IMENLAGO, Theodor Storm

PDF: IMENLAGO, Theodor Storm
IMENLAGO
e LIBRO
Theodor Storm
Imenlago
I 1 N K O
e LIBROe LIBRO
IMENLAGO
Theodor Storm
IMENLAGO
e LIBRO
Aran ̧is: Franko Luin
ISBN 91-7303-080-5
inko@omnibus.se

http://www.omnibus.se/inko

INKO · SE-13542 TYRESÖ · SVEDIO
FEBRUARO 2001
2e LIBRO
IMENLAGO
La maljunulo
P
osttagmeze de malfrua aûtuno bone vestita maljunulo ra-
pidete malsupreniris la straton. Li verÿajne revenis do-
men el promenado, çar liaj bukÿuoj, je pasinta modo, estis
polvoplenaj. La longan bastonon kun ora butono li portis sub
la brako; per siaj malhelaj okuloj, en kiuj la tuta juneco ÿaj-
ne rifu ̧is kaj kiuj strange kontrastis la ne ̧blankajn harojn, li
trankvile rigardis çirkaûen aû al la urbo, kiu kuÿis antaû li en
la bonodoro de la vespersuno. — Preskaû li ÿajnis fremdulo;
nur malmulte da pasantoj salutis lin, kvankam kelkaj el ili
estis nepre devigataj rigardi en tiujn çi seriozajn okulojn. Fine
li haltis antaû domo kun alta fasado kaj, ankoraû unufoje ri-
gardadinte la urbon, li eniris la vestiblon de la domo. Je la
sono de la pordsonorilo la verda kurteno de rigardfenestro
direktita al la vestiblo ÿovi ̧is en la çambro, kaj la viza ̧o de
maljuna virino vidi ̧is malantaûe. La viro faris al ÿi signon per
sia bastono:
—Ankoraû nenian lumon! — li diris kun iom suda akcen-
to, kaj la mastrino refaligis la kurtenon.
La maljunulo trairis nun la vastan vestiblon, çambregon,
kie kverkaj ÿrankoj kun porcelanaj vazoj staris de la muroj; tra
la kontraûa pordo li iris en vestibleton, de kie mallar ̧a ÿtu-
paro kondukis al la supraj çambroj de la malantaûa domo.
Suprenirinte tiun ÿtuparon malrapide, li supre malÿlosis por-
don kaj tiam eniris grandan çambron. Tie çi regis sekreta si-
3e LIBRO
IMENLAGO
lento; unu muro estis preskaû kovrita per libroÿrankoj, sur la
aliaj pendis figuraîoj de homoj kaj de landoj. Antaû tablo,
verde kovrita, sur kiu kuÿis kelke da malfermitaj Iibroj, staris
peza apogse ̧o kun ru ̧a velurkuseno. Metinte çapelon kaj
bastonon en la angulon, la maljunulo sidi ̧is en la apogse ̧on
kaj kun ligitaj manoj ÿajnis ripozi de sia promenado. — Dum
li tiel sidadis, iom post iom vesperi ̧is; fine lunradio falis tra
la fenestrajn vitrojn sur la pentraîojn de la muro, kaj, dum la
hela strio malrapide movigis antaûen, la okuloj de la viro se-
kvis ̧in malarbitre. Nun ̧i aliris portreteton simple, nigre
enkadrigitan.
—Elizabeto! — diris mallaûte la maljuna viro; kaj, kiam li
elparolis la vorton, la tempo ÿan ̧i ̧is: li estas en sia juneco.
4e LIBRO
IMENLAGO
La infanoj
B
aldaû la çarma staturo de knabineto venis al li. Ÿi estis
nomata Elizabeto kaj a ̧a çirkaûe kvin jarojn; li mem es-
tis dekjara. Çe la kolo ÿi portis ru ̧silkan tuketon.
—Rejnhardo! — ÿi vokis, — ni havas libertempon. Hodiaû
kaj morgaû ni ne devas iri en la lernejon.
Rejnhardo metis la kalkultabulon, kiun li jam portis sub la
brako, rapide malantaû la dompordon, kaj poste ambaû in-
fanoj kuris tra la domo en la ̧ardenon kaj tra la pordo de la
̧ardeno sur la herbejon. Rejnhardo konstruis tie çi kun Eli-
zabeto, per pecoj da herbkovro, dometon, en kiu ili volis lo ̧i
dum la somervesperoj; sed benko ankoraû mankis. Nun, tuj
li komencis labori; najloj, martelo kaj la necesaj bretoj jam
estis pretigitaj. Dume Elizabeto iris al la remparo kaj kolek-
tis en sian antaûtukon la ringforman semon de la sova ̧a mal-
vo, per kiu ÿi volis fari çenetojn kaj kolringojn; kaj, kiam Rejn-
hardo, fine, malgraû ke li kurbigis multajn najlojn, tamen fin-
inte sian benkon, nun eliris en la sunbrilon ÿi estis jam mal-
proksime, çe la alia rando de la herbejo.
—Elizabeto! — li vokis, — Elizabeto! — kaj tuj ÿi venis kaj
ÿiaj bukloj flugis.
—Venu, — li diris, — jen, nun nia domo estas preta. Eniru,
ni volas sidi sur la nova benko. Mi rakontos ion al vi.
Tiam ambaû eniris kaj sidi ̧is sur la novan benkon. Eliza-
5e LIBRO
IMENLAGO
beto prenis la ringetojn el sia antaûtuko, kaj tiris tjujn çi sur
longaj fadenoj; Rejnhardo ekrakontis:
—Estis unufoje tri ÿpinvirinoj.
—Ha! — diris Elizabeto, — tion mi ja scias parkere. Vi an-
kaû ne çiam rakontu la samon.
Nun Rejnhardo devis delasi la rakonton pri la tri ÿpinviri-
noj kaj anstataû tiu çi li rakontis la fabelon pri la malfeliça
viro, kiun oni îetis en la fosaîon de la leonoj.
—Nun estis, nokto, — li diris, — çu vi scias?, tute malluma,
kaj la leonoj dormis. Sed kelkafoje tiuj çi oscedis dormante kaj
eletendis la ru ̧ajn langojn; tiam la viro frosttremis, kaj kre-
dis, ke la mateno venas. Jen subite hela brilo estis çirkaû li, kaj
suprenrigardante li vidis antaû si an ̧elon, kiu faris al li ma-
nan signon kaj poste iris rekte en la ÿtonegon.
Elizabeto aûskultis atente.
—An ̧elo? — ÿi diris. — Çu li havis flugilojn?
—Tio çi estas nur rakonto, — respondis Rejnhardo, — ja ne
ekzistas an ̧eloj.
—Ho fi! Rejnhardo! — ÿi diris, rigide alrigardante lian viza-
̧on. Sed, kiam li ÿin okulfiksis malbonhumore, ÿi demandis
lin dubante:
—Kial do ili çiam diras tion, patrino kaj onklino, kaj eç en
la lernejo?
—Mi ne scias tion, — li rediris.
—Sed vi, — diris Elizabeto çu ankaû leonoj ne ekzistas?
—Leonoj? Çu leonoj ekzistas! En Hindujo; tie la idolpastroj
jungas ilin antaû la veturilo kaj traveturas kun ili la dezerton.
Kiam mi estos granda, mi mem volas tien iri. Tie estas milo-
ble multe pli bele ol çe ni; tie vintro ne ekzistas. Vi ankaû
devas kuniri. Çu vi volas?
6e LIBRO
IMENLAGO
—Jes, — diris Elizabeto, — sed patrino ankaû devas kuni-
ri, kaj ankaû via patrino.
—Ne, — rediris Rejnhardo, — tiuj çi estos tiam tro malju-
naj; ili ne povos kuniri.
—Sed mi ne havas la permeson sola foriri.
—Ni ja revenos, — diris Rejnhardo fortege, — nur rekte
eldiru, çu vi volas kun mi voja ̧i? Alie mi iros sola, kaj tiam mi
neniam revenos.
La knabineto preskaû ekploris.
—Nur ne faru tiel kolerajn okulojn, — ÿi diris, — mi ja vo-
las kuniri en Hindujon.
Rejnhardo ekkaptis kun petola plezuro ÿiajn ambaû ma-
nojn kaj eltiris ÿin sur la herbejon.
—En Hindujon, en Hindujon, — li kantis, kaj ambaû svin-
gi ̧is ronde, tiel ke la ru ̧a tuketo forflugis de ÿia kolo.
Sed subite li ÿin delasis kaj diris serioze:
—Nenio do fari ̧os el nia plano; çar vi ne havas kura ̧on.
—Elizabeto! Rejnhardo! — iu nun vokis de la ̧ardenpordo.
—Tie çi! Tie çi! — respondis la infanoj kaj rapidis hejmen
manon en mano.
7e LIBRO
IMENLAGO
En la arbaro
T
iel la infanoj vivis kune; ÿi estis por li ofte tro silenta, li
estis por ÿi ofte tro fortega, sed ne tial unu lasis la alian.
Preskaû dum çiuj liberhoroj ili estis kune, vintre en la vaste-
taj çambroj de siaj patrinoj, somere en arbaro kaj kampoj.
