaj konstruigis ̧in.”
Ÿiaj okuloi rigardis lin, kvazaû ÿi ne tute komprenis; pos-
te ÿi kaÿis sian rimarkinde malgrandan kapeton en la vasta
surtuto de la patro.
”Kial vi kaÿas vin, Wienke,” flustris çi tiu, ”çu vi ankoraû
timas?” Kaj tremanta voçeto sonis ei la faldoj de la surtuto:
”Wienke preferas ne rigardi; sed patro, vi certe majstras
çion?”
Malproksime tondris.
”Hoho!” kriis Hauke, ”nun la malbonega vetero venas!”
Returnante sian çevalon, li diris: ”Nun ni volas iri hejmen al
la patrino!”
La infano spiris profunde; sed nur atinginte la hejmon, ÿi
levis la kapeton de la patra brusto. Kiam poste Elke estis de-
metinta de ÿi la tuketon kaj kapuçon, ÿi restis senmove sta-
ranta antaû la patrino.
”Nu, Wienke,” diris çi tiu, delikate skuante ÿin, ”çu vi ÿa-
tas la grandan akvon?”
Sed la infano, malfermegante la okulojn, respondis: ” ̄i
parolas, Wienke timas!”
” ̄i ne parolas, ̧i nur murmuras kaj mu ̧as!”
La infano rigardis malproksimen. ӂu la maro havas kru-
rojn?” ÿi ree demandis. ”Çu ̧i povas transpasi la digon?”
”Ne, Wienke, pri tio atentas via patro; li estas la digogra-
fo!”
”Ja,” diris la infano, manklakante kun stulta ridado, ”patro
çion majstras, çion!” Sed subite forturnante sin de la patrino,
ÿi diris: ”Wienke volas al Trin Jans; ÿi havas ru ̧ajn pomojn!”
Elke malfermis la pordon kaj ellasis la infanon. Ferminte
109e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
̧in, ÿi rigardis sian edzon per dolorplenaj okuloj, en kiuj li
alitempe vidis nur konsolon kaj kura ̧on.
Li donis al ÿi sian manon, kvazaû inter ili vortoj ne estus
necesaj; sed ÿi diris mallaûte: ”Ne, Hauke, lasu paroli min; la
infano, kiun mi naskis al vi post jaroj, por çiam restos infano;
ho, kara Dio, ÿi estas idiota; mi devas tion diri al vi!”
”Mi jam delonge scias,” respondis Hauke, firme tenante la
manon de sia edzino, kiun ÿi volis fortiri.
”Do ni tamen restos solaj, ”ÿi ree diris. Sed Hauke kapneis.
”Mi amas ÿin, kaj ÿiaj braketoj çirkaûprenas min kaj firme ÿi
premas sin al mia brusto! Por çiuj trezoroj mi ne volus mal-
havi tion!”
La edzino, malgajege rigardante antaû sin, diris: ”Sed kial?
Çu mi bedaûrinda patrino estas kulpa je tio?”
”Ja, Elke, ankaû mi demandis tiun, kiu sole povas tion scii;
sed ankaû vi ja scias, ke la Çiopova ne donas respondon al la
homo — eble, çar ni ne estus kapablaj kompreni ̧in!”
Preninte ankaû la alian manon de sia edzino, li altiris ÿin:
”Ne çesu ami kiel ̧is nun vian infanon; estu certa, ke ÿi kom-
prenas!”
Jen Elke îetis sin al la brusto de la edzo, satploris kaj ne plu
estis sola kun sia doloro.
Subite ÿi ridetis al li, firme premis lian manon kaj forkuris
el la çambro.
Preninte sian infanon el la çambreto de la maljuna Trin
Jans, ÿi sidigis ÿin sur la sinon, karesis kaj kisis, ̧is ÿi diris:
”Patrino, mia kara patrino!”
110e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
T
iel la homoj en la digografa bieno solece vivis kune. Mul-
to mankus, se ili ne havus la infanon.
Malrapide la somero pasis. La migrobirdoj forflugis kaj la
aero maipleni ̧is je kantado de alaûdoj. Nur antaû la garbejoj,
kie ili bekis grenerojn, oni de tempo al tempo aûdis ilin kri-
ante forflugi. La tero jam estis frostmalmoligita.
Iun posttagmezon la maljuna Trin Jans estis en la kuirejo
de la çefdomo. Ÿi sidis sur ÿtuparo kondukanta al la subteg-
mento. Videble dum la lastaj semajnoj ÿi revigli ̧is. Volonte ÿi
nun iris en la kuirejon kaj rigardis, kiel Elke laboris. Ÿiaj kru-
roj ne plu estis tro malfortaj, de kiam la malgranda Wienke
çiutage suprentiris ÿin çi tien çe la antaûtuko. Nun la infano
genuis apud ÿi, rigardante per siaj trankvilaj okuloj al la fla-
moj, kiuj estis flagrantaj el la fajruja aperturo. Unu maneton
ÿi kroçis al la maniko de la maljunulino; la alia kuÿis en ÿia
propra helblonda hararo. Trin Jans rakontis: ”Vi scias, ke mi
servis kiel domservistino çe via praavo. Li estis pli sa ̧a ol çiuj!
Tiam akazis — estis antaû multaj, multaj jaroj — ke ili iuves-
pere çe lunlumo fermis la markluzon, kaj ’ÿi’ ne povis reveni
en la maron. Ho, kiel ’ÿi’ kriegis, taûzante per siaj fiÿmanoj
siajn malmolajn, hirtajn harojn! Ja, infano, mi mem tion vi-
dis kaj aûdis. Çiuj interkampaj fosoj estis akvoplenaj. La luno
lumis sur ilin, ke ili brilegis kiel ar ̧ento. ’Ÿi’ na ̧is el unu foso
en alian. Levante la brakojn, ’ÿi’ manklakis kvazaû pre ̧ante,
111e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ke tio estis aûdebla jam de malproksime; sed, infano, tiaj kre-
aloj ne estas kapablaj pre ̧i. Mi sidis antaû la dompordo sur
kelkaj traboj, uzotaj por konstruado, kaj rigardis malproksi-
men. La ’marvirino’ ankoraû çiam na ̧is en la fosoj, kaj se ÿi
levis la brakojn, ankaû tiuj trembrilegis ar ̧ente kaj diamante.
Fine mi tion ne plu vidis, kaj nur sova ̧aj anseroj kaj mevoj,
dum la tuta tempo ne aûditaj de mi, ree fajfante kaj kriante
preterflugis en la aero.”
La maljunulino silentis. — Unu frazon la infano memoris.
”Ÿi ne povis pre ̧i?” ÿi demandis; ”kion vi diris, kiu ÿi estis?”
”Infano,” respondis la blankharulino, ”estis marvirino; tiaj
kreaîoj estas monstroj kaj ne povas fari ̧i çielanoj!”
”Ne çielanoj” — ripetis la infano, kaj profunda ̧emo, kva-
zaû ÿi estus kompreninta, levis la malgrandan bruston.
”Trin Jans!” vokis basa voço de çe la kuireja pordo. La mal-
junulino tremetis. Estis la digografo Hauke Haien, kiu tie sta-
ris, apogante sin kontraû fosto. ”Kion vi rakontas al la infa-
no? Çu mi ne ordonis, ke vi konservu viajn fabelojn por vi
mem, aû rakontu ilin al anseroj kaj kokoj?”