Kiam Elizabeto iam estis riproçita de la instruisto, Rejnhar-
do, kiu çeestis, îetis kolere sian tabulon surtablen, por ke li
direktu sur sin la fervoron de la viro; tamen li ne estis rimar-
kata. Sed Rejnhardo perdis çian atenton je la geografiaj kla-
rigoj. Anstataû tio li verkis longan versaîon, en kiu li komparis
sin mem kun juna aglo, la instruiston kun griza korniko; Eli-
zabeto estis la blanka kolombo. La aglo promesis preni ven-
kon de la griza korniko, tuj kiam liaj flugiloj estos kreskintaj.
Al la juna poeto la larmoj aperis en la okuloj. Li ÿajnis al si
mem tre nobla. Kiam, li venis heimen, li havigis al si perga-
menan volumeton kun multe da blankaj folioj. Sur la unuaj
pakoj li skribis zorge sian unuan poezion.
Baldaû post tio li iris en alian lernejon; tie çi li kontraktis
multajn novajn kamaradligojn kun knaboj de sia a ̧o, sed liaj
interrilatoj kun Elizabeto ne estis malhelpataj pro tio. El la
fabeloj, kiujn li rakontis pli frue al ÿi kaj rerakontis, li nun
komencis noti tiujn, kiuj plaçis al ÿi plej bone. Skribante, li
ofte deziregis versigi kelkajn el siaj pensoj; sed, li ne sciis kial,
li ne çiufoje, povis sukcesi en tio. Tial li notis ilin precize, kiel
li mem aûdis ilin. Poste li donis la foliojn al Elizabeto, kiu ilin
8e LIBRO
IMENLAGO
konservis zorgeme en tirkesto de sia juvelujeto; kaj tio kaû-
zis al li çarman kontentigon, se li kelkafoje aûdis vespere, ke
Elizabeto, dum li apudestis, laûtlegis tiujn rakontojn al sia
patrino el la kajeroj, kiujn li skribis.
Sep jaroj estis pasintaj. Rejnhardo devis por sia plua per-
fekti ̧ado foriri el la urbo. Elizabeto ne povis pensi pri tio, ke
nun venos tempo tute sen Rejnhardo. Ÿi tre ̧ojis, kiam li ian
tagon promesis al ÿi, ke li, kiel çiam, notos por ÿi fabelojn kaj
sendos tiujn al ÿi kun la letero al sia patrino; ÿi poste çiam
devos reskribi al li, kiel la rakontoj plaçis al ÿia gusto. La for-
voja ̧o okazis; sed antaûe ankoraû multaj rimoj venis en la
pergamenvolumon. Tio çi estis sole por Elizabeto sekreto,
kvankam ÿi ja estis la kialo de la tuta libro kaj de la plejmul-
taj kantoj, kiuj iom post iom plenigis preskaû la duonon de la
blankaj folioj.
Estis dum junio; Rejnhardo devis forvoja ̧i la sekvontan
tagon. Nun oni volis ankoraûfoje festi kune gajan tagon. Tiu-
cele oni aran ̧is promenadon de pli granda societo en unu el
la proksimaj arbaroj. La longan vojon ̧is la rando de la arba-
ro oni trapasis veturile — poste oni prenis malsupren la pro-
vizaîkorbojn, kaj marÿis pluen. Unue oni trairis abiaron; ̧i
estis malvarmeta kaj krepuska; kaj la tero çie estis superÿutita
de delikataj pintfolioj. Post duonhora irado oni venis el la
malhelo de la abioj en freÿan fagaron; çi tie çio estis luma kaj
verda. Kelkafoje sunradio penetris tra la foliriçaj brançoj; sci-
ureto saltis de branço al branço. Sur loko, super kiu pramal-
junaj fagoj formis per la kronoj travideblan foliarkaîon, la so-
cieto haltis. La patrino de Elizabeto malfermis unu el la kor-
boj, maljuna sinjoro estis provizaîestro.
—Çiuj çirkaû min, vi junaj birdoj! — li vokis, — kaj aûskultu
9e LIBRO
IMENLAGO
precize, kion mi diros al vi. Por la matenman ̧o çiu el vi nun
ricevas du sekajn panetojn; la butero restis dome, çiu mem
devas serçi por si la pluan man ̧aîon. Sufiçe da fragoj estas en
la arbaro, kompreneble nur por tiu, kiu scias ilin trovi. Kiu
estas mallerta, devas man ̧i seke sian paneton; tiel okazas çie
en la vivo. Çu vi komprenis mian paroladeton?
—Jes! — kriis la gejunuloj.
—Ja vidu, — diris la maljunulo, — ̧i do ankoraû ne estas
la fino. Ni maljunuloj jam sufiçe nin peladis en nia vivo; tial
ni nun restas dome, tio estas, tie çi sub çi tiuj lar ̧aj arboj, por
senÿeligi la terpomojn, ni faras fajron, preparante la tablon,
kaj kiam tagmezo estos, la ovoj certe ankaû estos kuiritaj. Pro
tio vi ÿuldas al ni la duonon de viaj fragoj, por ke ni ankaû
povu provizi la tablon per deserto. Kaj nun iru orienten kaj
okcidenten kaj estu honestaj!
La junuloj vidigis çiuspecajn friponajn viza ̧ojn.
—Haltu! — vokis ankoraû unufoje la maljunulo. — Tion mi
certe ne devas diri al vi, ke tiu, kiu trovos neniajn, ankaû de-
vos transdoni neniajn; sed, tion ja skribu al vi post viajn de-
likatajn orelojn, de ni maljunuloj li ankaû ricevos nenion. Kaj
nun vi havas por tiu çi tago sufiçe da bonaj instruoj; se vi nun
havos ankoraû fragojn, tiel vi sukcese trapaÿos hodiaû la vi-
von.
La junuloj estis de la sama opinio kaj komencis pare serçi
fragojn en la arbaro.
—Venu, Elizabeto, — diris Rejnhardo, — mi konas fragu-
jaron; vi ne devas man ̧i sekan panon.
Elizabeto kunligis la vordajn rubandojn de sia pajlçapelo
kaj pendigis ̧in al la brako.
—Jes, venu, — ÿi diris, — la korbo estas preta.
10e LIBRO
IMENLAGO
Tiam ili iris en la arbaron, plu kaj plu; tra malseketaj nepe-
netreblaj arbarombroj, kie çio estis silenta, nur malvideble
super ili en la aero kriantaj falkoj. Post tio la vojo denove kon-
dukis tra densa dorna arbetaîo, tiel densa, ke Rejnhardo de-
vis iri unue, por fari vojeton, tie çi rompante brançon, tie
flankenfleksante volverampaîon. Sed baldaû li aûdis malan-
taû si, ke Elizabeto vokis lian nomon. Li sin turnis.
—Rejnhardo! — ÿi vokis, — atendu do, Rejnhardo!
Li ne povis ÿin vidi; fine li rigardis ÿin iom malproksime
batali kun la arbetoj; ÿia gracia kapeto elna ̧is apenaû super
la pintoj de la filikoj. Nun li returnen iris ankoraû unufoje kaj
kondukis ÿin tra la konfuzo de la herboj kaj arbetoj al libera
loko, kie bluaj papilioj flugetis inter la solecaj arbarfloroj.
Rejnhardo viÿis la malseketajn harojn el ÿia varmega viza ̧eto;
li volis surmeti al ÿi la pajlan çapelon kaj ÿi ne volis; sed pos-
te li petis ÿin kaj nun ÿi permesis.
—Sed kie viaj fragoj estas? — fine ÿi demandis, haltante kaj
profunde spirante.
—Tie çi ili estis, — li diris, sed la bufoj antaûvenis nin, aû
la musteloj, aû eble la elfoj.
—Jes, — diris Elizabeto, — la folioj ankoraû trovigas; sed tie
ne parolu pri elfoj. Venu do, mi tute ne estas laca; ni volas
serçi plu.
Antaû ili estis rivereto, trans tiu çi denove la arbaro. Rein-
hardo levis Elizabeton sur sia brako kaj ÿin portis. Post mal-
longa tempo ili denove iris el la ombra foliaro en grandan
maldensejon.
—Tie çi fragoj devas esti, — diris la knabino, — ̧i bonodo-
ras tiel dolçege.
Scrçante, ili iris tra la suna loko; sed ili trovis neniajn.
11e LIBRO
IMENLAGO
—Ne, — diris Rejnhardo, — estas nur la bonodoro de la
eriko.
FrambuJoj kaj prunelujoj çie çirkaûstaris, forta odoro de
erikoj, kiuj alternante kun mallonga herbo kovris la liberajn
terspacojn, plenigis la aeron.
—Tie çi estas silento, — diris Elizabeto, — kie la aliaj povas
esti?
Rejnhardo ne pripensis la returnan vojon.
—Atentu, de kie blovas la vento? — li diris kaj levis sian
manon.
Sed nenia vento venis.
—Silentu, — diris Elizabeto, — al mi ÿajnas, ke mi aûdas,
kiel ili parolas. Voku unufoje.
Rejnhardo vokis tra la kaverna mano:
—Venu tien çi!.
—Tien çi! — oni revokis.
—Ili respondas! — diris Elizabeto kaj aplaûdis per siaj ma-
noj.
—Ne, estis nenio, estis nur la e ̨o.
Elizabeto ekkaptis la manon de Rejnhardo.
—Mi timas! — ÿi diris.
—Ne, — rediris Rejnhardo, — tio ne devas esti. Tie estas
belege. Eksidu en la ombro inter la herboj. Ni volas ripozi
mallongan tempon; ni jam trovos la aliajn.
Elizabeto sidi ̧is sub superpendanta fago kaj çien aûskul-
tis atente.
Rejnhardo sidis kelkajn paÿojn de ÿi sur arboÿtipo kaj rigar-
dis ÿin silente. La suno staris rekte super fli, arda tagmezvar-
mego estis; orbrilaj i stalbluaj muÿetoj flirtis en la aero, sving-
ante la flugiletojn; eie ärkaû ÿi delikata vibrado kaj zumado,
12e LIBRO
IMENLAGO
kaj kelkafoje oni aûdis profunde.en la arbaro la marteladon
de la pigoj kaj la pepegadon de la aliaj arbaraj birdoj.
—Aûskultu, — diris Elizabeto, — oni sonorigas.
—Kie? — demandis Rejnhardo.
—Malantau ni. Çu vi aûdas? Tagmezo estas.
—Tiel estas malantaû ni la urbo, kaj se ni trairas en tiu di-
rekto, ni devas trovi la aliajn.
Nun ili returnis; ili çesigis serçi fragojn, çar Elizabeto laci-
̧is. Fine la ridado de la societo trasonis inter la arboj, poste
ili ankaû vidis blankan tukon lumetantan surtere, tio estis la
tablo, kaj sur ̧i kuÿis la fragoj en granda amaso. La maljunulo
havis buÿtukon en la butontruo kaj daûrigis por la junularo
siajn moralajn paroladojn, dum li fervore ektrançis rostaîon.
—Jen estas la posti ̧intoj, — vokis la junuloj, kiam ili vidis
Rejnhardon kaj Elizabeton tra la arboj.
—Tien çi! — vokis la maljunulo, — malplenigu la tukojn kaj
çapelojn! Nun montru, kion vi trovis!
—Malsaton kaj soifon! — rediris Rejnhardo.
—Se tio estas çio, — respondis la maljunulo kontraûlevante
al ili la plenigitan tasegon, — vi ankaû devas ̧in konservi. Vi
konas la interkonsenton; tie çi ne estas fura ̧o por senokupu-
loj.
Sed fine ili povis petegi ion, kaj oni mankis; samtempe la
turdo kantis el la juniperujoj.
Tiel la tago pasis. Sed Rejnhardo trovis ion; kvankam ne
estis fragoj, tamen ̧i kreskis en la arbaro. Veninte domen, li
skribis en sian malnovan pergamenvolumon:
La vento nun muti ̧as
Çi tie al montet’:
13e LIBRO
IMENLAGO
Sub brançoj helverdantaj
Jen sidas la infancet’.
Ÿi en odoro pura,
Ÿi sidas en eter’;
La bluaj muÿoj zumas
Kaj brilas tra la aer’.
L’arbar’ silenta estas,
Ÿi vidas kun prudent’;
Nun ridas la kukolo.
Levi ̧as mia sent’.
En ÿiaj brunaj bukloj
Fluetas sunradi’;
De la arbarre ̧ino
L’okulojn havas ÿi.
Tiel ÿi ne nur estis lia protektatino; ÿi estis por li ankaû la
esprimo de çiu çarmo kaj mirindaîo en lia levi ̧anta vivo.
14e LIBRO
IMENLAGO
Jen staris la infano
K
ristnaska vespero alproksimi ̧is. Posttagmeze ankoraû
estis, kiam Rejnhardo sidis kun alia studentoj en la ma-
gistrata kelo çirkaû la malnova kverktablo. La lampoj çe la
muroj estis jam ekbruligitaj; çar tie çi malsupre jam krepu-
ski ̧is. Sed nur malmulte da gastoj çeestis, la kelneroj apogi ̧is
senokupe al la murkolonoj. En angulo de la arkaîo sidis vio-
lonisto kaj citroknabino kun graciaj ciganaj trajtoj; ili havis
siajn instrumentojn surbaske kaj ÿajnis apatie rigardi antaû
sin.
Çampanokorko krakis çe la tablo de la studentoj.
—Trinku, mia bohema amatino! — vokis juna viro de no-
bela eksteraîo, transdonante al la knabino plenan glason.
—Mi ne deziras, — ÿi diris, ne ÿan ̧ante sian sintenadon.
—Kantu! — vokis la junulo kaj îetis al ÿi ar ̧entmoneron en
la baskon.
La knabino strekis per la flingroj malrapide tra sia nigra
hararo, dum la violonisto flustris ion al ÿi en la orelon. Sed ÿi
reîetis la kapon kaj apogis la mentonon sur sian citron.
—Por tiu çi mi ne ludas, — ÿi diris.
Rejnhardo eksaltis kun la glaso en la mano kaj staris antaû
ÿi.
—Kion vi volas? — ÿi demandis obstine.
—Vidi viajn okulojn.
—Kion miaj okuloj zorgigas al vi?
15e LIBRO
IMENLAGO
Rejnhardo rigardis ÿin brilege.
—Mi ja scias, ili estas falsaj!
Ÿi metis sian vangon en la platan manon kaj rigardis lin
spione. Rejnhardo levis sian glason al la buÿo.
—Je viaj belaj pekaj okuloj, — li diris kaj trinkis.
Ÿi ridis kaj levis la kapon.
—Donu! — ÿi diris, kaj fiksante siajn nigrajn okulojn al la
liaj, ÿi trinkis malrapide la reston.
Poste ÿi ekkaptis akordon kaj kantis per profunda, pasia
voço:
Hodiaû, nur hodiaû
Ÿi estas tiel bela;
Morgaû, ha! morgaû
̄i estos malhela;
Nur tiun çi horon
Vi estas al mi;
Morti, ha! morti
Mi devas sen vi.
Dum la violonisto en rapida taktmezuro almetis la postme-
lodion, nova studento venis al la grupo.
— Mi volis iri por vin preni, Rejnhardo, — li diris. — Vi jam
foriris; sed la Kristnaska infano venis al vi.
— Çu la Kristnaska infano? — diris Rejnhardo, tiu ne plu
venas al mi.
—Ho! via tuta çambro odoris je abio, kaj brunaj kukoj.
Rejnhardo metis la glason el la mano kaj ekprenis sian ça-
pon.
—Kion vi volas? — demandis la knabino.
—Mi ja revenos.
16e LIBRO
IMENLAGO
Ÿi sulkigis la frunton.
—Restu! — ÿi vokis mallaûte kaj alrigardis lin intime.
Rejnhardo malrapidis.
—Mi ne povas, — li diris.
Ridante ÿi lin puÿis per la piedpinto.
—Iru! — ÿi diris. — Vi taûgas por nenio; vi çiuj taûgas por
nenio.
Kaj dum ÿ deturni ̧is, Rejnhardo supreniris malrapide la
keloÿtuparon.
Ekstere en la strato estis profunda krepusko; li sentis la
freÿan vintran aeron en sia varmega frunto. Kelkfoje la hela
lumbrilo, de brulanta kristnaskarbo aperis tra la fenestroj,
kelkfoje oni aûdis ek de interne la bruadon de fajfiletoj kaj
trumpetoj kaj ençambre ̧ojegantajn infanvoçojn. Amasoj da
almozpetantaj infanoj iris de domo al domo, aû supreniran-
te sur la balustradojn de la ÿtuparoj ili provis rigardi tra la
fenestroj al la rifuzita belego. Ofte pordo ankaû estis subite
malfemata, kaj insultantaj voçoj elpelis tutan flugantaron de
tiaj gastetoj el la hela domo en la malhelan strateton; aliloke
malnova kanto de Kristnasko estis kantata en la vestiblo de
domo; inter ili estis klaraj knabinaj voçoj. Rejnhardo ne aû-
dis ̧in, çar li rapide preteriris tion, el unu strato en alian.
Kiam li venis al sia lo ̧ejo, preskaû tute mallumi ̧is; li faletan-
te supreniris la ÿtuparon kaj eniris sian çambron. Dolça bono-
doro al li kontraûjvenis; li sentis sin hejme en la Kristnaska
çambreto de sia patrino. Per tremanta mano li ekbruligis sian
lampon. Jen estis pako surtable, kaj, kiam li malfermis ̧in,
elfalis la konataj brunaj festkukoj. Sur kelkaj la komenclite-
roj de lia nomo estis desegnitaj per sukero; tio povis esti fa-
rita nur de Elizabeto. Poste aperis malgranda paketo kun deli-
17e LIBRO
IMENLAGO
kata brodita tolaîo, tukoj kaj gantoj, laste leteroj de la patri-
no kaj de Elizabeto. Unue Rejnhardo malfermis la lastan. Eli-
zabeto skribis:
”La belaj sukerliteroj certe povas al vi rakonti, kiu kunhel-
pis fari la kukojn; la sama persono brodis por vi la gantojn. Çe
ni la Kristnaska vespero estos nun tre silenta; çiam mia patri-
no metas jam je duono de la deka horo la ÿpinradon en la
angulon; estas tre silente tiun çi vintron, tial ke vi ne çeestas.
Nun ankaû mortis la pasintan dimançon la kanabeno, kiun vi
donacis al mi; mi tre ploris, çar mi lin vartis çiam bonege. Tiu
çi kantis regule posttagmeze, kiam la suno lumigis lian ka ̧on;
vi scias, la patrino ofte superpendigis tukon por lin silentigi,
kiam li kantis tro fortege. Tiel estas nun ankoraû pli silente en
la çambro; nur via malnova amiko Eri ̨o nin vizitas kelkafo-
je. Iutage vi diris al ni: ’li similas al sia bruna palto’. Pri tio mi
nun devas çiufoje pensi, kiam li venas tra nia dompordo; sed
ne diru ̧in al la patrino, çar ÿi facile tedi ̧as. — Divenu, kion
mi donacos por Kristnasko al via patrino! Çu vi ne divenas?