La maljunulino malice rigardis lin kaj forÿovis la etulinon.
”Tio ne estas fabeloj,” ÿi murmuris mallaûte, ”mia praonklo
rakontis ilin al mi!”
”Via praonklo, Trin? Vi ja diris, ke vi mem travivis ilin!”
”Estas tutegale,” respondis la multjarulino. ”Sed vi ne kre-
das lin, Hauke Haien; vi do volas diri, ke mia praonklo estas
mensoginto!” Ÿovinte sin pli proksimen al la fajrujo, ÿi tenis
siajn manojn super la flamoj flagrantaj el la aperturo.
La digografo rigardis tra la fenestro; apenaû vesperkrepus-
kis. ”Venu, Wienke!” li diris, altirante sian idiotan infanon.
112e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”Venu kun mi, mi montros al vi ion sur la digo. Sed ni devas
piediri; la blanka çevalo estas çe la for ̧isto!”
Ili iris en la lo ̧oçambron, kie Elke çirkaûvolvis la kolon kaj
ÿultrojn de la infano per varmigaj lantukoj. Baldaû poste la
patro iris kun ÿi sur la malnova digo nordokcidenten. Preter-
pasinte Jeversand, ili iris ̧is tie, kie la Watten lar ̧i ̧as kaj
preskaû estas netransvideblaj. Jen li portis sian filinan, jen ÿi
iris çe lia mano.
La krepusko malrapide pliintensi ̧is, kaj malproksime çio
malaperis en nebulo kaj mallumo. Sed tie, kien oni ankoraû
povis vidi, la nevideblaj fluantaj Watt-riveretoj estis disÿirintaj
la glaci-tavolon; kaj same kiel Hauke iam vidis en sia juna ̧o,
nun ree el la fendoj suprenlevis sin fumkolonoj; kaj laûlonge.
de la fendoj teruraj burleskaj figuroj saltetis unu kontraû la
alia, riverencis kaj subite lar ̧i ̧is timige. —
La infano timplene premis sin al la patro, metante lian ma-
non sur sian viza ̧on.
”La mardiabloj!” ÿi flustris tremante. ”La mardiabloj!”
La patro kapneis.
”Ne, Wienke, nek marvirinoj nek mardiabloj; tiaj estaîoj ne
ekzistas. Kiu rakontis al vi pri tio?”
Stulte ÿi rigardis lin sed ne respondis. Dorloteme karesante
ÿiajn vangojn, li diris: ”Denove rigardu! Nur estas malsataj
bedaûrindaj birdoj. Rigardu, kiel la granda etendas siajn flugi-
lojn! Ili kaptas fiÿojn, kiuj trovi ̧as en la fulmantaj fendoj.”
”Fiÿoj,” ripetis Wienke.
”Jes, infano, çio tio estas vivanta kiel ni; ne ekzistas io alia;
sed la kara Dio estas çie!”
La eta Wienke fikse rigardis teren, interrompante la spira-
don. Estis, kvazaû ÿi timigite vidus en abismon; sed eble nur
113e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
aspektis tiel. La patro longe rigardis ÿin. Poste li klinis sin kaj
rigardis ÿian etan viza ̧on; sed montri ̧is nenia signo de la si-
lenta animo.
Li levis ÿin sur la brakon kaj metis ÿiajn rigidajn manetojn
en unu el siaj langantoj.
”Do, mia Wienke,” — sed la infano ne komprenis liajn ko-
regajn vortojn — ”do, varmigu vin çe mi! Vi ja estas nia infa-
no, nia sola! Vi amas nin —!” La voço de la viro subite silen-
tis; sed la etulino karese premis sian kapeton en lian malgla-
tan barbon.
Kontentaj ili iris hejmen.
114e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
P
ost Novjaro zorgo denove eniris la domon. Torfo-febro
kaptis la digografon; mortmalsana li estis. Ankaû kiam li
estis resani ̧inta pro la prizorgo kaj flego de Elke, li ne plu
estis sama kiel antaûe. La korpa malvigleco influis ankaû lian
spiriton.
Elke kun zorgo rimarkis, ke li estas çiam facile kontentige-
bla. Tamen, fine de marto, io devigis lin sursalti sian blankan
çevalon kaj denove rajdi laûlonge de sia digo. Estis posttag-
meze; la suno, antaûe brilinta, jam delonge kaÿis sin post ne-
bulaîo.
En la vintro kelkfoje oni estis spertinta superakvi ̧on, sed
tio estis negrava; nur çe la transa bordo, sur iu insuleto, aro
da ÿafoj dronis kaj peco de la antaûgrundo estis forÿirita. Çi-
flanke kaj çe la nova poldero la superakvi ̧oj ne kaûzis men-
ciindan doma ̧on. Sed en la pasinta nokto furiozis pli forta
vento. Pro tio la digografo estis devigata mem iri eksteren por
çion rigardi. Li jam pasis la sudorientan angulon de la nova
digo kaj trovis çion en bona ordo. Sed atinginte la nordorien-
tan angulon, kie la nova digo kuni ̧is kun la malnova, li vidis
ke la unua ja estis nedifektita, sed ke sur la malnova digo la
superakvi ̧o detruis kaj forÿiris lar ̧an strion de la herbkov-
raîo kaj fosis en la diga korpo grandan kavaîon.
Krom tio la fluego malkovris labirinton da mus-irejoj. —
Hauke deçevaligis kaj zorge rigardis la difekton. La musireja
115e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
labirinto evidente estis multe pli ampleksa, sed nur parte vi-
debla.
Li tre timis. Çar çe la konstruado de la nova digo oni ne
konsideris tiajn eventualaîojn, oni nun devos agi. — La bru-
toj ankoraû ne estis sur la paÿtejoj pro la eksterordinare mal-
longa herbo. Kien li rigardis, çie estis dezerte kaj solece. Li
denove surçevaligis kaj rajdis laûlonge de la bordo, tien kaj
reen. Estis malfluso, kaj li rimarkis ke Priehl ree fosis al si no-
van fluejon kaj nun de nordokcidente trafas la malnovan di-
gon. Sed la nova digo kun sia malpli kruta deklivo sukcese
kontraûstaris la atakon.
Amaso da nova penado kaj laboro esti ̧is antaû la interna
vido de la digografo. Oni devos ne nur plifortikigi la malnov-
an digon, sed ankaû konformigi ties profilon al tiu de la nova
digo. Sed antaû çio oni devos devojigi la dan ̧eran Priehl-on.
Ankoraûfoje li rajdis ̧is la plej ekstrema nordokcidenta ang-
ulo kaj returne, sençese rigardante la nove fositan fluejon de
Priehl klare koneblan en la nun senakva ÿlimejo. La blanka
çevalo estis maltrankvila, spiregis kaj hufbatis; sed la rajdanto
retenis ̧in. Li volis rajdi malrapide por kvietigi ankaû sian
internan maltrankvilon, kiu çiam pli sova ̧e tumultis en ti.