Min mem! Eri ̨o desegnas min per karba krajono; mi devis
jam sidadi antaû li trifoje, çiufoje unu tutan horon. Estis tute
kontraû mia volo, ke fremda homo tiel lernu parkere mian
viza ̧on. Mi ankaû ne volis, sed la patrino vigligis min; ÿi di-
ris, ke estus tre granda plezuro por la bona sinjorino Werner.”
”Sed vi rompas la vorton, Rejnhardo; vi ja sendis neniajn
fabelojn. Mi ofte vin kulpigis çe via patrino; ÿi diris çiam, ke
vi havas nun aliajn devojn ol tiajn infana√ ojn. Sed mi ne kre-
das ÿin; certe estas alia kaûzo.”
Nun Rejnhardo, ankaû legis la leteron de sia patrino, kaj
kiam li tralegis ambaû leterojn, malrapide kunfaldis kaj me-
tis ilin flanken, tiam ekkaptis lin nevenkebla nostalgio. Kel-
18e LIBRO
IMENLAGO
katempe irante tien kaj reen en sia çambro, li parolis mallaûte
kaj poste duonkompreneble al si mem:
Li devoji ̧is preskaû
Kaj li ne sciis kien;
Jen staris la infano
Kaj montris al li tien!
Post tio li iris al sia skribtablo, elprenis kelke da mono kaj
reiris sur la straton. — Dume tie çi plitrankvili ̧is; la kristar-
boj estingi ̧is, la çirkaûirado de la infanoj çesis. La vento ba-
lais tra la dezertaj stratoj. Maljunuloj kaj junuloj kunsidis fa-
milie en la domoj; la dua parto de la Kristnaska vespero ko-
menci ̧is.
Kiam Rejnhardo venis en la proksimaîon de la magistrata
kelo, li aûdis el la profundo violonon kaj la kantadon de la ci-
troknabino; jen la kelpordo sonis malsupre, kaj malluma fi-
guro balanci ̧is suprenirante la lar ̧an malbone lumigitan
ÿtuparon. Rejnhardo iris en la ombron de la domoj kaj pos-
te preterpaÿis rapide. Baldaû li venis al la lumplena butiko de
juvelisto. Tie li açetis kruceton,el ru ̧aj koraloj kaj reiris la
saman vojon, laû kiu li estis veninta.
Proksime de sia lo ̧ejo li rimarkis en mizeraj çifonoj envol-
vitan knabineton, kiu vane provis malfermi pordegon de do-
mo.
—Çu mi devas vin helpi? — li diris.
La infano, redirante nenion, delasis la pezan anson de la
pordo. Rejnhardo, jam malfermis ̧in.
—Ne, — li diris, — ili povus vin elpeli; venu kun mi! Mi
volas doni al vi kristnaskajn kukojn.
19e LIBRO
IMENLAGO
Poste li refermis la pordon kaj ekprenis la manon de la
knabineto, kiu silente eniris kun li lian lo ̧ejon.
Forirante, li lasis bruli la lampon.
—Jen vi havas kukojn, — li diris, kaj donis al ÿi la duonon
de sia tuta trezoro en la antaûtukon, sed neniajn kun la su-
kerliteroj. — Nun iru domen kaj donu ankaû al via patrino!
La infano rigardis lin per timemaj okuloj; çar ÿi ÿajne ne
kutimis al tia afablaîo, ÿi ne povis ion rediri. Rejnhardo mal-
fermis la pordon kaj lumigis al ÿi, kaj nun la malgrandulino
flugis, kiel birdo, kun siaj kukoj malsupren kaj el la domo.
Rejnhardo ekbruligis la fajron en sia forno kaj metis pol-
vokovritan inkujon sur sian tablon; tiam li sidi ̧is kaj skribis,
kaj skribis la tutan nokton leterojn al sia patrino kaj al Eliza-
beto. La resto de la kristkukoj kuÿis netuÿita apud li; sed la
gantojn de Elizabeto li albutonumis, kio tre strange kontrastis
lian blankan frisjakon. Tiel li ankoraû sidis, kiam la vintra
suno falis sur la frosti ̧intajn fenestrajn vitrojn kaj montris al
li kontraûe en la spegulo palan seriozan viza ̧on.
20e LIBRO
IMENLAGO
Hejme
K
iam estis Pasko, Rejnhardo voja ̧is hejmen. Matene post
sia alveno li vizitis Elizabeton.
—Kiel vi grandi ̧is, — li diris, — kiam la bela, gracia kna-
bino ridante iris renkonte al li.
Ÿi ru ̧igis, sed ÿi rediris nenion; sian manon, kiun li prenis
çe la bonveno en la sian, ÿi provis dolçe eltiri. Dubante, li ÿin
rigardis, tion ÿi neniam faris pli frue; çifoje estis, kvazaû io
fremda ekstarus inter ambaû. Tio ankaû persistis, kiam li jam
apudestis pli longe, kaj li revenis çiam tagon post tago. Sed
tuj, kiam ili kunsidis, okazis pauzoj, kiuj estis por li doloraj,
kaj pri kiuj li tiam timeme provis antaûzorgi. Por havi dum la
libertempo certan interparoladon, ii komencis instrui al Eli-
zabeto la botanikon, pri kiu li sin okupis okaze, dum la unuaj
monatoj de sia universitata vivo. Elizabeto, kiu estis preta
sekvi lin pri çio, kaj ankaû ̧enerale lernema, konsentis rapi-
deme. Nun ili faris diversfoje, dum la semajno, ekskursojn al
la kamparo aû sur la erikejon, kaj kiam ili tagmeze alportis
domen la verdan botanikan skatolon plenan de herboj kaj
floroj, tiam Rejnhardo revenis post kelke da horoj, por divi-
di kun Elizabeto la komunan trovitaîon.
Tiuintence li eniris iuposttagmeze la çambron, kiam Eliza-
beto staris apud la fenestro provizante je freÿa salato orumi-
tan ka ̧on, kiun li alitempe ne vidis tie. En la ka ̧o sidis kana-
rio, kiu svingis siajn flugiletojn kaj kiu kriadante piketis la
21e LIBRO
IMENLAGO
fingron de Elizabeto. Iam la birdo de Rejnhardo pendis de tiu
loko.
—Çu mia malfeliça kanabeno ÿan ̧i ̧is post sia morto en
oran kanarion? — li demandis gaje.
—La kanabenoj ne havas tian kutimon, — diris la patrino,
kiu ÿpinante sidis en la apogse ̧o. — Via amiko Eri ̨o sendis
̧in hodiaû matene de sia bieno por Elizabeto.
—De kia bieno?
—Çu tion vi ne scias? Kion do?
—Ke Eri ̨o de unu monato ekokupas la duan bienon de sia
patro çe la Imenlago?
—Sed vi diris al mi nenion pri tio.
—Ho, — diris la patrino, — vi informi ̧is ankaû per neniu
vorto pri via amiko. Li estas tre kara, komprenema juna viro.
La patrino eliris por prepari la kafon; Elizabeto turnis al
Rejnhardo la dorson, ankoraû sin okupante pri la ka ̧o.
—Mi petas, nur momenton, — ÿi diris, — tuj mi estos pre-
ta.
Tial ke Rejnhardo tute kontraû sia kutimo ne respondis, ÿi
sin turnis. En liaj okuloj estis subita esprimo de mal ̧ojo, kiun
ÿi neniam rimarkis tie.
—Kio mankas al vi? — ÿi demandis alproksimi ̧ante.
—Çu al mi? — li diris senpense kaj reve ripozigis siajn oku-
lojn en la ÿiaj.
—Vi havas tiel mal ̧ojan mienon.
—Elizabeto, — li diris, — mi ne povas toleri la flavan bir-
don. — Mirante ÿi rigardis lin; ÿi ne komprenis lin.
—Vi estas tiel stranga, — ÿi diris.
Li ekkaptis ÿiajn ambaû manojn, kiujn ÿi lasis trankvile en
la liaj. Baldaû la patrino revenis.
22e LIBRO
IMENLAGO
Post la kafo tiu çi sidi ̧is çe sia ÿpinrado; Rejnhardo kaj Eli-
zabeto iris en la apudçambron por ordigi la kreskaîojn. Nun
palisetoj estis komputataj, floroj kaj folioj zorgeme etendataj
kaj du ekzempleroj de çia speco metataj por sekigi inter la
foliojn de granda foliegaro. Estis suna posttagmeza silento:
nur apude la ÿpinrado de la patrino zumis, kaj de temp’ al
tempo oni aûdis la mallaûtan voçon de Rejnhardo, kiam li
nomis la klasordojn de la kreskaîoj aû korektis la ne ̧ustan
prononcadon de la latinaj vortoj de Elizabeto.
—De antaû nelonge la konvalo ankoraû mankas al mi, —
ÿi nun diris, kiam la tuta trovitaîo estis klarigita en ordo.
Rejnhardo prenis el la poÿo blankan pergamenan volume-
ton.
—Jen konvalo por vi, — li diris, elprenante la duonsekigi-
tan kreskaîon.
Vidante la surskribitajn foliojn, Elizabeto demandis
—Çu vi denove verkis fabelojn?