Se denove venus fluso — tia, kia okazis en 1665, kiu englu-
tis multege da havaîo kaj homoj, se venus tia, kiaj jam kelk-
foje venis — — —! Frostotremo skuis la rajdanton. La mal-
nova digo — ̧i certe ne kontraûstarus! Kion fari? Nur unu
rimedo ekzistus, por eble savi la malnovan polderon, havaîon
kaj vivon. — Hauke sentis, ke lia koro dum momento inter-
rompis la pulsadon. En lia kapo, alie tiel firma, io turni ̧is. Li
ne eldiris tion; sed interna voço diris: ”Vi devus oferi vian
116e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
polderon, la novan Hauke-Haien-Polderon, kaj trafosi la novan
digon!” — — —
Image li jam vidis, kiel la fluso mu ̧ante enîetas sin kaj ko-
vras la herbon kaj trifoilon per sia sala blanka ÿaûmo! — La
blanka çevalo, subite sentante fortan spronpikon, kriis kaj
forrapidegis hejmen al la digografa teraltaîo.
Kun kapo plena de interna teruro kaj malklaraj projektoj
Hauke alvenis hejmen. Li fale sidi ̧is en sia fotelo; sed kiam
Elke kun la filineto eniris la çambron, li ekstaris, levis la in-
fanon kaj kisis ̧in. Poste, forpelinte la flavan hundeton, li
diris: ”Mi devas ankoraû supreniri al la trinkejo.” Preninte
sian çapon de sur la çeporda hoko, kien li îus estis pendiginta
̧in, li forrapidis.
Zorgoplene lia edzino postrigardis lin. ”Kial, Hauke? Jam
vesperi ̧as!” — ”Digoaferoj,” li murmuris, ”mi tie renkontos
kelkajn digorajtigitojn.”
Ÿi sekvis lin kaj premis lian manon. — Hauke Haien, kiu
alitempe propradecide ordigis çiujn aferojn, nun deziris aûdi
la opiniojn de tiuj, kiujn li antaûe preskaû tute ignoris. En la
gastoçambro li renkontis Ole Peters. Li, du rajtigitoj kaj unu
polder-lo ̧anto ludis kartojn.
”Vi certe venas de la digo, digografo?” diris la unua, kolek-
tante la parte disdonitan ludkartaron kaj ree îetante ̧in sur
la tablon.
”Jes, Ole,” respondis Hauke, ”mi tie estis; la fluso multon
detruis!”
”Multon? — Nu ja, kelkcent pecojn da herbkovraîo kaj ta-
volon da pajlo ni bezonos; ankaû mi hodiaû posttagmeze es-
tis tie!”
”Tiel malmultekosta la riparo ne estos, Ole,” respondis la
117e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
digografo, ”Priehl reaperis. ̄i nun ne plu trafas la malnovan
digon el norda, sed el nordokcidenta direkto!”
”Kial vi ne lasis Priehl-on tie, kie vi ̧in trovis?” demandis
Ole malice.
”Per tio vi volas diri,” respondis Hauke, ”ke la nova poldero
ne koncernas vin, kaj tial ̧i ne estas necesa; tio estas via pro-
pra kulpo! Sed mi diras: la verda trifolio malantaû la nova
digo multoble kompensos la riparkostojn por la malnova di-
go!”
”Kion vi diras, digografo?” kriis la rajtigitoj, ”vi çiam pre-
feras la plej multekostan!”
La kartoj kuÿis ankoraû netuÿitaj sur la tablo.
”Digografo,” denove diris Ole Peters, apogante ambaû ma-
nojn sur la tablo, ”via nova poldero, kiun vi donis al ni, estas
vorema faritaîo. Ankoraû ne forgesinte la altegajn kostojn por
viaj lar ̧aj digoj, nun krom tio ni devas ripari la malnovan
digon, kiun forman ̧as via poldero. Nur estas bone, ke çi tiun
fojon ̧i ankoraû kontraûstaris; kaj certe ̧i ankaû estonte
tion faros. Sursaltu denove vian blankan çevalon kaj denove
rigardu la situacion!”
Hauke venis çi tien el la paco de sia hejmo; sed en la vor-
toj îus aûditaj, kvankam ili estis decaj, kaÿis sin obstina kon-
traûvolo; kaj estis, kvazaû mankus al li kontraû ̧i la ̧isnuna
forto. ”Ole,” li diris, ”mi agos laû via konsilo; sed mi timas, ke
mi trovos la situacion tia, kia mi vidis ̧in hodiaû.”
Maltrankvila nokto sekvis tiun tagon; Hauke turnis sin
sendorme en la lito. ”Kio estas al vi?” demandis lin Elke, mal-
dormante pro zorgo pri la edzo, ”se io vin premas, sciigu min
pri ̧i; ni ja çiam agis tiel.”
”Ne estas grave, Elke,” li respondis, ”la digo kaj la kluzoj
118e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
bezonas riparojn. Vi ja scias, ke tiajn aferojn mi çiam pripen-
sas nokte.” Li ne diris plion; çar li volis rezervi al si ago-libere-
con. La klara prudento kaj la forta spirito de lia edzino nun,
en lia malforteco, ÿajnis al li malhelpaîoj, kiujn li instinkte evi-
tis.
La postan antaûtagmezon, kiam li denove estis sur la digo,
la mondo havis alian aspekton ol la antaûan tagon. Ja ree estis
malfluso; sed estis antaûtagmezo, kaj la hela printempa suno
sendis siajn radiojn vertikale sur la netransvideblajn Watten.
Blankaj mevoj preskaû senmove ÿvebis tien kaj reen, kaj ne-
videblaj alaûdoj kantis super ili, alte en la lazurblua çielo, sian
eternan melodion. Hauke ne sciis, ke la naturo estas kapabla
forte trompi nin per sia çarmo. Starante çe la nordokciden-
ta digoangulo, li serçis la novan Priehl-fluejon, kiu lin hieraû
tiel forte timigis; sed pro la hela sunlumo, terensendita el la
zenito, li komence ne sukcesis. Nur poste, man-ombruman-
te siajn okulojn kontraû la blindigaj radioj, li rekonis ̧in. Sed
tamen, la krepuskaj ombroj hieraû certe trompis lin; çar ho-
diaû ̧i ÿajnis nur malprofunda. Certe la musireja labirinto
çefe kaûzis la digodifekton, kiu nepre estos riparebla per zor-
gema elfosado kaj, kiel Ole Peters diris, per novaj pajltavolo
kaj herbokovraîo.
”Ne estas tiel grave,” li diris trankilige al si mem, ”hieraû
vi do estis malsa ̧ulo!”
Li kunvenigis la rajtigitojn, kaj sen kontraûdiro oni decidis
pri la necesa laboro, kio ̧is nun neniam okazis. La digogra-
fo sentis en sia ankoraû malforta korpo novan refortigan
trankvilon, kaj post kelkaj semajnoj la laboro estis zorgeme
farita.
La jaro plupasis; kaj ju pli la nove surmetita herbokovraîo
119e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
sen ̧ene verdi ̧is tra la pajltavolo, des pli maltrankvile Hau-
ke ire aû rajde preterpasis tiun lokon. Forturnante la okulojn,
li rajdis proksimege çe la enlanda digoflanko. Kelkfoje, kiam
li devis esti tie, li ordonis, ke oni reenstaligu la çevalon, jam
selitan. Kaj alitempe, kiam la devo ne tien vokis lin, li subite
kaj rapide formigris tien piede, por ke neniu lin vidu. Kelkfoje
li ankaû survoje sin returnis, ne plu kura ̧ante denove rigardi
la maltrankviligan lokon. Plej volonte li propramane ree disÿi-
rus la digon; çar kvazaû konsciencriproço kuÿis tiu digoparto
antaû liaj okuloj. Kaj tamen lia mano ne plu povis tuÿi ̧in, kaj
al neniu, eç ne al sia edzino, li povis paroli pri tio.
Septembro venis. Iun nokton furiozis mezforta nordokci-
denta ÿtormo. La postan malserenan antaûtagmezon, je tem-
po de malfluso, Hauke surrajdis la digon. Subite li ektimis.
Rigardante la Watten li denove kaj pli klaran kaj pli profun-
dan vidis la fantoman novan fluejon de Priehl. Kiom ajn li
streçis la okulojn, ̧i ne plu malaperis.
Kiam li alvenis hejmen, Elke kaptis lian manon. ”Kio estas
al vi, Hauke,” — ÿi demandis, vidante lian mal ̧ojan viza ̧on,
”çu eble nova çagreno? Ni nun estas tiel feliçaj, kaj vi paci ̧is
kun çiuj!”
Kontraû tiuj vortoj li ne estis kapabla elparoli sian malkla-
ran timon. ”Ne, Elke,” li respondis, ”neniu plu estas kontraû
mi; nur estas malfacile pri respondebla ofico ÿirmi la komu-
numon kontraû la maro de nia Dio!”
Li liberigis sin por eviti pliajn demandojn de la amata ed-
zino. Li foriris al stalo kaj garbejo kvazaû por revizii, sed ne-
nion li atentis. Li nur intencis trankviligi sian konscienc-ri-
proçon kaj konvinki sin, ke lin kaptis nur hipo ̨ondria timo.
—— La jaro, pri kiu mi rakontas, — diris post paûzo mia
120e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
gastiganto, la instruisto, — estis la jaro 1756. Çi tie oni neni-
am forgesos ̧in. Morto eniris la domon de Hauke Haien.
Estis je la fino de septembro. En la garbeja çambreto, dis-
ponigita al ÿi, kuÿis la preskaû naûdek-jara Trin Jans en ago-
nio. Laû ÿia deziro oni duone rektigis ÿin en la kusenoj. Tra la
malgrandaj fenestroj enkadrigitaj per plumbo ÿi rigardis mal-
proksimen. Tie certe kuÿis, sub la çielo, malpli densa aertavo-
lo super pli densa; çar estis alta marhorizonto, kaj la fata-
morgano en çi tiu momento levis la maron kiel trembrilan
ar ̧entostrion super la randon de la digo, ke ̧i blindige bril-
etis en la çambreton. Ankaû la suda pinto de Jeversand estis
videbla.
Çe la pieda parto de la lito kaûris la malgranda Wienke,
firmtenante sin per unu mano je tiu de la patro, staranta apu-
de. Îus la morto premis sian sigelon sur la viza ̧on de la mort-
ontino. La infano senspire kaj fikse rigardis la misteran, al ÿi
nekompreneblan ÿan ̧i ̧on de la nebela sed malfremda vi-
za ̧o.
”Kion ÿi faras? Kio estas, patro?” ÿi timplene flustris, pre-
mante siajn ungojn en la manon de la patro. ”Ÿi mortas!” diris
la digografo.
”Mortas!” ripetis la infano kaj ÿajnis profundi ̧i en malkla-
ra meditado.
Sed la maljunulino ankoraûfoje movis siajn lipojn. Eten-
dante la ostajn brakojn kontraû la mar-morgano ekstere bri-
letanta, ÿi vokis akrasone, kvazaû alarmkrion: ”Jins, Jins, hel-
pu min, helpu min! Vi ja estas super la akvo! Dio indulgu la
aliajn!
Ÿiaj brakoj mallevi ̧is. La litostablo kraketis. Ÿi ne plu vivis!
121e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
La infano profunde ek ̧emis, pal-okule rigardante sian pa-
tron.
”Çu ÿi ankoraû estas mortanta?” ÿi demandis.
”Ÿi finsuferis!” respondis la digografo, levante la infanon
sur la brakon; ”ÿi nun estas malproksime de ni, çe la kara
Dio!”
”Çe la kara Dio!” ripetis la infano. Poste ÿi silentis dum kel-
kaj momentoj, kvazaû ÿi primeditus la vortojn.
”Çu estas bone çe Dio?”
”Jes, tie estas plej bone.” — Sed en Hauke postsonis la las-
taj vortoj de la mortintino. ”Dio indulgu la aliajn!” interna
voço mallaûte parolis en li. Kion la maljunulino volis diri per
tio? Çu la mortontoj do estas profetoj —?
Baldaû, post kiam Trin Jans estis enterigita supre apud la
pre ̧ejo, oni çiam pli laûte parolis pri multspeca malfeliço kaj
stranga insektaro, kiuj laûdire timigis la homojn en Norda
Frislando. Certe estis, ke je la fastomeza dimanço turnoven-
to terenîetis la oran virkokon de la pre ̧eja turpinto. Plie oka-
zis, ke en somermezo terenfalis grandaj insektoj tiel amase,
ke oni ne povis malfermi la okulojn, kaj poste ili preskaû
man-alte kovris la kampojn. Ion tian neniu estis vidinta ̧is
tiam. — Komence de oktobro la çefservisto kaj la servistino
Ann Grete iutage estis veturintaj en la urbon al la foiro por
vendi grenon kaj buteron. Reveninte ili kun timpalaj viza ̧oj
saltis de la veturilo.
”Kio okazis, kio estas al vi?” kriis la aliaj servistinoj kiuj,
aûdante la rulbruadon, estis kurintaj eksteren.
Ann Grete en sia voja ̧a vesto senspire eniris la vastan kui-
rejon. ”Nu do, rakontu!” ree kriis la servistinoj. ”Kie okazis
malfeliço?”
122e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
”A ̨, nia kara Jesuo ÿirmu nin!” diris Ann Grete. ”Vi ja ko-
nas transe la maljunan Mariken en Ziegelhof. Sur la foirejo ni
kun nia butero çiam staras unu apud la alia çe la apoteko. Ÿi
tion rakontis al mi, kaj Iven Johns ankaû diris: Venos mal-
feliço, malfeliço por tuta Frislando, kredu, Ann Gret; kaj” —
ÿi obtuzigis sian voçon — ”la afero pri la digografa blanka
çevalo eble ankaû estas suspektinda!”
”Ÿt! ÿt!” avertis la aliaj servistinoj.
”Nu, nu, kiom ̧i koncernas min! Sed transe, çe la alia flan-
ko, la aero estas ankoraû pli mizeroporta! Ne nur muÿoj kaj
insektaro, — ne, eç sango terenfalis kiel pluvo! Kaj kiam la
pastro la postan dimançmatenon prenis sian lavopelvon, tro-
vi ̧is en ̧i kvin krani-similaj skaraboj, grandaj kiel pizoj, kaj
çiuj venis por tion vidi! En aûgusto aperis teruraj ru ̧kapaj
raûpoj kaj forman ̧is la grenon, farunon kaj panon kaj çion,
kion ili trovis. Eç fajro ne kapablis pereigi ilin!”