—Ne estas fabeloj, — li respondis, al ÿi donante la libron.
Estis nur versaîoj, la plejmultaj apenaû plenigis unu pa ̧on.
Elizabeto turnis unu folion post la alia; ÿi legis ÿajne nur la
surskribojn. — Kiam la instruisto riproçis ÿin. — Kiam ili de-
voji ̧is en la arbaro. Kun la Paskofabelo. — Kiam ÿi skribis al
mi unuafoje; tiel sonis preskaû çiuj. Esplorante, Rejnhardo ÿin
rigardis, kaj dum ÿi foliumis çiam plu, li rimarkis kiel delika-
ta ru ̧eco naski ̧is sur ÿia klara viza ̧o kaj iom post iom ̧in
tute kovris. Li volis vidi ÿiajn okulojn; sed Elizabeto ne rigar-
dis supren kaj fine metis la libron silente antaû lin.
—Ne tiel redonu ̧in al mi! — li diris.
Ÿi prenis brunan brançeton el la lada skatolo.
23e LIBRO
IMENLAGO
—Mi volas enÿovi vian preferatan herbon, — ÿi diris al li
donante la libron enmanen.
* * *
Fine la lasta tago de libertempo alvenis kaj, sekve, la mateno
de la forvoja ̧o. Laû siaj petoj Elizabeto ricevis de la patrino
la permeson akompani sian amikon ̧is la poÿtveturilo, kiu
staris je kelke da stratoj de ÿia lo ̧ejo. Kiam ili iris el la dom-
pordo, Rejnhardo donis al ÿi la brakon; tiel li paÿis silente
apud la gracia knabino. Ju pli proksimen ili venis al la celo,
des pli li sentis, ke li devus, antaû ol li dirus adiaû por tiel
longe, sciigi al ÿi ion necesan, ion, de kio dependus çiu valoro
kaj çiu çarmo de lia estonta vivo, kaj tamen li ne povis trovi
la savantan vorton. Tio timigis lin; li iris çiam pli malrapide.
—Vi alvenos tro malfrue, — ÿi diris, — la deka jam sonoris
çe Sankta Mariano.
Sed tamen li ne plirapidis. Fine li diris balbutante:
—Elizabeto, de nun vi ne vidos min dum du du jaroj … Çu
vi certe ankoraû amos min tiel same, kiel nun, kiam mi reve-
nos?
Ÿi ekbalancis la kapon kaj afable rigardis en lian viza ̧on.
—Mi ankaû defendis vin, — ÿi diris post malgranda paûzo.
—Çu min? Kontraû kiu vi bezonis fari ̧in?
—Kontraû mia patrino. Ni parolis hieraû vespere, post ki-
am vi foriris, ankoraû longan tempon pri vi. Ÿi opiniis, ke vi
ne plu estas tiel bona, kiel vi estis.
Rejnhardo silentis momenton; sed tiam li ekprenis ÿian
manon, tenis ̧in en sia kaj serioze rigardante ÿiajn infanoku-
lojn, li diris:
24e LIBRO
IMENLAGO
—Mi certe estas ankoraû tiel bona, kiel mi estis: tion kre-
du firme! Çu vi kredas ̧in, Elizabeto?
—Jes, — ÿi diris.
Li liberigis ÿian manon kaj iris rapide kun ÿi tra la lasta
strato. Ju pli proksimen la adiaûo venis, des pli gaja estis lia
viza ̧o; li iris apud ÿi preskaû tro rapide.
—Kion vi havas, Rejnhardo? — ÿi demandis.
—Mi havas sekreton, belan! — li diris kaj rigardis ÿin per
lumaj okuloj. — Kiam mi revenos post du jaroj, vi ekscios ̧in.
Dume ili alvenis al la poÿtveturilo; restis ankoraû ̧uste su-
fiçe da tempo. Ree Rejnhardo ekprenis ÿian manon.
—Adiaû! — li diris, — adiaû, Elizabeto. Ne forgesu ̧in.
Ÿi konsente skuis la kapon.
—Fartu bone! — ÿi diris.
Rejnhardo eniris la veturilon, kaj la çevaloj ektiris. Kiam la
veturilo ruli ̧is çirkaû la angulo de la strato, li ankoraûfoje
rigardis ÿian karan viza ̧on, dum ÿi reiris malrapide la vojon.
25e LIBRO
IMENLAGO
Letero
P
ost preskaû du jaroj Rejnhardo sidis antaû sia lampo
meze de libroj kaj paperoj, atendante amikon, kun kiu li
faris komunajn studojn. Iu suprenvenis la ÿtuparon.
—Envenu! — La mastrino estis.
—Jen letero por vi, sinjoro, Werner!
Poste ÿi foriris.
Rejnhardo ne skribis, ekde sia vizito en la hejmo, al Eliza-
beto kaj ankaû ne plu ricevis de ÿi leteron. Tiu çi ankaû ne
estis de ÿi, tio estis la skribmaniero de lia patrino. Rejnhardo
malfermis kaj legis, kaj baldaû li legis jenon:
”En via a ̧o, mia kara infano, çiu jaro havas preskaû sian
propran viza ̧on: çar la juneco ne lasas sin plimalriçigi. Tie çi
ankaû multo alii ̧as, kio unue certe doloros vin, se mi çiam
̧uste komprenis vin. Eri ̨o ricevis fine hieraû de Elizabeto la
jesvorton, post kiam li petis, dum la pasinta kvaronjaro, du-
foje sensukcese ÿian manon. Ÿi tute ne povis decidi ̧i pri tio;
nun fine ÿi tamen faris ̧in; ÿi estas ankoraû tro juna. Oni di-
ras, ke la edzi ̧o baldaû okazos, kaj la patrino tiam foriros kun
ili.”
26e LIBRO
IMENLAGO
Imenlago
D
enove jaroj preteriris. — Sur ombra arbarvojo, kiu kon-
dukis malsupren, juna viro kun forta, brunigita viza ̧o
paÿis dum varma printempa posttagmezo. Per siaj seriozaj
grizaj okuloj li rigardis scivole en la malproksimon, kvazaû li
atendus fine alii ̧on de la tede unuforma vojo, kiu tamen ne
volis fini ̧i. Jen çaro suprenvenis malrapide.
—He! bona amiko, — vokis la promenanto al la apudiran-
ta vila ̧ano, — çu tiu çi estas la ̧usta vojo al Imenlago?
—Jes, çiam rekten, — respondis la viro kaj ÿovis sian ron-
dan çapelon.
—Çu estas ankoraû longa vojo ̧is tie?
—La sinjoro estos baldaû tie. Eç ne duonan pipon da ta-
bako, kaj vi venos al la lago; la mastra domo staras tute apu-
de.
La kamparulo preterveturis; la alia laûlongiris pli rapide
sub la arboj. Post kvaronhoro la ombro subite çesis maldeks-
tre de li; la vojo kondukis al deklivo, el kiu la suproj de cent-
jaraj kverkoj apenau elstaris. Trans tiuj çi malkovri ̧is vasta,
suna pejza ̧o. Profunde sube kuÿis la lago, trankvila, malhel-
blua, preskaû çie çirkaûata de verdaj sunlumigataj arbaroj;
nur de unu loko ili disi ̧is kaj ebligis ̧ui profundan perspek-
tivon, ̧is ankaû tiu fermi ̧is per bluaj montoj. Diametre, me-
ze de la verda foliaro de la arbaroj, io kuÿis supere kiel ne ̧o;
estis florantaj fruktarboj, kaj el inter tiuj elstaris sur alta bor-
27e LIBRO
IMENLAGO
do la estrodomo, blanka kun ru ̧aj brikoj. Cikonio ekflugis de
la kamentubo kaj rondflugis super la akvo.
—Imenlago! — vokis la iranto.
Preskaû ÿajnis, kvazaû li nun alvenis la celon de sia voja ̧o;
çar li haltis kaj transrigardis super la pintoj de la arboj, kiuj
staris çe liaj piedoj, al la alia bordo, kie la spegulaîo de la mas-
tra domo na ̧is sur la akvo mole balanci ̧anta. Tiam li subi-
te daûrigis sian voja ̧on.
La vojo kondukis preskaû krute malsupren de la monteto,
tiel ke la sube starantaj arboj donis denove ombron, sed sam-
tempe kaÿis la perspektivon sur la lagon, kiu nur iafoje trabri-
lis inter la malplenaîoj de la brançoj. Baldaû ̧i iris denove
dolçe supren, kaj nun malaperis dekstre kaj maldekstre la ar-
baro; anstataû ̧i densfoliaraj vinbermontetoj etendi ̧is apud
la vojo; ambaûfianke staris florantaj fruktarboj, en kiuj svar-
me zumis abeloj. Majesta viro en bruna surtuto venis ren-
konte al la promenanto. Kiam li preskaû atingis la alian, li
svingis sian çapon kaj vokis per hela voço:
—Bonvenon, bonvenon, frato Rejnhardo! Bonvenon sur
bieno Imenlago!
—Dio gardu vin, Eri ̨o, kaj dankon pro via bonveno! — la
alia kontraûvokis al li.
Tiam ili kunvenis kaj premis al si reciproke la manojn.
—Çu ankaû vi estas efektive tie çi? — diris Eri ̨o, kiam li
vidis de tiel proksime la seriozan viza ̧on de sia iama kunler-
nanto.