La rakontantino subite silentis. Neniu el la servistinoj ri-
markis, ke la estrino eniris la kuirejon. ”Kion vi babilas?” ÿi
diris. ”Ke nur la estro pri tio nenion eksciu!” Kaj kiam çiuj
nun estis rakontontaj, ÿi aldonis: ”Ne estas necese, mi jam
sufiçe aûdis; laboru, tio estas pli utila por vi!” Ÿi kunirigis Ann
Grete en la lo ̧oçambron por ordigi kun ÿi la foiraferojn.
Tiel la superstiça babilaîo en la digografa domo ne trovis
resonon çe la gemastroj; sed ju pli longaj fari ̧is la vesperoj,
des pli facile ̧i eniris la ceterajn domojn.
Kvazaû multpeza aero çiujn senkura ̧igis, kaj sekrete oni
rakontis al si: Venos malfeliço, granda malfeliço por tuta Nor-
da Frislando.
123e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
E
stis antaû la festo de çiuj sanktuloj en oktobro. Forta sud-
okcidenta ÿtormo furiozis jam la tutan tagon. Vespere
duona luno staris sur la çielo. Malhelbrunaj nuboj preterflu-
gis ̧in, kaj ombro kaj malklara lumo kaose alterni ̧is sur la
tero. La ÿtormo pliforti ̧is! En la çambro de la digografo sta-
ris ankoraû la vesperman ̧a tablo kovrita de malplenaj pladoj.
La servistoj laûordone estis en la stalo por priatenti la bruta-
ron, kaj la servistinoj devis kontroli en la domo kaj subteg-
mentoj, çu pordoj kaj lukoj estis firme fermitaj, por ke la ÿtor-
mo ne kaptu ilin kaj kaûzu malutilon.
En la logoçambro çe la fenestro staris Hauke apud sia ed-
zino. Li estis îus rapide man ̧inta sian vesperman ̧on. Antaûe
li estis sur la digo. Jam fruposttagmeze li piede foriris. Tie, kie
la digo ÿajnis malfortika, li ordonis amasigi pintajn palisojn
kaj plensakojn da argilo. Çie li postenigis virojn, por ke ili
enbatu la palisojn kaj antaûdigu per sakoj, tuj kiam la fluso
difektos la digon. Çe la nordokcidenta angulo, kie kuni ̧as la
malnova kaj la nova digoj, li postenigis plej multe da viroj.
Nur okaze de ur ̧a dan ̧ero ili forlasu siajn lokojn. Tion li
ordonis. Antaû nur kvaronhoro li revenis, malseka kaj har-
distaûzita. Nun, aûskultante la ventpuÿegojn, kiuj brukrakigis
la fenestro-vitrojn enkadrigitajn per plumbo, li preskaû sen-
pense rigardis en la sova ̧an nokton. La murhorlo ̧o îus bate
anoncis la okan horon.
124e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
La infano, staranta apud la patrino, tremis kaj kaÿis sian
kapon en ÿiaj vestoj. ”Klaus!” ÿi vokis plore. ”Kie estas mia
Klaus?”
Ÿi rajtis tiel demandi; çar la mevo, same kiel pasintjare, ne
forflugis kun la aliaj. — La patro ne atentis la demandon; sed
la patrino, levante la infanon sur la brakon, diris: ”Via Klaus
estas en la garbejo, tie estas varme.”
”Kial,” demandis Wienke, ”çu tio estas bona?”
——”Jes, tio estas bona!”
La domestro ankoraû staris çe la fenestro. ”Ur ̧as, Elke!” li
subite diris. ”Voku servistinon, por ke ÿi ÿraûbfiksu la fenes-
tro-kovrilojn; la ÿtormo disrompos la vitrojn!”
Laû ordono de la mastrino servistino kuris eksteren. Oni
vidis el la çambro, kiel flirtis ÿiaj jupoj. Kiam ÿi forigis la kram-
pojn, la ÿtormo fortiris la kovrilon el ÿiaj manoj kaj îetis ̧in
kontraû la fenestron, tiel ke kelkaj vitraîoj disrompite flugis
en la çambron, kaj unu el la kandeloj fume estingi ̧is. Hauke
mem devis iri por helpi, sed nur pene kaj malrapide oni po-
vis fiksi la kovrilojn. Kiam ili eniris la domon, ventpuÿego
postfuriozis, tiel ke en la murÿranko tintis la vitraîoj kaj ar-
̧entaîoj. Super iliaj kapoj tremis kaj krakis la trabaro de la
domo, kvazaû la ÿtormo volus forÿiri la tegmenton for de la
muroj. Sed Hauke ne reeniris la çambron; Elke aûdis, ke li
trairas la draÿejon kaj iras al la stalo. ”La blankan çevalon,
John, rapidu, la blankan çevalon!” ÿi aûdis lin voki. Poste li
eniris la çambron. Lia hararo estis distaûzita; sed la grizaj
okuloj brilis. ”La vento ÿan ̧is direkton!” li kriis. ” ̄i fari ̧is
nordokcidenta! Preskaû saltfluso! — Ne plu vento! — ̄is nun
ni ne havis tian ÿtormon!”
Elke morte pali ̧is. ”Çu vi devas refoje iri eksteren?”
125e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Li kaptis ÿiajn manojn kaj, konvulsie premante ilin, li re-
spondis: ”Jes, Elke, mi devas!” —
Malrapide ÿi levis al li siajn malhelajn okulojn kaj rigardis
lin dum kelkaj sekundoj; sed estis kiel eterneco. ”Jes, Hauke,”
diris la edzino, ”mi bone scias, ke estas via devo!” — Jen huf-
batado antaû la dormpordo. — Ÿi îetis sin al lia brusto, kaj
dum momento estis, kvazaû ÿi ne estus kapabla lasi lin; sed
ankaû tio daûris nur momenton. ”Estas nia batalado!” diris
Hauke. ”Vi çi tie estas ÿirmitaj; nian domon nenia ̧isnuna
fluso atingis. Pre ̧u al Dio, ke Li estu ankaû kun mi!”
Hauke surmetis sian mantelon, kaj Elke zorgeme per tuko
çirkaûvolvis lian kolon. Ÿi volis paroli; sed la tremantaj lipoj
ne estis kapablaj.
Ekstere kriis la blanka çevalo, kvazaû trumpetaj fanfaroj
ensonus la mu ̧adon de la ÿtormo. Elke eliris kun sia edzo. La
maljuna frakseno ̧emegis, kvazaû ̧i estus disrompi ̧onta!
”Sursaltu, estro!” vokis la servisto. ”La blanka çevalo tiel fu-
riozas, lke a kondukilo povus disÿiri ̧i!” — Hauke çirkaûbra-
kis sian edzinon. — ”Kiam la suno levi ̧os, mi reestos çe vi!”
Li jam estis sursaltinta sian çevalon; la besto staris sur la
malantaûaj kruroj. Poste, kiel batalçevalo sin îetegas en bata-
lon, ̧i kun sia rajdanto rapidegis malsupren de la teraltaîo en
nokton kaj ÿtorman mu ̧adon. — ”Patro, mia patro!” postkriis
plorema infanvoço. ”Mia kara patro!”