—Certe mi estas tie çi, Eri ̨o, kaj vi ankaû; sed vi havas eç
pli gajan mienon, ol vi iam havis.
̄oja rideto çe tiuj vortoj ankoraû pli gajigis la trajtojn de
Eri ̨o.
28e LIBRO
IMENLAGO
—Jes, frato Rejnhardo, — li diris, ankoraûfoje premante al
tiu çi la manon, — çar de tiu tempo mi ankaû gajnis la gran-
dan loton; vi ja scias ̧in.
Tiam li frotis la manojn, kaj vokis plezure:
—Tio estos surprizo! Kiun ÿi ne atendas, eç ne en eterne-
co!
—Çu surprizo? — demandis Rejnhardo. — Por kiu?
—Por Elizabeto.
—Elizabeto! Çu vi ne diris al ÿi pri mia vizito?
—Nenian vorton, frato Rejnhardo; ÿi ne pensas pri vi, an-
kaû ne la patrino. Mi avertis vin tute sekrete, por ke la ̧ojo
estu des pli granda. Vi scias, mi çiam havis miajn sekretajn
planojn.
Rejnhardo ekestis meditema; lia spiro videble malfacili ̧is,
ju pli ili proksimi ̧is al la bieno. Maldekstre de la vojo nun
ankaû çesis la vinberejoj, ilin anstataûis longa legom ̧ardeno,
kiu atingis preskaû ̧is la lago. Dume la cikonio sin mallevis
kaj promenadis nun grave inter la legomobedoj.
—He! — vokis Eri ̨o, plaûdante per la manoj, — jen la alt-
krura egiptano ÿtelas jam denove miajn mallongajn pizostan-
gojn!
La birdego malrapide sin levis kaj flugis sur la tegmenton
de proksima konstruaîo, kiu kuÿis çe la fino de la legoma ̧ar-
deno, kaj kies murojn kovris spaliro de suprenligitaj persiko-
kaj abrikotarboj.
—Jen estas la brandfarejo, — diris Eri ̨o, — mi konstruigis
̧in antaû du jaroj. Mia karmemora patro siaparte almetigis
la ekonomiajn domojn; la lo ̧domo estas konstruita jam de
mia avo. Tiamaniere oni iom post iom pligrandigas sian bie-
non.
29e LIBRO
IMENLAGO
Tiel parolante ili venis al vasta, libera loko, kiu çe la flan-
koj estis limigita de la kamparaj ekonomidomoj, funde per la
estrodomo, ambaûflanke kunigita kun alta ̧ardenmuro; mal-
antaû tiu çi oni vidis taksusojn. Viroj kun sun- kaj laborvar-
maj viza ̧oj trairis la lokon kaj salutis la amikojn, dum Eri ̨o
al unu kaj al alia vokis ordonon aû demandon pri la taglabo-
ro. — Poste ili atingis la domon; alta, malvarmeta vestiblo
akceptis ilin, çe kies fino ili maldekstre eniris en iom malhe-
lan apudkoridoron. Tie çi Eri ̨o malfermis pordon, kaj ili iris
al vasta ̧ardenhalo, kiun pro la foliaro kovranta la kontraûajn
fenestrojn, jen plenigis sur ambaû flankoj verda duonlumo;
tie du altaj, vaste malfermitaj flankpordoj lasis enfali la tutan
brilon de la printempa suno kaj ebligis vidi la perspektivon de
̧ardeno kun rondigitaj bedoj plenaj je floroj kaj altaj krutaj
foliarmuroj apartigitaj de rekta lar ̧a irejo, kiu donis vidon sur
la lagon kaj pli malproksimen al la kontraûaj montoj. Kiam la
amikoj eniris, la aerfluo alportis al ili torenton da bonodoro.
Sur teraso antaû la ̧ardenpordo sidis blanka knabina vi-
rinfiguro. Ÿi levis sin kaj aliris al la enirantoj; sed duonvoje ÿi
haltis, kiel enradikita kaj fikse rigardis la fremdulon. Ridetan-
te li etendis al ÿi la manon.
—Rejnhardo! — ÿi vokis, — Rejnhardo! Mia Dio, vi estas tie
çi! Dum longa tempo ni ne vidis nin.
—Longe ne, — li diris kaj povis nenion diri plu; çar aûdante
ÿian voçon, li sentis en la koro delikatan korpan doloron, kaj,
kiam li rigardis ÿin, ÿi staris antaû li, la sama gracia, karesa,
figuro, al kiu li antaû jaroj diris adiaû en sia patra urbo.
Eri ̨o postrestis çe la pordo kun ̧oja viza ̧o.
—Nun, Elizabeto! — li diris, — he! tiun çi vi ne atendis, tiun
çi ne en tuta eterno!
30e LIBRO
IMENLAGO
Elizabeto rigardis lin per fratinaj okuloj.
—Vi estas tiel bona, Eri ̨o! — ÿi diris.
Li prenis karesante ÿian mallar ̧an manon en siajn.
—Kaj tial, ke ni nun havas lin, — li diris, — ni ne lasas lin
tuj foriri de tie çi. Li estis for tiel longe; ni volas lin denove
hejmigi. Vidu nur, kiel li havas fremdan kaj noblan mienon!
Timema rigardo de Elizabeto tuÿetis la viza ̧on de Rejn-
hardo.
—Tio estas nur la tempo, dum kia ni ne estis kune, — li
diris.
En tiu momento venis la patrino tra la pordo kun ÿlosilkor-
beto çebrake.
—Sinjoro Werner! — ÿi diris, rigardinte Rejnhardon, — jen,
tiel kara, kiel ne atendita gasto.
Kaj nun la interparolado iris de demandoj al respondoj
sian ebenan vojon. La virinoj sidi ̧is al siaj laboroj, kaj, dum
Rejnhardo ̧uis la man ̧aîojn por li preparitajn, Eri ̨o ekbru-
ligis sian marÿaûman pipon kaj sidis fumante kaj diskutante
apud Rejnhardo.
Alian tagon Rejnhardo devis iri kun Eri ̨o sur la kamparon,
en la lupolo ̧ardenon, al la brandfarejo. Çio estis bonstata; la
homoj, kiuj laboris sur la kampoj kaj apud la kaldronoj, ha-
vis çiuj sanajn kaj kontentajn mienojn. Tagmeze la familio
kunvenis en la ̧ardenhalo, kaj la tagon oni travivis pli aû
malpli kune, laû la libertempo de la mastroj. Nur la horojn
antaû la vesperman ̧o, kiel ankaû la unuajn de la mateno,
Rejnhardo restis laborante en sia çambro. De jaroj li kolektis,
kie li povis ekhavi tiajn, la rimojn kaj kantojn ankoraû vivan-
tajn en la popolo, kaj nun li komencis ordigi sian trezoron kaj
se eble plimultigi per novaj notoj el la çirkaûaîo. Elizabeto
31e LIBRO
IMENLAGO
estis çiam dolçega kaj afabla; la çiam konstantan atenton de
Eri ̨o ÿi åkceptis kun preskaû humila danko, kaj kelkafoje
Rejnhardo pensis, ke la iama gaja infano tute ne promesis tiel
silentan edzinon.
Ekde la dua tago de sia çeestado li kutimis fari vespere pro-
menadon laûlonge de la lago. La vojo preterkondukis sub la
̧ardeno. Çe la fino de tiu çi, sur antaûiganta bastiono, staris
benko sub altaj betuloj; la patrino baptis ̧in la vesperbenko,
çar la loko frontis kontraû la okcidento kaj pro la sunsubirado
estis vizitata plejmulte je tiu tempo. El promenado sur tiu çi
vojo Rejnhardo iufoje vespere revenis, kiam pluvo surprizis
lin. Li serçis rifu ̧ejon sub tilio staranta çe la akvo; sed baldaû
la pezaj gutoj penetris tra la folioj. Malsekigita, kiel li estis, li
sindone rezignis kaj daûrigis malrapide sian reiron. Preskaû
mallumi ̧is; la pluvo çiam pli dense falis. Kiam li alproksimi-
gis al tiu vesperbenko, ÿajnis al li, ke li distingas inter la bri-
letantaj betulotrunkoj blankan figuron de virino. Ÿi staris sen-
move, kaj, kiel li kredis vidi, kiam li pli proksime alvenis, tur-
nita al li, kvazaû ÿi atendus iun. Li konjektis, ke Elizabeto es-
tas tie; sed kiam li plirapidis, por atingi ÿin kaj poste reveni
kun ÿi domen tra la gardeno, ÿi sin deturnis rapidete kaj ma-
laperis en la malhelajn flankvojojn. Li ne povis kompreni
tion. Li estis preskaû kolera pri Elizabeto, kaj tamen li dubis,
çu estis ÿi; sed li timis demandi ÿin pri tio; ja, li ne iris en la
̧ardenhalon, nur por ke li ne vidu eble Elizabeton eniri tra la
pordo de la ̧ardeno.
32e LIBRO
IMENLAGO
Mia patrino volis ̧in
P
ost kelkaj tagoj, la suno jam klini ̧is al la okcidento, la fa-
milio sidis, kiel kutime je tiu çi horo, en la ̧ardenhalo. La
pordoj estis malfermitaj; la suno staris jam malantaû la arba-
roj trans la lago.
Oni petis de Rejnhardo la sciigon pri kelkaj popolkantoj,
kiujn li posttagmeze ricevis de iu amiko lo ̧anta sur la kam-
paro. Li iris en sian çambron kaj revenis baldaû kun papera
rulo, kiu ÿajne konsistis el nebinditaj, nete surskribitaj folioj.
Oni eksidis çetable, Elizabeto apud Rejnhardo.
—Ni legos laûhazarde, — li diris, — mi mem ankoraû ne
tralegis la versaîojn.
Elizabeto disvolvis la manuskripton.
—Jen estas notoj, — ÿi diris, — vi devas kanti tion, Rejnhar-
do.
Kaj tiu legis nun komence kelkajn tirolajn kantojn, lasan-
te iafoje eksoni la gajan melodion per duonlaûta voço. Kom-
una gajeco ekposedis la malgrandan grupon.
—Kiu komponis la belajn kantojn? — demandis Elizabeto.
—He, — diris Eri ̨o, — tion oni jam sentas el la provaîoj,
tajloroj kaj kombistoj kaj tia gaja kanajlaro.
Rejnhardo diris:
—Tiuj kantoj ne estas komponitaj; ili kreskas, ili falas el la
aero, ili flugas tra la lando, kiel fluganta semo, tien çi kaj tien,
kaj samtempe en mil lokoj oni kantas ilin. Ni trovas en tiuj
33e LIBRO
IMENLAGO
kantoj nian propran agadon kaj suferon; estas, kvazaû ni çiuj
kunhelpis pri tiuj çi kantoj.
Li prenis alian folion:
—Sur altaj montoj mi staris . . .
—Mi konas çi tion! — vokis Elizabeto. — Nu, ekkantu,
Rejnhardo; mi volas helpi vin.
Kaj nun ili kantis tiun melodion, kiu estas tiel enigma, ke
oni ne povas kredi, ke ̧i estas elpensita de homoj; Elizabeto
helpis per sia iom basa aldvoço al la tenoro.
Dume la patrino sidis diligente çe sia kudrado, Eri ̨o kun-
metis la manojn kaj aûskultis piege. Kiam la kanto estis fini-
ta, Rejnhardo silente metis flanken la folion. — De la bordo
de la lago la sonorado de brutarsonoriloj suprenvenis tra la
vespera silento; çiuj aûskultis atente, jen ili subite aûdis kla-
ran voçon de knabo, kiu kantis:
Sur altaj montoj mi staris
Kaj vidis ̧is valofund’…
Rejnhardo ridetis:
—Çu vi aûdas ̧in? Tiel ̧i iras de buÿo al buÿo.
—Oni kantas ̧in ofte en tiu çi regiono, — diris Elizabeto.
—Jes, — diris Eri ̨o, — estas Kaspero, mia gardisto; li pe-
las hejmen la brutaron.
Ili aûskultis ankoraû kelkan tempon, ̧is la sonorado estin-
gi ̧is supre post la farmdomoj .
—Estas pratonoj, — diris Rejnhardo, — ili dormas en ar-
barfundoj; Dio scias, kiu elpensis ilin.
Li eltiris novan folion.
Jam plimallumi ̧is; ru ̧a vesperlumo kuÿis kiel ÿaûmo sur
34e LIBRO
IMENLAGO
la arbaroj trans la lago. Rejnhardo malvolvis la folion, Eliza-
beto metis sian manon sur unu pa ̧on kaj ankaû enrigardis.
Tiam Rejnhardo legis:
Mia patrino volis ̧in,
Mi prenu la alian, lin:
Pri kio antaûe mi revis,
Forgesi la koro devis.
Ho, mi ne volis ̧in!
Mian patrinon kulpigas mi,
Çar bone ne agadis ÿi;
Kio iam honori ̧is,
Nun peko jen fari ̧is.
Kion komencas mi!
Anstataû ̧ojo kaj fier’
Do al mi restis nur sufer’;
Ke vento ̧in forblovu,
Ke mi petmigri povu
Tra bruna erikej’ de l’ter!
Legante Rejnhardo palpesentis nerimarkeblan tremadon
de la papero; kiam li finis, Elizabeto senbrue reÿovis sian se-
̧on kaj malsupreniris silente en la ̧ardenon. Rigardo de la
patrino sekvis ÿin. Eri ̨o volis postiri, sed la patrino diris:
—Elizabeto havas ion por fari ekstere. — Tial Eri ̨o ne iris.
Sed ekstere la vespero sin kuÿigis pli kaj pli super ̧ardeno
kaj lago, la noktpapilioj zumantaj rapide preterflugis çe la
malfermitaj pordoj, tra kiuj la bonodoro de la floroj kaj arbe-
taîoj penetris çiam pli forte; de la akvo suprenvenis la kvaka-
do de la ranoj, najtingalo kantis sub la fenestroj, alia pli pro-
35e LIBRO
IMENLAGO
funde en la ̧ardeno. La luno vidi ̧is super la arboj. Rejnhar-
do rigardis ankoraû kelkatempe la lokon, kie la gracia figuro
de Elizabeto malaperis inter la foliarvojoj; poste li kunrulis
sian manuskripton, salutis la çeestantojn kaj iris tra la domo
malsupren al la akvo.
La arbaroj staris silente kaj îetis sian mallumon sur la la-
gon, dum ilia mezo kuÿis en sufoka lunkrepusko. Kelkafoje
mallaûta murmuretado jen tremis tra la arboj; sed ne estis
vento, estis nur la spirado de la somernokto. Rejnhardo çiam
iris laûlonge de la bordo. Kiam en kelka distanco de la tero li
povis ekvidi blankan akvolilion, subite la deziro ataketis lin,
vidi ̧in de pliproksime; li sin senvestigis kaj eniris la akvon.
Tiu çi estis ebena; akvaj kreskaîoj kaj ÿtonoj vundis liajn pie-
dojn, kaj li ankoraû ne estis en sufiçe profunda akvo por na ̧i.
Jen subite mankis sub li la tero, la akvoj kunkirlis super li, kaj
daûris kelke da tempo, ̧is kiam li revenis al la supraîo. Nun
li movis manojn kaj piedojn kaj çirkaûna ̧is ronde, ̧is li certe
sciis, de kie li eniris. Baldaû li ankaû denove vidis la lilion; ̧i
kuÿis sola inter grandaj blankaj folioj. Li alna ̧is malrapide kaj
levis kelkafoje la brakojn el la akvo, tiel ke la malsuprenflu-
etantaj gutoj brilis en la lunlumo; sed ÿajnis, kvazaû la inter-
spaco inter li kaj la floro restus la sama; nur la bordo kuÿis,
se li rigardis malantaûen, en çiam malpli perceptebla bono-
doro post li. Dume li ne forlasis sian entreprenojn, sed na ̧is
fortike en la sama direkto. Fine li estis tiel proksime de la flo-
ro, ke li povis klare diferencigi la ar ̧entajn foliojn en la lun-
lumo; sed samtempe li sentis sin implikita en reto, glataj trun-
ketoj atingis lin el la fundo kaj volvi ̧is çirkaû liaj nudaj mem-
broj. La nekonata akvo kuÿis nigre çirkaû li; malantaû si li aû-
dis la saltadon de fiÿo; subite fari ̧is al li tiel malplaçe en la
36e LIBRO
IMENLAGO
fremdå elemento, ke li perforte disÿiris la konfuzaîon de la
kreskaîoj kaj per senspira rapido rena ̧is al la bordo. Kiam li
rerigardis de tie sur la lagon, la lilio kuÿis kiel antaûe mal-
proksime kaj sola super la malluma profundo. — Li vestis sin
kaj reiris malrapide domen. Kiam li iris el la ̧ardeno en la
halon, li trovis Eri ̨on kaj la patrinon, kiuj preparis por la
sekvanta tago malgrandan negocvoja ̧on.
—Kie vi estis ankoraû tiel malfrue en la nokto? — kontraû-
vokis al li la patrino.
—Çu mi? — li rediris, — mi volis viziti la akvolilion; sed tio
ne prosperis al mi.
—Vere neniu homo komprenos tion! — diris Eri ̨o. — He,
kion vi havis kun la akvolilio?
—Mi konis ̧in iam, — diris Rejnhardo, — sed estas jam
antaûlonge.
37e LIBRO
IMENLAGO
Elizabeto
L
a sekvintan posttagmezon Rejnhardo kaj Elizabeto migris
trans la lago jen tra la arbaro, jen sur la alta antaûeni-
̧anta bordorando. Elizabeto ricevis de Eri ̨o la komision,
dum lia kaj de la patrino forestado konigi al Rejnhardo la plej
belajn perspektivojn de la çirkaûaîo, precipe ekde la alia flan-
ko, de la bordo sur la bienon mem. Nun ili iris kune de unu
loko al alia. Fine Elizabeto laci ̧is kaj eksidis en la ombron de
superpendantaj brançoj, Rejnhardo staris kontraû ÿi apogi-
̧ante al arbotrunko. Jen li aûdis pli profunde en la arbaro la
kukolon vokantan, kaj subite li ekpensis, ke tio estis iam tiel
same. Strange ridetante li rigardis ÿin.
—Çu ni volas serçi fragojn? — li demandis.
—Nun ne estas fragosezono, — ÿi rediris.
—Sed ̧i baldaû venos.