Wienke en la mallumo postkuris la forrajdinton; sed jam
post kelkaj paÿoj ÿi faletis pro terbulo kaj terenfalis.
La servisto Iven Johns reportis la plorantan infanon al la
patrino, kiu sin apogis kontraû la trunko de la frakseno, kies
brançoj vipis la aeron. Fikse, kvazaû senpense, ÿi rigardis en
la nokton, en kiu malaperis ÿia edzo. Kiam la kriado de la
126e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
ÿtormo kaj la malproksima plaûdegado de la maro interrom-
pi ̧is kelkajn momentojn, tiam ÿi, kvazaû pro timo, skui ̧is.
Laû ÿia opinio, çio nur intencas pereigi lin kaj subite finfuri-
ozos, kiam ̧i estos kaptinta lin. Ÿiaj genuoj tremis, kaj la ÿtor-
mo, malliginte ÿiajn harojn, nun ludis per ili. ”Mastrino, jen
la infano!” alvokis ÿin Johns, metante la infanon en la brakojn
de la patrino. ”Firme tenu ÿin!”
”La infano? — mi forgesis vin, Wienke!” ÿi kriis. ”Dio par-
donu!” Kaj ÿi premis la infanon al sia brusto, tiel kiel nur amo
estas kapabla. Genuen falante, ÿi pre ̧is: ”Disinjoro kaj vi, Je-
suo, ne faru nin vidvino kaj orfo! Ÿirmu lin, ho kara Dio; nur
Vi kaj mi konas lin!” —
Kaj la ÿtormo ne plu paûzis. Sonegis kaj tondris, kvazaû la
tuta mondo pereus en kolosa tumulto.
”Iru endomen, mastrino!” diris Johns. ”Venu!” Helpinte
ilin ekstari, li kondukis ambaû en la domon kaj en la çam-
bron.
La digografo Hauke Haien sur sia blanka çevalo rapidege
alrajdis la digon. La vojeto estis kotega, çar pluvegis dum la
tagoj antaûaj; tamen la argilo, malseka kaj alglui ̧ema, ne re-
tenis la hufojn de la çevalo; estis, kvazaû ̧i kurus sur firma
somerseka grundo.
La nuboj sur la çielo preterflugis kiel infera çasado. Mal-
supre kuÿis la vasta marsko simila al nerekonebla dezerto,
plenigita de maltrankvilaj ombroj. La maro malantaû la digo
obtuze sed çiam pli laûte mu ̧is, kvazaû ̧i volus engluti çion
ceteran. ”Antaûen, blanka çevalo!” kriis Hauke. ”Ni iras nian
plej dan ̧eran vojon!”
Subite mortkrio eksonis sub la hufoj de la çevalo. Retirante
la kondukilon, li rigardis malantaûen. Apud li, proksime al la
127e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
tero, duone flugante, duone pelate de la ÿtormo, preterflugis
aro da blankaj mevoj, laûtigante mokan kriadon. Ili serçis
surlandan rifu ̧ejon. Unu el ili — la luno dum momento lu-
mis el inter la nuboj — kuÿis hufbatita apud la vojo. Al la raj-
danto ÿajnis, ke ru ̧a rubando flirtas çirkaû ̧ia kolo. ”Klaus!”
li vokis. ”Kompatinda Klaus!” Çu estis la birdo de lia infano?
Çu ̧i, rekoninte çevalon kaj rajdanton, volis kaÿi sin çe ili? La
rajdanto ne sciis. — ”Antaûen!” li refoje kriis, kaj la blankçe-
valo jam denove kuregis. La ÿtormo subite çesis. Regis tom-
ba silento! Sed nur dum sekundo; poste ̧i revenis kun pli
sova ̧a furiozo. En la paûzo la rajdanto aûdis homvoçojn kaj
malproksiman hundbojadon. Turnante la kapon al sia vila ̧o,
li en la lunlumo vidis homojn sin okupantaj çe alte ÿar ̧itaj
veturiloj starantaj antaû la domoj. Vizie li ankaû vidis vetu-
rilojn, kiuj rapidis supren al la seklando. Blekado de bovoj, su-
prenpelitaj el la varmaj staloj, estis aûdebla. ”Dank al Dio, ili
savas sin kaj la brutaron!” diris interna voço en Hauke; sed
poste kun timkrio: ”Mia edzino, mia infano! — Ne, ne; la akvo
ne atingos nian domon!”
Sed çio tio daûris nur momenton; kiel vizio çio preterflu-
gis.
Terura ventpuÿego venis mu ̧ante de la maro. Kontraû ̧i
çevalo kaj rajdanto suprenrapidegis la digon. Supre alveninte,
Hauke perforte haltigis sian çevalon. Sed kie estis la maro, kie
Jeversand? Nur akvomontojn li vidis. En la terura krepusko
ili levis sin minace kontraû la nokta çielo, provante amasigi
sin unu trans la alian, kaj unu super la alia ili konraûbategis
la firman teron. Blankkronitaj ili alvenis, kriegante, kvazaû en
ili estus kunigitaj la krioj de çiuj rabobestoj. La blanka çeva-
lo, batante per la antaûaj hufoj, naztrue spiregis en la brue-
128e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
gon; sed la rajdanton preskaû volis regi la konvinko: çi tie
fini ̧as çia homa povo, ekregos nun la nokto, la morto, la ne-
nio!
Sed li memoris, ke ja estas fluso, nur ke tia li ̧is nun ne
vidis ̧in. Lia edzino, lia infano — ili trovi ̧as sekuraj sur alta
teraltaîo, en firma domo. Sed lia digo — kaj fieron li sentis —
la Hauke-Haien-digo, kiel ̧in nomas la lo ̧antoj, ̧i nun pru-
vu, kiel oni konstruu digojn.
Sed — kion signifas tio? Li haltis çe la interdiga angulo. Kie
estas la viroj postenigitaj de li çi tien por gardostari? Li rigar-
dis norden, laûlonge de la malnova digo, çar ankaû tien li
ordonis kelkajn; sed nek çi tie nek tie li povis vidi homon. Li
plurajdis, sed sola li restis; nur la blovado de la ÿtormo kaj la
mu ̧ado de la maro trafis surdige lian orelon. Turninte la çe-
valon, li revenis al la forlasita angulo. Li rigardis laûlonge de
la nova digo kaj klare rimarkis, ke la ondoj tie malpli rapide
kaj malpli furioze kontraûbatas. Preskaû estis, kvazaû tie es-
tus alia akvo. ”Tiu ja staros firme!” li murmuris, interne ride-
tante. Sed la rideto malaperis, kiam li rigardis la digon çe la
nordokcidenta angulo. Kio estis tie? Malhela amaso svarmis
kaose. Li vidis, ke ili fervore laboras kaj sin interpremas; sen-
dube — estis homoj! Kion ili intencas, kion ili laboras çe mia
digo?
Jam la blanka çevalo sentis la spronojn kaj la besto rapide-
gis tien. La ÿtormo blovegis el la flanko. Kelkfoje la puÿegoj
premis tiel furioze, ke ili preskaû îetegis la çevalon kaj rajdan-
ton malsupren en la novan polderon. Sed tiuj sciis, kie ili raj-
dis. — Jam Hauke rimarkis, ke tie trovi ̧as kelkaj dekduoj da
homoj, fervore laborantaj; kaj jam li klare rimarkis, ke fluejo
129e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
estas fosata tra la nova digo. Perforte haltigante sian çevalon,
li kriegis: ”Halt! halt! Kian satanaîon vi çi tie faras?!”