Elizabeto skuis silente la kapon; poste ÿi levis sin kaj am-
baû daûrigis sian promenadon; kaj, kiam ÿi iris çe lia flanko,
lia rigardo çiam denove turni ̧is al ÿi; çar ÿi gracie paÿis, kva-
zaû ÿi levi ̧us de siaj vestoj. Ofte li postrestis laûintence unu
paÿon por ÿin rigardi tute kaj plene. Tiel ili alvenis al libera
loko, surkreskita de erikoj, kun vasta perspektivo en la lan-
don. Rejnhardo sin klinis kaj prenis ion el la herboj surtere
kreskantaj. Kiam li denove rigardis supren, lia viza ̧o mont-
ris la esprimon de pasia doloro.
—Çu vi konas tiun çi floron? — li demandis.
38e LIBRO
IMENLAGO
Mirante ÿi rigardis lin.
—Estas eriko. Mi ofte kolektis ilin en la arbaro.
—Hejme mi havas malnovan libron, — li diris, — mi iam
zorgeme skribis en ̧i çiuspecajn kantojn kaj rimojn; sed tio
jam de longe ne plu okazis. Inter la folioj ankaû kuÿas eriko,
sed tiu estas nun velkinta. Çu vi scias, kiu ̧in donis al mi?
Mute ÿi ekbalancis la kapon; sed ÿi direktis malsupren la
okulojn kaj rigardis nur la herbon, kiun li tenis en la mano.
Tiel ili staris longe. Kiam ÿi malfermis la okulojn, kontraû li,
li vidis, ke ili estas plenaj de larmoj.
—Elizabeto, — li diris, — jen malantaû tiuj bluaj montoj
kuÿas nia juneco. Kie ̧i restis?
Ili parolis nenion plu; mute ili iris malsupren al la lago. La
aero estis sufoka, okcidente levi ̧is nigra nubaîo.
—Fulmotondros, — diris Elizabeto, rapidigante sian paÿon.
Rejnhardo silente balancis la kapon, kaj ambaû rapidiris
laûlonge de la bordo, ̧is ili alvenis al la boato. — Dum la
transveturo Elizabeto lasis ripozi sian manon sur la rando de
la boato. Remante li rigardis ÿin; sed ÿi rigardis preter li mal-
proksimen. Poste lia rigardo glitis malsupren kaj restis sur ÿia
mano; kaj la pala mano, malkaÿis al li tion, pri kio ÿia viza ̧o
silentis. Li vidis sur ̧i tiun delikatan signon de sekreta dolo-
ro, kiu tiel ofte gravuri ̧as sur belaj virinaj manoj, kiuj kuÿas
nokte sur malsana koro. — Kiam Elizabeto sentis liajn oku-
lojn ripozi sur ÿia mano, ÿi lasis ̧in gliti malrapide super la
rando de la boato en la akvon.
Veninte al la farmejo, ili trovis antaû la mastra domo çaron
de tondilakrigisto; viro kun nigraj desuprenpendantaj bukloj
movis diligente la radon kaj zumis inter la dentoj ciganan
melodion, dum jungita, spireganta hundo kuÿis apude. En la
39e LIBRO
IMENLAGO
domvestiblo staris vindita per çifonoj knabino kun belaj, ne-
regulaj trajtoj kaj tenis petadante la manon al Elizabeto.
Rejnhardo metis manon en sian poÿon; sed Elizabeto antaûi-
ris lin kaj skuis rapide la tutan enhavon de sia monujo en la
malfermitan manon de la almozulino. Tiam ÿi rapide sin de-
turnis, kaj Rejnhardo aûdis, kiel ÿi ploregante supreniris la
ÿtuparon.
Li volis ÿin reteni, sed li pripensis kaj postrestis çe la ÿtu-
paro. La knabino staris ankoraû en la vestiblo, senmove, ten-
ante enmane la ricevitan almozon.
—Kion vi volas ankoraû? — demandis Rejnhardo.
Ÿi ektimis.
—Mi volas nenion plu, — ÿi diris; poste turnante la kapon
al li kaj fikse lin rigardante per flankaj rigardoj, ÿi iris malrap-
ide al la pordo.
Li elvokis ian nomon, sed ÿi ne plu aûdis ̧in; kun mallevita
kapo, kun krucigitaj brakoj sur la brusto, ÿi paÿis tra la kor-
to:
Morti, ha! morti
Mi, devas sen vi!
Malnova kanto zumis al li en orelon, lia spiro haltis kelka-
tempe; tiam li sin deturnis kaj iris en sian çambron.
Li sidi ̧is por labori, sed pensoj ne venis. Poste li penadis
unu horon sensukcese, fine li malsupreniris en la familioçam-
bron. Neniu çeestis, sole malvarmeta, verda krepusko; sur la
kudrotablo de Elizabeto kuÿis ru ̧a rubando, kiun ÿi portis
posttagmeze çirkaû la kolo. Li prenis ̧in en la manon, sed ̧i
doloris lin, do li remetis ̧in sur la tablon. Li havis nenian ri-
pozon, li malsupreniris al la lago kaj deligis la boaton; li trans-
40e LIBRO
IMENLAGO
remis kaj iris ankoraû unufoje çiujn vojojn, kiujn li estis irinta
kun Elizabeto. Kiam li revenis hejmen, mallumi ̧is; sur la kor-
to renkontis lin la veturigisto, kiu kondukis la çevalojn sur la
herbejon, çar la voja ̧antoj îus revenis. Enirinte la vestiblon,
li aûdis Eri ̨on irantan tien kaj reen en la ̧ardenhalo. Li ne
eniris; li haltis momenton, kaj poste supreniris mallaûte la
ÿtuparon al sia çambro. Tie çi li metis la apogse ̧on apud la
fenestron; li faris, kvazaû li volus aûskulti la najtingalon, kiu
kantis malsupre en la taksusmuroj, sed li aûdis nur la bata-
don de sia koro. Sub li en la domo çiuj iris ripozi; la nokto
preterfluis; li ne sentis ̧in. Tiel li sidis multe da horoj. Fine li
ekstaris kaj sin ÿovis en la malfermitan fenestron. La nokta
roso fluetis inter la folioj, la najtingalo jam çesis kanti. Iom
post iom la profunda bluo de la malluma çielo ankaû venki ̧is
ekde oriento per palflava lumeto; freÿa vento sin levis kaj tu-
ÿetis la varmegan frunton de Rejnhardo. La unua alaûdo ̧oje-
gante suprenflugis en la aeron. Subite Rejnhardo sin turnis
kaj iris al la tablo, li palpserçis krajonon, kaj, kiam li trovis ̧in,
li sidi ̧is por skribi kelkajn liniojn sur blanka paperfolio. Tion
fininte, li prenis çapelon kaj bastonon, kaj postlasante la pa-
peron, li malfermis singardeme la pordon kaj malsupreniris
en la vestiblon. — La matena krepusko plenigis ankoraû çiujn
angulojn; la granda domkato, sterni ̧inta sur pajlmato, ̧ibi-
gis la dorson al lia mano, kiun li senpense kontraûtenis. Sed
ekstere en la ̧ardeno jam fajfis la paseroj surbrançe, kaj di-
ris al çiuj, ke la nokto forpasis. Jen li aûdis, ke pordo movi ̧as
supre en la domo, iu malsupreniris la ÿtuparon, kaj, kiam li
ekvidis, Elizabeto staris antaû li. Ÿi metis la manon sur lian
brakon, ÿi movis la lipojn, sed li aûdis nenian vorton.
41e LIBRO
IMENLAGO
—Vi ne revenos, — fine ÿi diris, — mi scias ̧in, ne menso-
gu; vi neniam revenos.
—Neniam, — li diris.
Ÿi lasis fali sian manon kaj diris nenion plu. Li iris tra la
vestiblo al la pordo; tiam li sin turnis ankoraû unufoje. Ÿi sta-
ris senmove sur la sama loko kaj rigardis lin per nevivaj oku-
loj. Li faris unu paÿon antaûen kaj etendis la brakojn al ÿi.
Poste li sin deturnis perforte kaj eliris tra la pordo. — Ekste-
re kuÿis la mondo en freÿa matenlumo, la rosoperloj, kiuj
pendis en la araneaîoj, briletis en la unuaj sunradioj. Li ne
rigardis malantaûen, rapide forirante; kaj pli kaj pli malape-
ris post li la silenta bieno, kaj antaû li aperis la granda, vasta
mondo.
42e LIBRO
IMENLAGO
La maljunulo
L
a lunbrilo, ne lumigis plu la vitrojn; malheli ̧is. Sed la
maljunulo ankoraû sidis kun kunigitaj manoj en sia
apogse ̧o kaj rigardis antaû si en la spacon de la çambro. Iom
post iom aliformi ̧is antaû liaj okuloj la malluma krepusko
çirkaû li en lar ̧an, malluman lagon, unu nigra akvaîo sin me-
tis malantaû la alian, çiam pli profunden kaj pli malproksi-
men, kaj sur la lasta, tiom malproksima, ke la rigardo de la
maljunulo apenaû atingis ̧in, sole na ̧is inter lar ̧aj folioj
blanka akvolilio.
Oni malfermis la pordon, kaj hela lumeto falis en la çam-
bron.
—Bone estas, ke vi venas, Brigito, — diris la maljunulo. —
Metu la lampon surtablen.
Poste li ÿovis la se ̧on al la tablo, prenis unu el la malfer-
mitaj libroj kaj enprofundi ̧is en studojn, per kiuj li iam ek-
zercis la forton de sia juneco.
43e LIBRO
IMENLAGO
www.omnibus.se/inko
ISBN 91-7303-080-5
44