Subite vidante la digografon, ili timigite çesigis sian labo-
ron. La ÿtormo portis al ili liajn vortojn, kaj li klare rimarkis,
ke kelkaj provis respondi. Sed li vidis nur viglajn gestojn; çar
çiuj staris çe lia maldekstra flanko; kaj kion ili diris, tion kun-
prenis la ÿtormo, kiu kelkfoje îetis la homojn unu kontraû la
alian, ke ili dense ari ̧is. Hauke rapide okulmezuris la fositan
fluejon kaj la nivelon de la akvo, kiu malgraû la nova profilo
preskaû suprenplaûdegis ̧is la digodorso, surÿprucante la
çevalon kaj rajdanton. Jam nur dek minutojn da laboro —
tion li certe sciis — tiam la fluso trafuriozos la fluejon, kaj la
Hauke-Haien-Polderon kovros la maro!
La digografo mansigne ordonis laboriston al la alia flanko
de la çevalo. ”Nu, parolu!” li kriegis. ”Kion vi faras, kion tio
signifas?”
Kaj la viro kontraûkriegis: ”Estro, ni estas komisiitaj trafosi
la novan digon por ke la malnova ne rompi ̧u!”
”Kion vi faru?”
”Trafosi la novan digon!”
”Por ke la maro kovru la novan polderon? Kiu satano tion
ordonis al vi?”
”Neniu satano, estro! La rajtigito Ole Peters estis çi tie; li
tion ordonis!”
La okuloj de la rajdanto fari ̧is koler-ru ̧aj. ”Çu vi konas
min?!” li kriegis. ”Kie mi estas, tie Ole Peters ne rajtas ordo-
ni! Foriru! Al viaj lokoj, kien mi postenigis vin!”
Kaj çar ili hezitis, li kun sia blanka çevalo galopis inter ilin.
”Foriru, al via avino, aû al tiu de la diablo!”
”Estro, gardu vin!” kriis iu el la amaso, per fosilo puÿegante
130e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
la furiozan beston; sed hufbato forîetis ̧in el lia mano; alia
viro falis teren!
El la cetera amaso aûdi ̧is kriego! Ekkrio, kian povas eligi
nur homo en mortotimo. Unu momenton çiuj, eç la digografo
kaj la blanka çevalo, estis kvazaû ÿtonigintaj. Nur unu labo-
risto brake montris al la nordokcidenta angulo inter ambaû
digoj, tien kie la nova digo kuni ̧as kun la malnova. Nur la
mu ̧ado de la ÿtormo kaj la plaûdegado de la maro estis aûd-
eblaj.
Hauke turnis sin en la selo. Kio estas tie? Liaj okuloj va-
sti ̧is. ”Potenca Dio! — Rompi ̧o! — Rompi ̧o en la malnova
digo!”
”Via kulpo, digografo!” kriegis voço el la amaso. ”Via kul-
po! Kunprenu ̧in antaû la tronon de Dio!”
La koler-ru ̧a viza ̧o de Hauke morte pali ̧is; la luno, kiu
lin lumigis, ne povis plipaligi ̧in. Liaj brakoj estis senfortaj.
Apenaû li rimarkis, ke li tenas la kondukilon. Sed ankaû tio
daûris nur momenton. Jam li rektigis sin. Profunda ̧emo eli-
̧is el lia buÿo; poste li mute turnis sian çevalon.
Spiregante la blankçevalo rapidegis kun li okcidenten. La
okuloj de la rajdanto akre rigardis çiuflanken, kaj la pensoj
turnigis en lia kapo. Kian kulpon mi kunprenu antaû la tro-
non de Dio? La trafoson de la nova digo — eble ili estus finin-
taj ̧in, se mi ne estus dirinta mian ’Halt!’; sed … Estis ankoraû
io, kaj li sentis tremon — li nur tro bone sciis — en la pasin-
ta somero; se tiam la kalumniulo Ole Peters ne estus reteninta
min — jen la kaûzo! Nur mi konis la malfortikecon de la mal-
nova digo. Malgraû çio mia devo estus estinta ripari la digon
propradecide. ”Disinjoro, mi konfesas!” li subite laûtkriis en
la ÿtormon. ”Mi malzorgeme plenumis mian oficon!”
131e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
Maldekstre de li, proksime apud la hufoj de la çevalo, fu-
riozis la maro. Antaû li, nun en plena mallumo, etendi ̧is la
malnova poldero kun siaj teraltaîoj kaj domoj. La pala çiel-
lumo tute estingi ̧is. Nur de unu loko lumbrilo trapenetris la
mallumon. Kaj la viro sentis konsolon, çar la lumbrilo certe
venis el lia domo; ̧i estis por li kiel saluto de edzino kaj in-
fano. Dank al Dio, ili trovi ̧as sekuraj sur la alta teraltaîo. La
aliaj certe jam estas supre en la seklanda vila ̧o; çar de tie bri-
letas tiom da lumbriloj, kiom mi ̧is nun neniam vidis tie; eç
de supre el la aero, eble el la pre ̧eja turo, io radias en la nok-
ton. ”Ili çiuj estas for, çiuj! Kelkaj domoj ruini ̧os, malbonaj
jaroj venos pro la superakvotaj kampoj. Kampdefluiloj kaj
kluzoj bezonos riparojn. Ni devos tion suferi kaj mi volas hel-
pi, ankaû tiujn kiuj çagrenis min! Nur, Sinjoro, mia Dio, estu
indulga al ni homoj!”
Li rigardis flanken al la nova poldero. ̄in çirkaûis la ÿaû-
manta maro; sed en ̧i regis nokta paco. Sono de ̧ojo senvole
eli ̧is el la brusto de la rajdanto!
”La Hauke-Haien-digo, ̧i kontraûstaros; ̧i kontraûstaros
ankoraû post cent jaroj!”
Tondrosimila mu ̧ado çe liaj piedoj elrevigis lin. La blan-
ka çevalo ne volis plu antaûen. Kio estas? La çevalo saltis mal-
antaûen, kaj li sentis, ke antaû li digopeco falas profunden!
Malfermante la okulojn, li forskuis çiajn revojn. Li haltis çe la
malnova digo; la blanka çevalo per la antaûaj hufoj jam sta-
ris sur ̧i. Instinkte li retiris la çevalon! — La lasta nuba man-
telo preterpasis la lunon, kaj la pala lumo heligis la teruraîon,
kiu ÿaûmante kaj siblegante antaû li sin îetis profunden en la
malnovan polderon.
Kvazaû senpense Hauke rigardis. Estis diluvo por engluti
132e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
beston kaj homon! — Lumbrileto ree trafis liajn okulojn. Es-
tis la sama, kiun li antaûe rimarkis. Ankoraû lumis el lia do-
mo. Kaj kiam li nun kura ̧igita rigardis malsupren en la pol-
deron, li vidis, ke malantaû la kapturni ̧a kirlakvo, kiu sin
îetas mu ̧ante malsupren, superakvita estas nur strio, lar ̧a
çirkaû cent paÿojn. Post ̧i li klare rekonis la vojon, konduk-
anta supren el la poldero. Li vidis ankaû pli: veturilo, durada
kariolo, furioze rapide proksimi ̧is al la digo. Virino — jes, an-
kaû infano sidas en ̧i, kaj nun —; çu tio, kio preterflugis kun
la ÿtormo, ne estis la akresona bojado de malgranda hundo?
— Çiopova Dio! Estas liaj edzino kaj infano! Jam ili estas
proksimaj, kaj la ÿaûmanta akvolavango sin rulas renkonte al
ili. — Kriego, senespera kriego venis el la brusto de la rajdan-
to. ”Elke! — li kriegis, ”Elke! — Returne! — Returne!” —
Sed la ÿtormo kaj maro ne estis kompatemaj. llia furioza-
do disblovis liajn vortojn. La ÿtormo, kaptante lian mantelon,
preskaû deçevaligis lin; kaj la veturilo senhalte rapidegis al la
îeti ̧anta akvego. Li vidis, ke la edzino etendas al li la brakojn:
Çu ÿi rekonis min? Çu la sopiro, la timego pro mi pelis ÿin el
la sekura domo? Kaj nun — çu ÿi vokas al mi adiaûan vorton?
— Tiaj demandoj turni ̧is en la kapo de la digografo; sed ili
restis sen respondo. De ÿi al li, de li al ÿi çiuj vortoj perdi ̧is;
nur mu ̧ado, kvazaû estus veninta la mondpereo, plenigis
iliajn orelojn kaj enlasis alian sonon! —
”Mia infano! — Elke, ho fidela Elke!” Hauke kriegis en la
ÿtormon. Refoje granda digopeco profundi ̧is, kaj tondre la
maro postîetis sin!
Ankoraû unu fojon li malsupre vidis la kapon de la çevalo
kaj la radojn de la veturilo; poste çio kirle mallevi ̧is en la
kaosan teruraîon. — La fikse rigardantaj okuloj de la rajdan-
133e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
to, kiu solece haltis sur la digo, nenion plu vidis. ”La fino!” li
diris mallaûte. Poste li rajdis al la abismo, kie sub li la akvo,
terure mu ̧ante, inundis lian hejmvila ̧on. Ankoraû li vidis la
lumon brili el sia domo, sed nun ̧i estis preskaû senanima.
Rektigante sin, li forte spronis la blankan çevalon. La besto
obstine staris sur la malantaûaj kruroj, preskaû transkapigan-
te sin; sed la forto de la viro devigis ̧in kuri malsupren. ”An-
taûen!” li vokis ankoraû unu fojon, kiel ofte li estis vokinta. —
”Disinjoro! prenu min! — indulgu la aliajn!”
Ankoraû unu spronpiko kaj unu kriego de la blanka çevalo,
pli laûta ol la mu ̧ado de ÿtormo kaj ondoj; poste el la akvo
obtuza sono — mallonga batalo! —
La luno lumante rigardis el sia alto; sed malsupre sur la
digo ne plu estis vivaîo; nur la sova ̧a akvo, preskaû tute su-
perondinta la malnovan polderon. Sed ankoraû la teraltaîo
kun la bieno de Hauke Haien elstaris el la akvodezerto. An-
koraû de tie briletis la lumbrilo; kaj de sur la seklando, kie la
domoj iom post iom fari ̧is mallumaj, la soleca lumo el la
pre ̧eja turo ankoraû îetis tremantajn lumerojn trans la ÿaû-
mantajn ondojn. —
La rakontanto silentis. Mi etendis manon al la plena glaso,
jam delonge staranta antaû mi, sed ne metis ̧in al la buÿo;
mia mano restis kuÿanta sur la tablo.
—Tio estis la rakonto pri Hauke Haien, — refoje komencis
mia gastiganto, — tia kia mi ̧in povis rakonti laûscie. Certe
la mastrumantino de nia digografo estus rakontinta ̧in ali-
tekste; çar ankaû tion oni diras: tiu blanka çevalskeleto post
la superakvi ̧o ree, kiel antaûe, estis çe lunlumo videbla sur
Jevershallig. La tuta vila ̧anaro laûdire ̧in vidis. Sed tio estas
certa: Hauke Haien kun edzino kaj infano dronis en la super-
134e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
akvi ̧o. Eç iliajn tombojn mi ne trovis supre sur la tombejo.
Verÿajne la returnfluanta akvo portis la kadavrojn en la ma-
ron, sur kies fundo ili iom post iom solvi ̧is. Tie la homoj ne
povis maltrankviligi ilin. Sed la Hauke-Haien-digo staras eç
nun, post cent jaroj; kaj se vi morgaû voja ̧os al la urbo kaj se
ne tedas vin la vojo, pli longa je duona horo, vi havos ̧in sub
la hufoj de via çevalo.
La danko de la genepoj, kiun Jeve Manners iam promesis
al ̧ia konstruinto, ne venis, kiel vi aûdis; çar tiaj, sinjoro, estas
la homoj: Sokrato estis venenigita kaj Jesuo krucumita. Tion
oni nuntempe ne tiel facile povas fari; sed potenculon aû mal-
bonfareman obstinan pastraçon nomi sanktulo, aû kapablan
viron, nur çar li superis nin je kapalteco, fari fantomo aû nok-
ta reaperanto, tio estas ebla ankoraû çiutage! —
Dirinte tion, la vireto ekstaris kaj aûskultis eksteren. — Tie
io ÿan ̧i ̧is, — li diris, tirante la lankovrilon for de la fenestro.
Estis hela lunlumo. — Jen, — li daûrigis, — tie revenas la rajti-
gitoj; ili iras hejmen; — transe, çe la alia bordo, certe okazis
rompi ̧o, çar la akvo mallevi ̧is!
Mi apud li rigardis eksteren. La fenestroj trovi ̧is super la
rando de la digo. Estis, kiel li diris. — Mi prenis mian glason
kaj malplenigis ̧in. — Dankon pro çi tiu vespero! — mi diris.
— Laû mia opinio ni povos trankvile dormi!
—Tion ni povos, — diris la malgranda sinjoro, — mi elkore
deziras al vi bonan nokton!
Irante malsupren, en la vestiblo mi renkontis la digografon.
Li forgesis karton en la gastoçambro kaj iris por kunpreni ̧in
hejmen. — Çio finita! — li diris. — Sed nia instruisto certe
kredigis al vi ion nekredeblan; li estas ano de la racionalismo.
—Li ÿajnas esti inteligenta viro!
135e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
—Jes, jes, certe; sed vi tamen ne povas malkonfidi al viaj
propraj okuloj; kaj transe, çe la alia flanko, la digo rompi ̧is,
kiel mi antaûdiris!
Mi suprentiris la ÿultrojn. — Post tio ni devas dormi! Bo-
nan nokton, sinjoro digografo!
Li ridis. — Bonan nokton!
La matenon poste, en plej orluma sunbrilo, orumanta vas-
tan kaoson, mi rajdis al la urbo sur la Hauke-Haien-digo.
Fino
136e LIBRO
LA BLANKÇEVALA RAJDANTO
www.omnibus.se/inko
ISBN 91-7303-103-8
137